HomeIllegale handel, bezit en productie16.0 Laatste feiten en trends

16.0 Laatste feiten en trends

Georganiseerde misdaad en drugshandel (§ 16.2)

  • Het aantal opsporingsonderzoeken naar georganiseerde ondermijnende criminaliteit waarbij drugs het eerste aandachtsgebied is, nam toe tussen 2015 en 2020. In 2020 ging het in totaal om 651 opsporingsonderzoeken: 121 naar grootschalige hennepteelt, 248 naar cocaïne of heroïne en 282 opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs.
  • Liquidaties in Nederland waren meestal het gevolg van conflicten gerelateerd aan de handel in drugs. Tussen 2010 en 2019 schommelde het aantal liquidaties rond een gemiddelde van 25,5 liquidaties per jaar. Cijfers over het jaar 2020 worden begin 2022 verwacht.

Inbeslagnames van drugs en ontmantelingen van productielocaties (§ 16.3)

  • In 2020 werden door de politie minder cannabisplanten in beslag genomen dan in 2019. Het aantal kilo’s in beslag genomen cannabistoppen lag in 2020 echter hoger dan in 2019.
  • Het aantal kilo’s cocaïne dat de Douane in beslag nam steeg in 2020 opnieuw. Ook het aantal kilo’s onderschepte ecstasy/MDMA, amfetamine, hasj en qat steeg in 2020 ten opzichte van 2019. De Douane nam minder kilo’s heroïne en methamfetamine in beslag in 2020 dan in 2019.
  • In 2020 werd in totaal 8.314 kilo (pre-)precursoren voor de productie van synthetische drugs in beslag genomen. Dat is minder dan de helft van wat in 2019 werd geregistreerd. Signalen wijzen er echter op dat de productie van synthetische drugs onverminderd hoog was.
  • Het aantal gemelde ontmantelde productielocaties en opslagplaatsen van synthetische drugs nam in 2020, net als in 2019, toe. Daar staat tegenover dat het aantal aangetroffen dumplocaties in 2020 opnieuw is afgenomen. Er waren indicaties dat afval vaker achterbleef op productielocaties, meer afval in de bodem en oppervlaktewater verdween en dat de hoeveelheid afval per dumping is toegenomen. Op basis van gegevens over de eerste helft van 2021 lijkt het aantal aangetroffen dumplocaties in 2021 te stijgen.
  • Het aantal ontmantelde methamfetaminelabs is in 2020 gestegen ten opzichte van 2019. Ook het aantal ontmantelde cocaïnewasserijen is ten opzichte van 2019 gestegen.
  • Er werden in 2020 in totaal bijna 3.000 hennepkwekerijen geruimd, dat is minder dan in de jaren daarvoor.

Opiumwetdelicten in de strafrechtsketen (§ 16.4)

  • In 2014-2018 daalde het aantal door de politie geregistreerde softdrugs- en harddrugsincidenten voor bezit en handel. In 2019 steeg zowel het aantal geregistreerde softdrugs- als harddrugsincidenten. In 2020 zette de stijging voor softdrugsincidenten door, terwijl het aantal harddrugsincidenten daalde.
  • In 2020 nam het aantal door de politie geregistreerde verdachten van Opiumwetmisdrijven af ten opzichte van 2019. Ook het aantal geregistreerde Opiumwetmisdrijven daalde in 2020, vergeleken met 2019. Zowel het aantal geregistreerde verdachten van Opiumwetmisdrijven als het aantal geregistreerde Opiumwetmisdrijven was terug op het niveau van 2018.
  • In vergelijking met 2019 is de totale instroom van Opiumwetzaken bij het Openbaar Ministerie (OM) in 2020 gedaald. Deze daling volgt op een lichte stijging in 2019, na een dalende trend in de jaren 2013-2018. Ten opzichte van de totale instroom van zaken bij het OM daalde het aandeel Opiumwetzaken in 2020 net als in de drie voorgaande jaren.
  • De instroom bij het OM van zowel softdrugs- als harddrugszaken nam af in 2020, ten opzichte van de instroom in 2019. Het aantal gecombineerde zaken, met hard- én softdrugsdelicten, nam toe.
  • Het relatieve aandeel van softdrugszaken in de instroom van Opiumwetdelicten bij het OM nam in 2020 opnieuw licht af (naar 43%), ten gunste van het aandeel harddrugszaken. Daarmee was de categorie harddrugszaken met 49% voor het derde achtereenvolgende jaar de grootste. Tussen 2011 en 2017 waren softdrugszaken steeds in de meerderheid.
  • Bij de harddrugsdelicten ging het meestal om het aanwezig hebben (bezit) van een harddrug, bij de softdrugsdelicten ging het meestal om vervaardiging (lees: cannabisteelt). Bij zowel harddrugs- als softdrugsdelicten zijn het aantal en het aandeel van delicten rondom handel (in-, uit-, vervoer; handel) in 2020 gestegen.
  • Bijna de helft van de Opiumwetzaken bracht het OM in 2020 voor de rechter. Dat is een lichte afname ten opzichte van 2019. In 2020 daalde, als gevolg van de coronamaatregelen, ook het aandeel dagvaardingen in het totaal van door het OM behandelde misdrijfzaken.
  • In 2020 daalde het totaal aantal afdoeningen van Opiumwetzaken door de rechter vrij sterk in vergelijking met 2019. Als gevolg van de coronamaatregelen daalde ook het totaal aantal afdoeningen van misdrijfzaken door de rechter.
  • Bij de rechter eindigde in 2020 ruwweg ruim één op de twaalf zaken in een vrijspraak. In 2019 was dat nog één op de tien zaken. Het aandeel vrijspraken in Opiumwetzaken door de rechter in eerste aanleg toonde in 2020 een lichte daling. Deze afname deed zich echter alleen voor bij harddrugszaken. Het aandeel vrijspraken bleef het hoogst in softdrugszaken.
  • Net als in 2019 waren in 2020 de taakstraf en de (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf de meest voorkomende sancties in Opiumwetzaken. Bij softdrugszaken werden vooral taakstraffen opgelegd. Bij harddrugszaken waren dat vooral onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen. Dit beeld is vergelijkbaar met voorgaande jaren.
  • In 2020 was, net als in 2019 en 2018, één op de vijf gedetineerden, gedetineerd vanwege een Opiumwetdelict. Tussen 2011-2017 schommelde dit aandeel rond 17%.

Strafrechtelijke recidive van Opiumwetdelinquenten (§ 16.5)

  • Ongeveer 10% van de Opiumwetovertreders uit 2017 kwam binnen twee jaar opnieuw in aanraking met de politie vanwege een drugsdelict. Van de Opiumwetovertreders die in 2015 een delict hebben gepleegd werd 15% binnen vier jaar opnieuw voor een Opiumwetdelict vervolgd. Binnen zes jaar werd 18% van de daders opnieuw vervolgd voor een soortgelijk delict (bij daders uit 2013). Deze percentages waren relatief stabiel over de afgelopen paar jaar.

Aanvullende informatie

Bronnen

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.