HomeIllegale handel, bezit en productie16.2 Georganiseerde misdaad en productie

16.2 Georganiseerde misdaad en productie

16.2.1 Opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit

  • Er is sprake van een verdere toename van het aantal opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit ​[1,2]​. In 2020 werden 651 opsporingsonderzoeken uitgevoerd naar georganiseerde criminaliteit waarbij drugs het eerste aandachtsgebied was. In 2019 waren dat 613 onderzoeken. Uit de duidingssessie blijkt dat de stijgende trend volgens het OM mogelijk enerzijds te verklaren is door prioritering van georganiseerde drugscriminaliteit en anderzijds door geleidelijk verbeterde registratie van dergelijke onderzoeken ​[3]​. Het aantal opsporingsonderzoeken waarin drugs een rol spelen is mogelijk groter doordat ook in onderzoeken waarin drugs niet de primaire focus is, sprake kan zijn van drugsgerelateerde criminaliteit.
  • In 2020 ging het in 121 van de 651 opsporingsonderzoeken om een onderzoek naar grootschalige hennepteelt. Dit aantal is min of meer gelijk gebleven aan het aantal opsporingsonderzoeken in de jaren daarvoor. Het aandeel onderzoeken naar grootschalige hennepteelt is in 2015-2019 echter afgenomen: van 34% in 2015 naar 19% in 2020 ​[1,4]​.
  • In 2020 ging het in 248 gevallen om opsporingsonderzoek naar cocaïne en heroïne. Dit is ongeveer gelijk aan het aantal opsporingsonderzoeken in 2019. Ten opzichte van de jaren daarvoor is sprake van een sterke stijging in het aantal strafrechtelijke onderzoeken naar cocaïne en heroïne. In 2020 daalde het relatieve aandeel van onderzoeken naar cocaïne en heroïne naar 38% ​[1,4]​.
  • Tussen 2015 en 2020 nam het aantal opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs fors toe van 101 naar 282. In 2019 was sprake van een aanzienlijke toename in het aantal onderzoeken naar synthetische drugs ten opzichte van eerdere jaren. Deze stijgende trend heeft zich doorgezet in 2020. Experts wijzen in de duidingssessie op de door de politie gekraakte PGP-servers, zoals ‘EncroChat’, die bijgedragen hebben aan de opsporing van vooral synthetische drugslabs, als mogelijke verklaring voor de stijging in 2020 ​[3]​.
  • Naast een absolute toename van het aantal opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs is ook het aandeel opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs, ten opzichte van het totaal van opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit, gestegen. In 2020 zijn, voor het eerst sinds 2015, meer opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs dan naar cocaïne en heroïne uitgevoerd ​[1,4]​.

Tabel 16.2.1       Aantal strafrechtelijke onderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit door arrondissementsparketten en het Landelijk Parket, naar aandachtsgebied, 2015-2020, in aantal en percentage van het jaartotaal

  • In 2020 zijn in totaal 330 personen veroordeeld tot een vrijheidsstraf, voortkomend uit de onderzoeken naar georganiseerde handel in en/of productie van drugs ​[1]​. Dit betekent dat na een stijgende lijn in de periode 2015-2019, in 2020 het aantal personen veroordeeld tot een vrijheidsstraf is gedaald (zowel absoluut als relatief).
  • Deze daling is eveneens zichtbaar bij het aantal veroordelingen tot een gevangenisstraf van 2 jaar of langer, voortkomend uit onderzoek naar georganiseerde handel en/of productie in drugs. In 2020 ging het om 170 veroordelingen ​[1]​ tegenover 188 veroordelingen in 2019 ​[4]​. Het aantal veroordelingen tot een vrijheidsstraf korter dan 2 jaar, voortkomende uit onderzoek naar georganiseerde handel en/of productie in drugs, daalde echter sterker in 2020 (ten opzichte van 2019).
  • Uit de duidingssessie blijkt dat de afname van het aantal veroordelingen in 2020 mogelijk door de coronamaatregelen te verklaren is. Tussen 17 maart en 11 mei 2020 hebben vanwege de maatregelen geen rechtszittingen plaatsgevonden. Uitsluitend zaken waarin een rechterlijke beslissing niet uitgesteld kon worden, vanwege de rechten van verdachten of rechtzoekenden, hebben in die periode doorgang gevonden. Het betrof geen inhoudelijke behandeling van zaken maar pro forma zittingen. In de periode daarna zijn rechtszittingen, vanwege verminderde capaciteit, geleidelijk weer opgestart. Complexere strafzaken hebben daarbij prioriteit gekregen boven minder grote zaken ​[5–7]​. Dit biedt een mogelijke verklaring voor de afname van het aantal veroordelingen van relatief lichte drugsdelicten.
  • Verder geldt dat niet elk onderzoek in een strafrechtelijke interventie resulteert. Binnen het huidige beleid worden relatief eenvoudige drugsdelicten zo veel mogelijk buiten het strafrecht afgedaan. Bij drugsgerelateerde georganiseerde criminaliteit ligt binnen het huidige beleid de nadruk op alternatieve afdoeningen, zoals een financiële of bestuurlijke afdoening, in plaats van een strafrechtelijke afdoening ​[3]​.

Tabel 16.2.2        Aantal personen veroordeeld tot een vrijheidsstraf, voortkomend uit onderzoek naar georganiseerde handel en/of productie in drugs, 2015-2020, in aantal

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    OM . Jaarbericht 2020. Den Haag: OM; 2021 p. 1–35.
  2. 2.
    Rapportage aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit 2018. Den Haag: Openbaar Ministerie & Nationale Politie; 2019.
  3. 3.
    Regioplan. Notitie opbrengsten groepsgesprekken. 2021.
  4. 4.
    OM . Jaarbericht 2019. Den Haag: OM; 2020.
  5. 5.
  6. 6.
  7. 7.
    Tijdelijke algemene regeling zaaksbehandeling Rechtspraak. Preambule. [Internet]. 2021. Available from: https://www.rechtspraak.nl/coronavirus-(COVID-19)/Paginas/COVID-19-tijdelijke-algemene-regeling-zaaksbehandeling-Rechtspraak.aspx#urgentezaken

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.