In deze paragraaf staat de (verslavings)reclassering centraal. Deze voert door de hele strafrechtelijke keten voor volwassenen activiteiten uit voor justitiabelen. Het reclasseringswerk in Nederland wordt uitgevoerd door drie reclasseringsorganisaties (3RO). Dit zijn Reclassering Nederland (RN), de Stichting Verslavingsreclassering GGZ (SVG) en het Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering (LJ&R). De SVG richt zich specifiek op cliënten met middelenproblematiek, verslaving en psychische stoornissen en is ingebed in negen grote regionale ggz-instellingen met een reclasseringserkenning.
De reclassering richt zich op re-integratie en het doorbreken van criminele carrières. Hierin heeft de reclassering vier hoofdtaken, namelijk:
- Advies geven aan rechters, officieren van justitie en gevangenisdirecteuren over verdachten en veroordeelden.
- Toezicht houden op bijzondere voorwaarden (middels bijvoorbeeld toezicht met een enkelband of toeleiding naar forensische zorg).
- Het geven van gedragstraining.
- Begeleiden van daders bij de uitvoering van een werkstraf [1].
Gestructureerde risico-inschatting
De reclassering wordt gevraagd risico-inschattingen te maken over bijvoorbeeld mogelijke recidive. Dit doet de reclassering aan de hand van het gestructureerd professioneel oordeel, waarbij zij gebruikmaakt van een risicotaxatie- en adviesinstrument van 3RO, genaamd de RISC. Het gestructureerd professioneel oordeel is de basis van reclasseringsadviezen in alle fasen van het strafproces. De RISC ondersteunt reclasseringswerkers bij de gestructureerde risico-inschatting, waarbij ook aandacht is voor leefgebieden zoals middelengebruik. In 2021 is de betrouwbaarheid en validiteit van de RISC onderzocht door de Vrije Universiteit. De resultaten van dat onderzoek waren positief.
Cliënten onder toezicht met verslavingsproblematiek
In 2024 stonden 27.401 unieke cliënten onder toezicht bij de drie reclasseringsorganisaties, dit cijfer is nagenoeg gelijk aan 2023 (toen dit er 27.437 waren). Van 8.719 cliënten (33%) is bekend dat middelengebruik (alcohol en/of drugs) of ander verslavingsgevoelig gedrag centraal staat in het leven van de cliënt. Bij 11.798 cliënten (43%) is bekend dat er op dit moment (en/of in het afgelopen jaar) sprake is van problematisch middelengebruik. Dat wil zeggen dat ze problemen met middelengebruik (alcohol en/of drugs) of ander verslavingsgevoelig gedrag (gokken/gamen) hebben.
Van 10.521 cliënten is bekend dat er sprake is (geweest) van alcoholmisbruik (nu of in het verleden) en van 10.714 cliënten dat er sprake is (geweest) van drugsmisbruik (nu of in het verleden). Deze cijfers zijn vergelijkbaar met die van 2023. Vóór 2023 lagen de cijfers iets lager.
Verslaving en delict
In 2024 zijn bij 3RO 12.591 toezichten ingestroomd en 34.533 werkstraffen. Hierbij gaat het om unieke parketnummers. Bij 14.729 van deze ingestroomde toezichten en werkstraffen in 2024 is de vraag over het motief bekend vanuit de RISC. Bij 2.487 was dit een verslaving en/of behoeftebevrediging.
Reclasseringsadviezen rondom middelengebruik
In 2024 brachten de drie reclasseringsorganisaties in totaal 19.238 reclasseringsadviezen uit ten behoeve van een rechtszitting. In 882 van deze gevallen adviseerden zij de bijzondere voorwaarde ‘drugs- en/of alcoholverbod’. Verder stroomden 6.829 reclasseringstoezichten in die voortkwamen uit een voorwaardelijke veroordeling. In 562 van die zaken werd de bijzondere voorwaarde drugs- en/of alcoholverbod opgelegd.
Interventies bij middelengebruik
Bij problematisch middelengebruik kan de reclassering verschillende interventies inzetten, zoals een alcoholmeter, de leefstijltraining 24/7 en de training Alcohol en Geweld.
Wanneer een dader een strafbaar feit pleegde onder invloed van alcohol komt hij of zij in aanmerking voor een alcoholverbod. Een Alcoholmeter, een enkelband die via het zweet alcoholgebruik meet, controleert of de drager zich hieraan houdt [2]. In 2024 werd de Alcoholmeter 99 keer aangesloten, een lichte daling ten opzichte van 2023 (115). Het gaat hierbij niet om unieke personen; sommigen droegen de meter meerdere keren.
Reclasseringswerkers zetten daarnaast hun kennis van middelengebruik in om gedragsverandering te bereiken bij cliënten bij wie sprake is van middelengebruik. De SVG biedt twee justitiële interventies aan die specifiek gericht zijn op middelengebruik: de Leefstijltraining 24/7 en de training Alcohol en Geweld [3].
De Leefstijltraining 24/7 helpt deelnemers grip te krijgen op hun middelengebruik door denkpatronen te doorbreken en nieuwe vaardigheden aan te leren. Het doel is een socialere leefstijl zonder justitiecontacten [3]. In 2024 werd deze training opgelegd aan 752 cliënten. In 2023 ging het om 1020 cliënten.
De training Alcohol en Geweld richt zich op de relatie tussen agressie en alcohol [3]. In 2024 namen 143 cliënten deel aan deze interventie, in 2023 waren dit er 220. Dit aantal daalde enkele jaren op rij: van 214 in 2018 naar 99 in 2021. De stijging sinds 2021 laat zien dat de training weer vaker wordt ingezet.
Aanvullende informatie
Bronnen
- 1.SVG. Verslavingsreclassering GGZ. z.d [Internet]. Available from: https://www.verslavingsreclassering.nl
- 2.Rijksoverheid. Landelijke invoering van de Alcoholmeter. z.d [Internet]. Available from: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/straffen-en-maatregelen/alcoholmeter
- 3.SVG. Gedragsinterventies. z.d [Internet]. Available from: https://www.verslavingsreclassering.nl/gedragsinterventies
Hoe te verwijzen
Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.