HomeCriminaliteit en overlast17.2.3 Geweld en het gebruik van alcohol en drugs

17.2.3 Geweld en het gebruik van alcohol en drugs

Alcoholgebruik verhoogt de kans op agressief gedrag: na het drinken van vijf glazen alcoholische drank is de kans verhoogd dat de drinker als dader of slachtoffer betrokken raakt bij een gewelddadig incident, zo kwam naar voren in een overzichtsstudie ​[1]​. Deze uitkomt sluit aan bij eerdere onderzoeken van Duke et al. ​[2]​ en Kuypers et al. ​[3]​. De overzichtsstudie concludeerde dat fors alcoholgebruik (intoxicatie) een cruciale rol speelt bij circa de helft van alle geweldsdelicten en ook dat het een rol speelt bij veel gevallen van seksueel geweld ​[3]​.

Een literatuurstudie van Ramaekers et al. ​[4]​ onderzocht het verband tussen het gebruik van verschillende typen drugs en agressief gedrag:

  • Gewelddadig of agressief gedrag kan optreden als effect van het gebruik, als onderdeel van onthoudingsverschijnselen na gebruik, door verhoogde impulsiviteit als gevolg van zwaar gebruik of doordat de gebruikte middelen een psychose of manie veroorzaken, die dan weer kunnen leiden tot agressiever gedrag. De effecten kunnen ook in verband worden gebracht met afgenomen gevoeligheid voor sociale signalen.
  • Een causaal verband met gewelddadig of agressief gedrag na gebruik van alcohol, opiaten en bepaalde synthetische stimulerende middelen is gevonden, maar voor elk middel werkt het anders.
  • De specifieke effecten zijn verschillend per individu en afhankelijk van de interactie tussen biologische en persoonlijke kenmerken van een individu en de omgeving (zie ook het onderzoek van Kuypers et al. ​[3]​).

De Wet middelenonderzoek, die op 1 januari 2017 in werking is getreden, maakt het mogelijk om verdachten van geweldsmisdrijven verplicht mee te laten werken aan een onderzoek naar het gebruik van alcohol en/of drugs wanneer er een aanwijzing is voor geweldpleging onder invloed ​[5]​. Vanaf 1 juli 2017 is deze bevoegdheid landelijk toegepast. In het geval van een vermoeden van drugsgebruik bij geweldsincidenten kan de politie een speekseltest afnemen, waarna bij een positieve uitslag een bloedonderzoek door het NFI volgt om de uitslag te verifiëren.

  • Over 2019 en 2020 zijn op het moment van schrijven geen cijfers over het aantal drugstests voor geweldszaken beschikbaar.
  • Uit registraties van het NFI blijkt dat in de tweede helft van 2017 – vanaf de toepassing van de Wet middelenonderzoek – 125 keer door het NFI een drugstest voor geweldszaken werd uitgevoerd. In heel 2018 lag dat aantal op 477.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Van Amsterdam J, Niesink R. Geweld door alcohol en drugs (II) Alcohol, cocaïne, amfetamine en agressie. Vol. 13, Verslaving: tijdschrift over verslavingsproblematiek. 2017. p. 189–197.
  2. 2.
    Duke AA, Smith KMZ, Oberleitner LMS, Westphal A, McKee SA. Alcohol, drugs, and violence: A meta-meta-analysis. Psychology of violence. 2018;8(2):238–49.
  3. 3.
    Kuypers KPC, Verkes RJ, Van den Brink W, Van Amsterdam JGC, Ramaekers JG. Intoxicated aggression: Do alcohol and stimulants cause dose-related aggression? A review [Internet]. Vol. June 22, European Neuropsychopharmacology. Elsevier B.V.; 2018. Available from: https://doi.org/10.1016/j.euroneuro.2018.06.001
  4. 4.
    Ramaekers JG, Verkes RJ, Van Amsterdam JGC, Van den Brink W, Goudriaan AE, Kuypers KPC, et al. Middelengebruik en geweld. Een literatuurstudie naar de relatie tussen alcohol, drugs en geweld. Maastricht/NijmegenAmsterdam: UM/RadboudUMC/AMC; 2016.
  5. 5.
    Eerste-Kamer-der-Staten-Generaal . Wijziging van het Wetboek van strafvordering in verband met de introductie van de bevoegdheid tot bevelen van een  middelenonderzoek bij geweldplegers en enige daarmee samenhangende wijzigingen van de  Wegenverkeerswet 1994. Vols. 33799-A, vergaderjaar 2015-2016. ; 2016 p.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.