HomeCriminaliteit en overlast17.3 Alcohol- en drugsgerelateerde overlast

17.3 Alcohol- en drugsgerelateerde overlast

Overlast is een subjectief begrip en kan uiteenlopende vormen aannemen, zoals het roken van cannabis in het openbaar (waarbij bijvoorbeeld de geur van cannabis door anderen als stank wordt ervaren), lawaai makende gebruikers, gebruik van drugs in portieken en daarmee gepaard gaande vervuiling, openbare dronkenschap, of druk verkeer en foutparkeren bij coffeeshops. De overlast kan ook te maken hebben met drugsrunners en drugsdealers, van wie de aanwezigheid als hinderlijk of onveilig wordt ervaren.

17.3.1 Ervaren en geregistreerde overlast van alcohol en drugs

Ervaren overlast van alcohol en drugs

Alcohol- en drugsgerelateerde overlast wordt gemeten in de Veiligheidsmonitor. De Veiligheidsmonitor is een bevolkingsenquête waarin aan een omvangrijke groep respondenten (ingezetenen van Nederland van 15 jaar en ouder die in een privéhuishouden leven) onder andere wordt gevraagd of zij in hun buurt overlast ervaren van drugsgebruik of drugshandel, of van dronken mensen op straat ​[1]​. De meest recente Veiligheidsmonitor rapporteert over het jaar 2019. Cijfers over 2020 zijn daardoor niet beschikbaar.

  • Van overlast door drugshandel of drugsgebruik en dronken mensen op straat had respectievelijk 24% en 26% van de respondenten in 2019 wel eens last in de eigen buurt. Dit percentage ‘overlast komt wel eens voor’ is constant vanaf 2012 ​[1]​.
  • In 2019 had 4% van de respondenten veel overlast van drugsgebruik of drugshandel en 3% ervoer veel overlast van dronken mensen op straat. Ook dit percentage is constant vanaf 2012 ​[1]​.

Tabel 17.3.1 Percentage van de bevolking van 15 jaar en ouder dat ‘wel eens’ of ‘veel’ alcohol- of drugsgerelateerde overlast in de eigen buurt ervaart, 2012-2019I, in %

Geregistreerde overlastincidenten door alcohol en drugs

De politie registreert incidenten die te maken hebben met overlast door alcohol en drugs in het registratiesysteem BVH (onder de maatschappelijke klasse E38). Het betreft registraties van gemelde overlastincidenten waarop inzet is gepleegd en eigen waarnemingen van overlastincidenten door de politie. Het betreft iedere vorm van overlast gerelateerd aan zowel soft- als harddrugs, waarbij overlast gedefinieerd is als ‘een situatie, waarin er hinder wordt ondervonden van een toestand, persoon, object of iets dergelijks’ ​[2]​.

  • Bij de politie werden in 2020 ruim 46.000 overlastincidenten door alcohol en drugs geregistreerd. De incidenten zijn afkomstig uit BVH vastgelegde registraties van gemelde overlast incidenten waarop inzet is gepleegd door de politie of bevatten eigen waarnemingen door de politie van overlast incidenten. Dat is meer dan in 2019 (ongeveer 40.000 incidenten). Daarmee zette in 2020 de stijgende lijn sinds 2012 voort. In 2012 registreerde de politie bijna 20.000 incidenten ​[2]​.
  • Tijdens de duidingssessie wezen experts op de mogelijke invloed van de Wet middelenonderzoek bij geweldplegers op de stijgende trend van de afgelopen jaren. Deze wet is in 2017 in werking getreden en heeft opsporingsinstanties meer mogelijkheden geboden om drugsgebruik bij geweld te signaleren en vast te stellen. Hierdoor is het denkbaar dat de gesignaleerde stijging vanaf 2017 vooral een registratie-effect betreft. Daarnaast blijkt uit de duidingssessie dat de relatief sterke stijging van overlastincidenten in 2020 mogelijk verband houdt met de beperkingen in de toegang tot zorg tijdens de coronapandemie ​[3]​. Daardoor is een deel van de ex-gebruikers mogelijk teruggevallen in het gebruik van alcohol en drugs. Dat zou de overlast door alcohol en drugs vergroot kunnen hebben ​[3]​.

Tabel 17.3.2 Totaal aantal geregistreerde incidenten van overlast door alcohol en drugs, 2012-2019

Als we per provincie het aantal overlastincidenten door alcohol en drugs per 10.000 inwoners bekijken, blijkt dat er in alle provincies een toename was in het aantal overlastincidenten door alcohol en drugs.

  • De stijging van het aantal geregistreerde overlastincidenten door alcohol en drugs per 10.000 inwoners was tussen 2019 en 2020 het grootst in de provincies Noord-Brabant, Zuid-Holland, Utrecht en Limburg. Uit de duidingssessie bleek dat er signalen zijn dat in deze provincies meer verzet is geweest tegen de coronamaatregelen die de mogelijkheden voor gebruik van alcohol en drugs beperkten. Dit biedt een mogelijke verklaring voor het relatief hoge aantal overlastincidenten in deze provincies ​[3]​. In de provincies Drenthe, Fryslân, Groningen en Flevoland bleef in 2020 het aantal geregistreerde incidenten (per 10.000 inwoner) nagenoeg stabiel.
  • Het aantal geregistreerde overlastincidenten door alcohol en drugs in heel Nederland lag in 2020 op 27 per 10.000 inwoners. In 2012 waren dat 12 alcohol- en drugsgerelateerde overlastincidenten per 10.000 inwoners.
  • Over de periode 2012-2020 nam het aantal geregistreerde overlastincidenten door alcohol en drugs, per 10.000 inwoners, relatief het sterkste toe in de provincies Flevoland, Drenthe en Zuid-Holland.

Figuur 17.3.1 Geregistreerde overlastincidenten door alcohol en drugs, per provincie, 2012-2020, in aantallen (per 10.000 inwoners)

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    CBS . Veiligheidsmonitor 2019. Den Haag: CBS; 2020 p.
  2. 2.
    Politie.nl. Geregistreerde overlast; soort overlast, gemeente [Internet]. 2021. Available from: https://data.politie.nl/#/Politie/nl/dataset/47021NED/table?ts=1612275723402
  3. 3.
    Regioplan. Notitie opbrengsten groepsgesprekken. 2021.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.