GHB
Home ❯ GHB ❯ 9.7.2 Sterfte

9.7.2 Sterfte

Wijzigingsdatum: 17 | 02 | 2026

In deze paragraaf:

Hoeveel mensen overlijden er als gevolg van het gebruik van GHB in Nederland?

In het kort: Het aantal sterfgevallen door het gebruik van GHB in Nederland is niet bekend, mede doordat dit niet specifiek wordt bijgehouden in de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS. De sterfte door GHB is daarnaast moeilijk vast te stellen, omdat GHB snel afbreekt in het lichaam en mensen heel verschillend kunnen reageren op dezelfde dosis. GHB kan ernstige gezondheidsrisico’s zoals ademhalingsproblemen en overlijden veroorzaken, vooral bij combinatiegebruik met andere middelen.

Onbekend aantal sterfgevallen door GHB in Nederland

Het is niet bekend hoeveel mensen in Nederland overlijden door het gebruik van GHB. Dit komt doordat GHB in de Doodsoorzakenstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) geen specifieke registratiecode (ICD-10) heeft (zie ook: Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina). Het is dus niet mogelijk om het precieze aantal sterfgevallen door GHB vast te stellen. Wel wordt GHB soms vermeld op de oorspronkelijke doodsoorzakenformulieren. In 2024 kwam dit 7 keer voor. Tussen 2013 en 2024 werden jaarlijks tussen de 2 en 9 meldingen geregistreerd. Het is niet bekend of het in deze gevallen om de onderliggende oorzaak van overlijden ging, of dat het GHB-gebruik, naast andere factoren, alleen een bijdrage heeft geleverd aan het overlijden. Ook het aantal indirecte sterfgevallen door GHB is onbekend.

Op welke manieren kunnen mensen overlijden door gebruik van GHB?

Verschil direct overlijden versus indirect overlijden

Mensen kunnen op verschillende manieren overlijden door het gebruik van drugs. Soms is er een direct verband tussen het gebruik van een middel en het overlijden, bijvoorbeeld bij een overdosis. Dit noemen we directe sterfte. Ook als iemand overlijdt aan een ziekte die is ontstaan door (langdurig) middelengebruik, valt dit onder directe sterfte. Artsen die de doodsoorzaak registreren hebben echter niet altijd volledig zicht op wat er is gebeurd en of de persoon verslaafd was of drugs had gebruikt. Het gaat bij de registratie van de doodsoorzaken dus om een inschatting op basis van de kennis die een arts op dat moment heeft.   

Daarnaast kunnen mensen overlijden door de indirecte gevolgen van drugsgebruik, denk bijvoorbeeld aan een verkeersongeluk terwijl iemand onder invloed is, een infectie die is opgelopen door het gebruik van een besmette naald, of gezondheidsproblemen die samenhangen met een ongezonde leefstijl bij verslavingsproblematiek. Deze overlijdens worden aangeduid als indirecte sterfte.

Ademhalingsstilstand, coma of verstikking bij bewusteloosheid zijn de belangrijkste doodsoorzaken bij GHB gebruik

GHB werkt als een sterk dempend middel op je lichaam en hersenen. Het verschil tussen een kleine dosis voor ontspanning en een te grote dosis (overdosis) is heel klein. Bij een te hoge dosis kan de ademhaling ernstig vertragen of zelfs stoppen (ademhalingsdepressie) ​[1–3]​ (zie ook: Problematisch gebruik en Ziekte). Daarnaast kan GHB plotseling bewustzijnsverlies en coma veroorzaken. In die toestand bestaat een groot risico op verstikking door braaksel of afsluiting van de luchtweg door de tong.

Een ander gevaar is het inademen van braaksel, wat kan leiden tot een longontsteking of acuut longoedeem​ ​[1–3]​. Er zijn ook gevallen van letsel en zelfmoord onder invloed van GHB ​bekend ​[4,5]​ . De meeste overlijdens door gebruik van GHB zijn onopzettelijk ​[6]​. Het gebruik van GBL is extra gevaarlijk, omdat het snel in het lichaam wordt opgenomen en omgezet wordt in GHB, wat zorgt voor een hoge concentratie GHB ​[1]​ ​​.

Het combineren van GHB met andere dempende middelen (zoals alcohol, opioïden of benzodiazepinen) versterken het ademhalingsremmende effect van GHB en vergroten de kans op coma en overlijden aanzienlijk ​[6,7]​​.

Sterfte door GHB moeilijk vast te stellen

Het aantal sterfgevallen door het gebruik van GHB is moeilijk vast te stellen. Dat komt doordat GHB snel wordt afgebroken in het lichaam en maar kort aantoonbaar is in bloed of urine ​​​[8,9]​. Daardoor is het moeilijk om vast te stellen of GHB een rol heeft gespeeld bij een sterfgeval. Ook kunnen er grote verschillen in tolerantie zijn tussen gebruikers,  sommige mensen zijn gevoeliger voor de effecten van het middel dan anderen. Dit maakt het moeilijk om het risico op overlijden goed in te schatten. Bovendien kan GHB na overlijden in het lichaam zelf ontstaan ​​[10]​​, zelfs als het middel niet werd gebruikt. Door deze factoren is het moeilijk om vast te stellen of GHB de oorzaak van een sterfgeval was.

Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina
Doodsoorzakenstatistiek CBS

De Doodsoorzakenstatistiek is een wettelijke registratie waarin de onderliggende doodsoorzaken van alle overleden inwoners van Nederland worden vastgelegd. Wanneer iemand overlijdt, vult een arts een doodsoorzaakverklaring in. Dit document wordt rechtstreeks naar het CBS gestuurd, waar het door een medisch ambtenaar wordt gecodeerd volgens de normen van de International Classification of Diseases (ICD-10) van de World Health Organisation (WHO). Sinds 2013 gebeurt dit (deels) automatisch; niet-natuurlijke doodsoorzaken, waaronder drugsgerelateerde sterfte, worden nog steeds handmatig gecodeerd. Sterfgevallen door drugsgebruik worden ingedeeld volgens de Drug-Related Deaths Standard van het EUDA ​[11]​. Deze standaard bevat ICD-10-codes voor directe sterfte door drugs, zoals vergiftigingen en psychische of gedragsstoornissen door middelengebruik.

Beperkingen van de Doodsoorzakenstatistiek

Volgens de Doodsoorzakenstatistiek overlijden er in Nederland relatief weinig mensen aan de directe gevolgen van het gebruik van drugs. De Doodsoorzakenstatistiek is echter niet specifiek ingericht op het registreren van druggerelateerde sterfte, waardoor de gegevens voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. Zo wordt toxicologisch onderzoek niet altijd uitgevoerd en de resultaten bereiken het CBS niet altijd. Daarnaast registreren artsen drugsgerelateerde sterfte verschillend, waarbij in sommige regio’s terughoudend wordt geregistreerd. Ook komt het regelmatig voor dat geen of een onbekende doodsoorzaak wordt opgegeven, waardoor drugsgebruik buiten beeld kan blijven.

Veder komt polygebruik (het gebruik van meerdere middelen tegelijk) relatief vaak voor, maar in de registratie kan slechts één middel als onderliggende doodsoorzaak worden vastgelegd. Binnen de ICD-10-codering gebeurt dit met T-codes, die de medische oorzaak aangeven. Daarbij geldt een voorrangslijst: bij mengintoxicaties wordt alleen het middel geregistreerd dat volgens deze lijst als het meest schadelijk wordt beschouwd ​[12]​. Daarnaast worden X-codes gebruikt om de wijze van overlijden vast te leggen, bijvoorbeeld een onopzettelijke vergiftiging (overdosis). Het gevolg is dat overlijdens door mengintoxicaties met bijvoorbeeld GHB en een ander middel dat hoger op de voorrangslijst staat (bijvoorbeeld heroïne), niet als sterfte door GHB wordt geregistreerd.

Tot slot zorgt de manier het gebruik van verzamelcategorieën in het ICD-10 systeem ervoor dat er vaak weinig informatie beschikbaar is over welk specifiek middel is gebruikt, vanwege het gebruik van verzamelcategorieën ​[13]​. Zo worden ecstasy en amfetamine bijvoorbeeld samengevoegd onder de categorie psychostimulantia. Ook wordt er binnen cannabis geen onderscheid gemaakt tussen verschillende cannabinoïden, en binnen opioïden niet tussen medicinale en andere varianten.

Speciaal Register Drugsgerelateerde Sterfte

Omdat het hierdoor lastig blijft om precies vast te stellen welke drugs bijdragen aan sterfte in Nederland, wordt gewerkt aan een speciaal register dat zich specifiek richt op drugsgerelateerde sterfte ​[13]​.

Voor meer informatie, zie Bijlage B4.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    L. Morse B, Vijay N, E. Morris M. γ-Hydroxybutyrate (GHB)-Induced Respiratory Depression: Combined Receptor-Transporter Inhibition Therapy for Treatment in GHB Overdose. Vol. 82, Molecular Pharmacology. 2012. p. 226–35.
  2. 2.
    L. Zvosec D, W. Smith S, Porrata T, A. Quinn Strobl, Ellen Dyer J. Case series of 226 γ-hydroxybutyrate–associated deaths: lethal toxicity and trauma. Vol. 29, The American Journal of Emergency Medicine. 2011. p. 319–32.
  3. 3.
    Lenz D, A Rothschild M, Kröner L. Intoxications due to Ingestion of γ-Butyrolactone: Organ Distribution of γ-Hydroxybutyric Acid and γ-Butyrolactone. Vol. 30, Therapeutic Drug Monitoring. 2008. p. 755–61.
  4. 4.
    Darke S, Peacock A, Duflou J, Farrell M, Lappin J. Characteristics and circumstances of death related to gamma hydroxybutyrate (GHB). Vol. 58, Clinical Toxicology. 2020. p. 1028–33.
  5. 5.
    M. Corkery J, Loi B, Claridge H, Goodair C, Corazza O, Elliott S, et al. Gamma hydroxybutyrate (GHB), gamma butyrolactone (GBL) and 1,4-butanediol (1,4-BD; BDO): A literature review with a focus on UK fatalities related to non-medical use. Vol. 53, Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2015. p. 52–78.
  6. 6.
    Darke S, Duflou J, Chrzanowska A, Farrell M, Lappin J, Peacock A. Changes in the rates and characteristics of gamma hydroxybutyrate (GHB)‐related death in Australia, 2001–2023. Vol. 44, Drug and Alcohol Review. 2025. p. 366–75.
  7. 7.
    Tay E, Kwan Winky Lo W, Murnion B. Current Insights on the Impact of Gamma-Hydroxybutyrate (GHB) Abuse. Vol. Volume 13, Substance Abuse and Rehabilitation. 2022. p. 13–23.
  8. 8.
    A W Jones, A Holmgren, F C Kugelberg, F P Busardò. Relationship Between Postmortem Urine and Blood Concentrations of GHB Furnishes Useful Information to Help Interpret Drug Intoxication Deaths. Journal of Analytical Toxicology. 2018.
  9. 9.
    N.H.C. Loos, K.E. van den Hondel, U.J.L. Reijnders, E.J.F. Franssen. Complications in post-mortem GHB cut-off values in urine samples: A case report. Vol. 10, Toxicology Reports. 2023. p. 600–3.
  10. 10.
    Thomsen R, Schou Rasmussen B, Stybe Johansen S, Linnet K. Postmortem concentrations of gamma-hydroxybutyrate (GHB) in peripheral blood and brain tissue — Differentiating between postmortem formation and antemortem intake. Vol. 272, Forensic Science International. 2017. p. 154–8.
  11. 11.
    EUDA (European Union Drug Agency). EMCDDA standard protocol to collect data and report figures for the key indicator drug-related deaths (DRD-Standard, version 3.2) [Internet]. 2010. Available from: https://www.euda.europa.eu/html.cfm/index107404EN.html_en
  12. 12.
    WHO (World Health Organization). International statistical classification of diseases and related health problems- 10th revision, Fifth edition [Internet]. 2016. Available from: https://icd.who.int/browse10/content/statichtml/icd10volume2_en_2016.pdf
  13. 13.
    Vercoulen E, Ceelen M, Dorn T, Buster M, Croes E, Van Laar M. Drugsgerelateerde sterfte in beeld: Onderzoek naar de praktijk van de detectie en registratie van drugsgerelateerde sterfte en ontwikkeling van een blauwdruk voor een speciaal register. Utrecht/Amsterdam: Trimbos-instituut/GGD Amsterdam; 2021.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

In deze paragraaf:

Start met typen en klik op zoeken

Accessibility by WAH