HomeIllegale handel, bezit en productie16.2.3 Liquidaties

16.2.3 Liquidaties

In 2017 is onderzoek gedaan naar liquidaties in Nederland in de periode 2000-2016. Dit gebeurde op basis van gegevens uit opsporingsdossiers van de politie en interviews met politie- en justitiefunctionarissen om te bepalen of dodelijke incidenten aangemerkt konden worden als liquidatie ​[1]​. Nadien zijn schattingen voor de jaren 2017-2019 geactualiseerd ​[2]​. Cijfers over het jaar 2020 worden in januari 2022 verwacht.

Onder liquidaties worden “afrekeningen in het criminele milieu” verstaan. Het gaat om “incidenten met dodelijke slachtoffers, waarbij de modus operandi wijst op een vooraf geplande, doelgerichte moord en het slachtoffer en/of dader kan in verband gebracht worden met georganiseerde criminaliteit”. Per liquidatie kunnen meerdere slachtoffers vallen ​[2,3]​.

  • Liquidaties zijn volgens de geïnterviewden meestal het gevolg van conflicten gerelateerd aan de handel in drugs. Het gaat bijna altijd om geld en om de verdeling van de drugsmarkt. Liquidaties zijn een uiterst middel om een conflict op de drugsmarkt te beslechten. De achterliggende motieven zijn volgens de geïnterviewden door de tijd heen niet of nauwelijks veranderd. In hoeverre de liquidaties daadwerkelijk aan drugs(criminaliteit) gerelateerd zijn, is niet met zekerheid te zeggen.
  • Nederland kende in de jaren zeventig gemiddeld een of twee liquidaties per jaar. Parallel aan de snelle groei van de internationaal georganiseerde smokkel van soft- en harddrugs in Nederland, steeg het aantal liquidaties vanaf de jaren tachtig. Tussen 1980 en 1987 vonden gemiddeld vijf liquidaties per jaar plaats, tussen 1988 en 1990 gemiddeld tien per jaar, tussen 1991 en 2000 per jaar vijftien tot twintig en vanaf het jaar 2000 gemiddeld twintig tot dertig per jaar.
  • Sinds 2017 daalde het aantal liquidaties naar 18 liquidaties in 2019. Liquidaties in het buitenland van Nederlanders die gerelateerd waren aan georganiseerde criminaliteit in Nederland, zijn meegeteld. In 2019 werden 3 liquidaties uitgevoerd in het buitenland, in 2017 en 2018 ging het om respectievelijk 4 en 5 liquidaties in het buitenland ​[3]​. Het totaal aantal gevallen van moord en doodslag in Nederland is sinds 1996 sterk gedaald, van 239 gevallen in 1996 naar 119 gevallen in 2018 ​[4]​.

Figuur 16.2.1       Aantal liquidatiesI in Nederland (inclusief liquidaties in het buitenland van Nederlandse ingezetenen/gerelateerd aan Nederlandse georganiseerde drugshandel), 2010-2019

  • In een studie uit 2017 wezen experts bij politie en justitie op een aantal marktontwikkelingen die de achtergrond vormen van hedendaagse conflicten in de drugswereld. Het gaat dan om de prijs van cocaïne en heroïne die in de tien voorafgaande jaren op de internationale markt daalde en om de omvang van de drugshandel die volgens de experts is toegenomen. Daarnaast zijn meer mensen in Nederland in de drugshandel werkzaam. Geïnterviewde sleutelinformanten hadden de indruk dat deze ontwikkelingen leiden tot onrust en verschuivingen in machtsposities en daarmee gepaard gaande conflicten ​[1]​.

Slachtoffers van liquidaties

  • In de periode 2013-2019 zijn 178 liquidaties gepleegd, met in totaal 189 dodelijke slachtoffers. In acht gevallen ging het om een dubbele moord en in één geval ging het om een viervoudige moord. Het aantal liquidaties waarbij meerdere mensen zijn gedood lag de afgelopen jaren hoger dan in de vier jaren daarvoor: in 2017 betrof het viermaal een dubbele moord, in 2018 werden bij één liquidatie vier mensen gedood en in 2019 was er één dubbele moord ​[3]​.
  • Bij de liquidaties waarbij meerdere dodelijke slachtoffers zijn gevallen, is het aannemelijk dat niet alle slachtoffers het beoogde slachtoffer van de liquidatie waren. Een deel van de slachtoffers van meervoudige liquidaties werd vermoedelijk gedood omdat zij getuige waren van de liquidatie van het beoogde slachtoffer of anderzijds in de nabijheid van het beoogde slachtoffer waren ​[3]​.
  • Vanaf 2013 werd bijna elk jaar bij minimaal één liquidatie een verkeerde persoon door de schutter(s) voor het beoogde doelwit aangezien: in 2017 ging het om één zogenaamde ‘vergismoord’ en in 2018 om twee. Voor zover bekend werden in 2019 geen vergismoorden gepleegd ​[3]​.
  • Over de gehele periode 2013-2019 was 62% van de slachtoffers in de leeftijd 21-40 jaar ten tijde van het overlijden. Sinds 2017 is het aandeel slachtoffers dat ouder dan 40 jaar is toegenomen en sinds 2019 was de meerderheid van de dodelijke slachtoffers van liquidaties ouder dan 40 jaar. In zowel 2018 als 2019 was één slachtoffer jonger dan 21 jaar. Beide slachtoffers waren niet het beoogde doelwit van de liquidatie ​[3]​.

Het RIEC Midden-Nederland heeft onderzoek gedaan naar de achtergronden van 26 uitvoerders van aan cocaïne gerelateerde liquidaties die woonachtig waren in Midden-Nederland ten tijde van de liquidatie. Het rapport ‘Kruitsporen in de cocaïnehandel’ laat zien dat hoewel uitvoerders hun criminele carrière gemiddeld op zestienjarige leeftijd startten, zij gemiddeld tussen de 26 en 30 jaar oud waren ten tijde van de liquidatie ​[4,5]​​​. Voorafgaand aan de liquidatie pleegden de uitvoerders ongeveer 22 delicten. Persoonskenmerken van de uitvoerders van liquidaties zijn ​[6]​:

  • man;
  • geboren in Nederland, met veelal Marokkaans/Nederlandse achtergrond;
  • gemiddeld 30,2 jaar oud bij de eerste liquidatie;
  • eerder in beeld als persoon bij politie;
  • pleegden eerder geweldsdelicten;
  • periode(s) uit beeld;
  • komt uit eenoudergezin;
  • financiële- en/of psychische problemen (bijvoorbeeld door middelengebruik, verslaving van soft- en/of harddrugs, antisociaal gedrag en agressieproblemen).

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Van Gestel B, Verhoeven MA. Liquidaties nieuwe stijl. Verruwing en professionalisering bij liquidaties in Nederland [Contract killings in a new style. The coarsening and professionalization in contract killings in the Netherlands]. Vol. 43, Justitiële verkenningen. 2017. p. 9–28.
  2. 2.
    Van Gestel B, Kouwenberg RF. Update liquidaties 2019: Factsheet 2019-3. Den Haag: WODC; 2019.
  3. 3.
    Van Gestel B, Kouwenberg RF. Update liquidaties 2020: Factsheet 2020. Den Haag: WODC; 2020.
  4. 4.
    RIEC. Infographic Kruitsporen in cocainehandel. 2021.
  5. 5.
    Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid. Uitvoerders van liquidaties, wat is hun profiel? [Internet]. 2021. Available from: https://ccv-secondant.nl/platform/article/uitvoerders-van-liquidaties-wat-is-hun-profiel
  6. 6.
    Bourgonje AR, Abdulle AE, Timens W, Hillebrands J, Navis GJ, Gordijn SJ, et al. Angiotensin‐converting enzyme‐2 ( ACE2 ), SARS‐CoV ‐2 and pathophysiology of coronavirus disease 2019 ( COVID ‐19) . Vol. 2, The Journal of Pathology. 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.