HomeIllegale handel, bezit en productie16.0 Laatste feiten en trends

16.0 Laatste feiten en trends

Georganiseerde misdaad en drugshandel

  • Het aantal opsporingsonderzoeken naar georganiseerde ondermijnende criminaliteit waarbij drugs het eerste aandachtsgebied is, nam toe tussen 2015 en 2019 (§ 16.2).
  • Liquidaties in Nederland waren meestal het gevolg van conflicten gerelateerd aan de handel in drugs. In 2019 vonden 17 liquidaties plaats. Daarmee zette de daling vanaf 2017 door. Tussen 2010 en 2019 schommelde het aantal liquidaties rond een gemiddelde van 25,5 liquidaties per jaar.

Inbeslagnames van drugs en ontmantelingen van productielocaties

  • In 2019 werd in totaal 43.836 kilo cocaïne in beslag genomen door de Koninklijke Marechaussee (KMar), de douane en de Landelijke Eenheid. Dit cijfer is een ondergrens (§ 16.3).
  • In 2019 werd in totaal 19.610 kilo (pre)precursoren voor de productie van synthetische drugs in beslag genomen. Dat is minder dan in 2018 geregistreerd werd. Signalen wijzen erop dat de productie van synthetische drugs onverminderd hoog was.
  • Het aantal gemelde ontmantelde productielocaties en opslagplaatsen van synthetische drugs nam toe. Daar staat tegenover dat het aantal aangetroffen dumplocaties in 2019 is afgenomen ten opzichte van 2017 en 2018. Er waren indicaties dat afval vaker achterbleef op productielocaties, meer afval in de bodem en oppervlaktewater verdween en dat de hoeveelheid afval per dumping is toegenomen.
  • Er werden in 2019 in totaal 3.635 hennepkwekerijen geruimd, dat is minder dan in de jaren daarvoor (3.913 hennepkwekerijen in 2018).

Opiumwetdelicten in de strafrechtsketen

  • In 2014-2018 daalde het aantal door de politie geregistreerde softdrugs- en harddrugsincidenten voor bezit en handel. In 2019 steeg zowel het aantal geregistreerde softdrugs- en harddrugsincidenten. De toename van softdrugsincidenten (per 10.000 inwoners) vond vooral plaats in de politie-eenheden Limburg en Oost-Brabant. Het aantal harddrugsincidenten steeg vooral in de eenheden Amsterdam, Limburg en Zeeland-West-Brabant (§ 16.4).
  • In 2019 nam het aantal door de politie geregistreerde verdachten van Opiumwetmisdrijven licht toe ten opzichte van 2018, tot ruwweg 16.500 verdachten. Na een jarenlange daling stabiliseerde in 2017 en 2018 het aantal verdachten van Opiumwetmisdrijven rond 15.500 verdachten.
  • Na een aantal jaren waarin de instroom van Opiumwetzaken bij het OM is gedaald, is de instroom in 2019 met 5% toegenomen vergeleken met 2018. De lichte stijging volgt op een daling in 2017 en 2018. Ten opzichte van de totale instroom van zaken bij het OM daalde het aandeel Opiumwetzaken in 2019 opnieuw.
  • Na een aantal jaren waarin de instroom van softdrugszaken bij het OM daalde, nam in 2019 de instroom van zowel softdrugszaken als harddrugszaken en zaken met hard- en softdrugsdelicten toe.
  • Het relatieve aandeel van softdrugszaken in de instroom van Opiumwetdelicten bij het OM nam opnieuw licht af (naar 45%), ten gunste van het aandeel harddrugszaken. Daarmee is de categorie harddrugszaken met 49% voor het tweede achtereenvolgende jaar de grootste. Tussen 2010 en 2017 waren softdrugszaken steeds in de meerderheid.
  • Bij de harddrugsdelicten gaat het meestal om het aanwezig hebben (bezit) van een harddrug, bij de softdrugsdelicten gaat het meestal om vervaardiging (lees: cannabisteelt).
  • Ongeveer de helft van de Opiumwetzaken bracht het OM in 2019 voor de rechter. Bij zaken waarin sprake is van hard- en softdrugsdelicten is dit driekwart .
  • Het totaal aantal afdoeningen van Opiumwetzaken door de rechter daalde in 2019, net als in 2018, met 9% ten opzichte van het voorgaande jaar. Opiumwetzaken vormen in 2019 afgerond 9% van het totaal aantal afgedane zaken in eerste aanleg (niet uitsluitend Opiumwetzaken). In 2018 was dit nog bijna 10%.
  • Bij de rechter eindigt ruwweg ruim één op de tien zaken in een vrijspraak. Het aandeel vrijspraken in Opiumwetzaken door de rechter in eerste aanleg toont ook in 2019, evenals in 2018, een betrekkelijk lichte daling. Het aandeel vrijspraken blijft het hoogst in softdrugszaken.
  • De taakstraf en de (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf waren de meest voorkomende sancties in Opiumwetzaken. Taakstraffen werden vooral opgelegd in softdrugszaken, onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen vooral in harddrugszaken; dit patroon veranderde niet in 2019.
  • In 2019 stabiliseerde het aandeel personen dat gedetineerd is vanwege een Opiumwetdelict op 20% van de gevangenispopulatie (in 2018 was dit eveneens 20%). Tussen 2011-2017 schommelde dit aandeel rond 17%.

Strafrechtelijke recidive van Opiumwetdelinquenten

  • Een kleine groep Opiumwetovertreders komt relatief snel opnieuw in aanraking met de politie vanwege een drugsdelict: van de daders uit 2016 is ongeveer 10% binnen 2 jaar opnieuw vervolgd voor een Opiumwetdelict. Van daders die in 2014 een delict hebben gepleegd is 15% binnen 4 jaar opnieuw voor een Opiumwetdelict vervolgd. Van de daders uit 2012 is 17% binnen 6 jaar opnieuw vervolgd voor een soortgelijk delict. Deze percentages waren relatief stabiel over de afgelopen paar jaar (§ 16.5).

Invloed van de coronacrisis op illegale handel, productie en bezit

  • Door de EMCDDA geregistreerde inbeslagnames in Europa en de inbeslagnames in Nederland wijzen erop dat er weinig tot geen verstoring is geweest in de levering van cocaïne aan de EU tijdens de corona-pandemie (§ 16.6).
  • In de eerste helft van 2020 zijn in Nederland meer productielocaties en opslagplaatsen van synthetische drugs ontdekt dan in de eerste helft van voorgaande jaren. Mogelijk is deze stijging (ten dele) het gevolg van het gebruik van informatie uit de gekraakte PGP server ‘Encrochat’ en niet gerelateerd aan de coronapandemie.
  • Het aantal geregistreerde softdrugsincidenten leek in de eerste helft van 2020 vergelijkbaar met het eerste half jaar van 2019. Het aantal geregistreerde harddrugsincidenten leek gedaald.
  • Op basis van voorlopige politieregistraties lijkt het aantal geregistreerde verdachten van drank- en drugsoverlast in de eerste helft van 2020 niet af te wijken van eerdere jaren. Het aantal geregistreerde verdachten van drugshandel lijkt wel afgenomen te zijn sinds het uitbreken van de coronapandemie.
  • Vergeleken met de maandgemiddelden van 2017-2019 blijkt de instroom van Opiumwetzaken bij het OM in 2020 vanaf april lager. Het betreft voorlopige cijfers. Vooral de instroom van zaken die betrekking hebben op bezit van drugs lijkt afgenomen te zijn.
  • Het aantal afdoeningen door het OM in Opiumwetzaken lijkt in de eerste helft van 2020 vergelijkbaar met eerdere jaren. De voorlopige cijfers wijzen erop dat de stijging van het aandeel technische sepots in 2019, in 2020 doorzet.

Aanvullende informatie

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype