HomeIllegale handel, bezit en productie16.0 Laatste feiten en trends

16.0 Laatste feiten en trends

Georganiseerde misdaad en drugshandel (§ 16.2)

  • Het aantal opsporingsonderzoeken naar georganiseerde ondermijnende criminaliteit waarbij drugs het eerste aandachtsgebied is, nam toe tussen 2015 en 2021. In 2021 ging het in totaal om 746 opsporingsonderzoeken: 110 naar grootschalige hennepteelt, 324 naar cocaïne of heroïne en 312 opsporingsonderzoeken naar synthetische drugs.
  • Liquidaties in Nederland waren meestal het gevolg van conflicten gerelateerd aan de handel in drugs. Tussen 2011 en 2017 schommelde het aantal liquidaties tussen 21 in 2012 en 38 in 2014. Sinds 2017 daalde het aantal liquidaties van 31 naar 10 liquidaties in 2020.

Inbeslagnames van drugs en ontmantelingen van productielocaties (§ 16.3)

  • In 2021 zijn door de politie minder cannabisplanten in beslag genomen dan in 2020. Het aantal kilo’s in beslag genomen cannabistoppen lag ook lager in 2021 dan in 2020.
  • Na een jarenlange stijging, was in de eerste helft van 2021 het aantal kilo’s cocaïne dat de Douane in beslag nam lager dan in de eerste helft van 2020. Ook het aantal kilo’s onderschepte ecstasy/MDMA, amfetamine, hasj en qat was in de eerste helft van 2021 gedaald ten opzichte van de eerste helft van 2020. Dit geldt vooral voor de omvang van in beslag genomen hasj en qat. De onderschepte hoeveelheid heroïne was in de eerste helft van 2021 al groter dan in het gehele jaar 2020.
  • In 2021 werd in totaal 8.273 kilo (pre-)precursoren voor de productie van synthetische drugs in beslag genomen. Dat is vergelijkbaar met 2020, maar flink lager dan in de jaren 2017-2019.
  • Vanaf 2013 tot 2020 steeg het aantal ontmantelde productielocaties. In 2021 daalde het aantal ontmantelde productielocaties echter ten opzichte van 2020. Deze daling kan mogelijk worden verklaard door de strafrechtelijke aanpak van verschillende criminele netwerken in 2020 en 2021. Het aantal aangetroffen dumplocaties is in 2021, na een afname in 2019 en 2020, opnieuw gestegen. Dit kan mogelijk verklaard worden door de vondst van meer kleinschalige afvaldumpingen en lege verpakkingen (jerrycans).
  • Het aantal ontmantelde methamfetaminelabs is in 2021 sterk gedaald ten opzichte van 2020. Ook het aantal ontmantelde cocaïnewasserijen is ten opzichte van 2020 sterk gedaald.
  • Er zijn in 2021 in totaal ruim 2.000 hennepkwekerijen geruimd. Dat zijn er bijna 600 minder dan in 2020.

Opiumwetdelicten in de strafrechtsketen (§ 16.4)

  • In de periode 2014-2021 daalde het aantal door de politie geregistreerde harddrugsincidenten voor bezit en handel, met uitzondering van een piek in 2019. Het aantal door de politie geregistreerde softdrugsincidenten voor bezit en handel daalde tevens in de periode 2014-2021, met uitzondering van een piek in 2019 en 2020.
  • In 2021 nam het aantal door de politie geregistreerde verdachten van Opiumwetmisdrijven af ten opzichte van 2020. Ook het aantal geregistreerde Opiumwetmisdrijven daalde in 2021, vergeleken met 2020. Zowel het aantal geregistreerde verdachten van Opiumwetmisdrijven als het aantal geregistreerde Opiumwetmisdrijven was lager dan het niveau van 2018. In vergelijking met 2019 is de totale instroom van Opiumwetzaken bij het OM in 2020 gedaald. Deze daling volgt op een lichte stijging in 2019, na een dalende trend in de jaren 2013-2018. Ten opzichte van de totale instroom van zaken bij het OM daalde het aandeel Opiumwetzaken in 2020 net als in de drie voorgaande jaren.
  • De instroom bij het OM van zowel softdrugs- als harddrugszaken nam af in 2020, ten opzichte van de instroom in 2019. Het aantal gecombineerde zaken, met hard- én softdrugsdelicten, nam toe.
  • Het relatieve aandeel van softdrugszaken in de instroom van Opiumwetdelicten bij het OM nam in 2020 opnieuw licht af (naar 43%), ten gunste van het aandeel harddrugszaken. Daarmee was de categorie harddrugszaken met 49% voor het derde achtereenvolgende jaar de grootste. Tussen 2011 en 2017 was de grootste categorie steeds softdrugszaken. Het aandeel van de ingestroomde gecombineerde hard- en softdrugszaken steeg in 2020 iets naar 8%.
  • Bij de harddrugsdelicten ging het meestal om het aanwezig hebben (bezit) van een harddrug, bij de softdrugsdelicten ging het meestal om vervaardiging (lees: cannabisteelt). Bij zowel harddrugs- als softdrugsdelicten zijn het aantal en het aandeel van delicten rondom handel (in-, uit-, vervoer; handel) in 2020 gestegen.
  • Bijna de helft van de Opiumwetzaken bracht het OM in 2020 voor de rechter. Dat is een lichte afname ten opzichte van 2019. In 2020 daalde, als gevolg van de coronamaatregelen, ook het aandeel dagvaardingen in het totaal van door het OM behandelde misdrijfzaken.
  • In 2020 daalde het totaal aantal afdoeningen van Opiumwetzaken door de rechter vrij sterk in vergelijking met 2019. Als gevolg van de coronamaatregelen daalde ook het totaal aantal afdoeningen van misdrijfzaken door de rechter.
  • Bij de rechter eindigde in 2020 ruwweg ruim één op de twaalf zaken in een vrijspraak. In 2019 was dat nog één op de tien zaken. Het aandeel vrijspraken in Opiumwetzaken door de rechter in eerste aanleg toonde in 2020 een lichte daling. Deze afname deed zich echter alleen voor bij harddrugszaken. Het aandeel vrijspraken bleef het hoogst in softdrugszaken.
  • Net als in 2019 waren in 2020 de taakstraf en de (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf de meest voorkomende sancties in Opiumwetzaken. Bij softdrugszaken werden vooral taakstraffen opgelegd. Bij harddrugszaken waren dat vooral onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen. Dit beeld is vergelijkbaar met voorgaande jaren.
  • In 2020 was, net als in 2019 en 2018, één op de vijf gedetineerden, gedetineerd vanwege een Opiumwetdelict. Tussen 2011-2017 schommelde dit aandeel rond 17%.

Strafrechtelijke recidive van Opiumwetdelinquenten (§ 16.5)

  • Ongeveer 10% van de Opiumwetovertreders uit 2017 kwam binnen twee jaar opnieuw in aanraking met de politie vanwege een drugsdelict. Van de Opiumwetovertreders die in 2015 een delict hebben gepleegd werd 15% binnen vier jaar opnieuw voor een Opiumwetdelict vervolgd. Binnen zes jaar werd 18% van de daders opnieuw vervolgd voor een soortgelijk delict (bij daders uit 2013). Deze percentages waren relatief stabiel over de afgelopen paar jaar.

Aanvullende informatie

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.