HomeIllegale handel, bezit en productie16.2 Georganiseerde misdaad en productie

16.2 Georganiseerde misdaad en productie

16.2.1 Opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit

  • Het totaal aantal (gestarte of lopende) opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit nam toe tussen 2015 en 2021 ​[1–3]​. In 2021 werden 746 opsporingsonderzoeken uitgevoerd naar georganiseerde criminaliteit waarbij drugs het eerste aandachtsgebied was. In 2020 waren dat 651 onderzoeken. Uit de duidingssessie in 2021 bleek dat de stijgende trend volgens het OM mogelijk enerzijds te verklaren is door prioritering van georganiseerde drugscriminaliteit en anderzijds door een geleidelijk verbeterde registratie van dergelijke onderzoeken ​[4]​. Het totaal aantal opsporingsonderzoeken waarin drugs een rol spelen is mogelijk groter doordat ook in onderzoeken waarin drugs niet de primaire focus is, sprake kan zijn van drugsgerelateerde criminaliteit.
  • In 2021 ging het in 110 van de 746 opsporingsonderzoeken om een onderzoek naar grootschalige hennepteelt. Dit aantal is iets lager dan het aantal opsporingsonderzoeken in de jaren daarvoor. Het aandeel onderzoeken naar grootschalige hennepteelt is in 2015-2021 echter afgenomen: van 34% in 2015 naar 15% in 2021 ​[1,3,5]​.
  • In 2021 ging het in 324 gevallen om opsporingsonderzoek naar cocaïne en heroïne. Dit is meer dan het aantal opsporingsonderzoeken in 2020. In 2021 steeg het relatieve aandeel van onderzoeken naar cocaïne en heroïne van 38% in 2020 naar 43% ​[1,3,5]​.
  • Tussen 2015 en 2021 nam het aantal opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs fors toe van 101 naar 312. In 2019 was sprake van een aanzienlijke toename in het aantal onderzoeken naar synthetische drugs ten opzichte van eerdere jaren. Deze stijgende trend heeft zich doorgezet in 2020 en 2021 ​[1,3,5]​. Experts wezen tijdens de duidingssessie in 2021 op de door de politie gekraakte PGP-servers, zoals ‘EncroChat’, die onder meer bijgedragen hebben aan de opsporing van vooral synthetische drugslabs, als mogelijke verklaring voor de stijging in 2020 ​[4]​.
  • Naast een absolute toename van het aantal opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs is ook het aandeel opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs, ten opzichte van het totaal van opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit, gestegen. In 2020 zijn, voor het eerst sinds 2015, meer opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs uitgevoerd dan naar cocaïne en heroïne. Deze trend zet door in 2021 ​[1,3,5]​.

Tabel 16.2.1       Aantal strafrechtelijke onderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit door arrondissementsparketten en het Landelijk Parket, naar aandachtsgebied, 2015-2021, in aantal en percentage van het jaartotaal

  • In 2021 zijn in totaal 406 personen veroordeeld tot een vrijheidsstraf, voortkomend uit de onderzoeken naar georganiseerde handel in en/of productie van drugs ​[1,3]​. Het aantal personen veroordeeld tot een gevangenisstraf is gestegen in 2021 ten opzichte van 2020. In de periode 2015-2019 was een stijgende lijn te zien in het aantal personen veroordeeld tot een gevangenisstraf, terwijl in 2020 het aantal veroordeelden daalde.
  • Een vergelijkbare trend is zichtbaar in het aantal veroordelingen tot een gevangenisstraf van 2 jaar of langer, voortkomend uit onderzoek naar georganiseerde handel en/of productie in drugs. In 2021 ging het om 207 veroordelingen, in 2020 om 170 veroordelingen en in 2019 om 188 veroordelingen. Het aantal veroordelingen tot een vrijheidsstraf korter dan 2 jaar, voortkomende uit onderzoek naar georganiseerde handel en/of productie in drugs steeg in 2021 ongeveer even sterk als het aantal veroordelingen tot een vrijheidsstraf langer dan 2 jaar ​[3]​.
  • Uit de duidingssessie in 2021 bleek dat de afname van het totaal aantal veroordelingen in 2020 mogelijk door de coronamaatregelen te verklaren is. Tussen 17 maart en 11 mei 2020 hebben vanwege de maatregelen geen rechtszittingen plaatsgevonden. Uitsluitend zaken waarin een rechterlijke beslissing niet uitgesteld kon worden, vanwege de rechten van verdachten of rechtzoekenden, hebben in die periode doorgang gevonden. Het betrof geen inhoudelijke behandeling van zaken maar pro forma zittingen. In de periode daarna zijn rechtszittingen weer opgestart. Dit ging geleidelijk vanwege een verminderde capaciteit. Complexere strafzaken hebben daarbij prioriteit gekregen boven minder grote zaken ​[6–8]​. Dit biedt een mogelijke verklaring voor de afname van het aantal veroordelingen van relatief lichte drugsdelicten.
  • Verder geldt dat niet elk onderzoek in een strafrechtelijke interventie resulteert. Binnen het huidige beleid worden relatief eenvoudige drugsdelicten zo veel mogelijk buiten het strafrecht afgedaan. Bij drugsgerelateerde georganiseerde criminaliteit ligt binnen het huidige beleid de nadruk op alternatieve afdoeningen, zoals een financiële of bestuurlijke afdoening, in plaats van een strafrechtelijke afdoening ​[4]​.

Tabel 16.2.2        Aantal personen veroordeeld tot een vrijheidsstraf, voortkomend uit onderzoek naar georganiseerde handel en/of productie in drugs, 2015-2021, in aantal

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    OM . Jaarbericht 2020. Den Haag: OM; 2021 p. 1–35.
  2. 2.
    Rapportage aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit 2018. Den Haag: Openbaar Ministerie & Nationale Politie; 2019.
  3. 3.
    OM. Jaarbericht 2021. 2022.
  4. 4.
    Regioplan. Notitie opbrengsten groepsgesprekken. 2021.
  5. 5.
    OM . Jaarbericht 2019. Den Haag: OM; 2020.
  6. 6.
  7. 7.
  8. 8.
    Tijdelijke algemene regeling zaaksbehandeling Rechtspraak. Preambule. [Internet]. 2021. Available from: https://www.rechtspraak.nl/coronavirus-(COVID-19)/Paginas/COVID-19-tijdelijke-algemene-regeling-zaaksbehandeling-Rechtspraak.aspx#urgentezaken

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.