HomeIllegale handel, bezit en productie16.2.2 Handel en smokkel soft- en harddrugs

16.2.2 Handel en smokkel soft- en harddrugs

Drugshandel ten tijde van corona

  • Tot op heden blijkt dat, ondanks de verschillende lockdowns wereldwijd, de drugssmokkel onverminderd is doorgegaan. Inbeslagnames van cocaïne bij enkele van de belangrijkste toegangspunten van cocaïne naar de EU en de toename in beslagnames door het OM ​[2–4]​ suggereren dat er weinig tot geen verstoring is geweest van de aanvoer van cocaïne naar de EU tijdens de coronapandemie ​[5,6]​.
  • De EMCDDA signaleerde in 2020 en 2021 dat smokkelaars zich hebben aangepast aan de reisrestricties en gesloten landsgrenzen. Als gevolg zijn smokkelroutes en -methoden veranderd; er werden vaker drugs vervoerd via zeeroutes (met drugs verstopt in zeecontainers) en werd gebruikgemaakt van bestaande toeleveringsketens in plaats van landroutes en koeriers die verschillende vormen van openbaar vervoer gebruikten ​[6,7]​.

De United Nations Office on Drugs and Crime ​[1]​ komt in haar rapport tot de volgende bevindingen over de productie van en handel in drugs in relatie tot de coronapandemie in 2020:

  • Er leek in 2020 een verplaatsing te zijn van vervoer over land naar vervoer over zee. Het algemene beeld in 2020 is dat vervoer van cocaïne per boot vanuit Zuid-Amerika naar Europa niet door de coronapandemie lijkt geraakt. De productie van cocaïne in Peru leek afgenomen.
  • Signalen in 2020 leken erop te wijzen dat in de landen die afhankelijk zijn van de toevoer van cocaïne (zoals Noord-Amerika en Brazilië) de vraag naar cocaïne groter was dan het aanbod. Dit zou het gevolg kunnen zijn van beperkte mogelijkheden om de cocaïne te transporteren.
  • In 2020 leek er meer vraag naar cannabis door de lockdowns in Europa. Dit kan tot gevolg hebben gehad dat de drugshandel van Noord-Afrika naar Europa is toegenomen.

Smokkel, routes en samenwerkingsverbanden

Een overzichtsstudie over georganiseerde criminaliteit wijst op praktische redenen waarom de omstandigheden in Nederland vermoedelijk gunstig zijn voor het ontstaan en de groei van georganiseerde (drugs)criminaliteit ​[2]​:

  • grote bevolkingsdichtheid;
  • Engels als tweede voertaal;
  • internetdichtheid en -snelheid;
  • (internationaal) goederen- en dienstenverkeer;
  • lucht- en zeehavens;
  • open grenzen;
  • relatief mild strafklimaat.

In het Nationaal dreigingsbeeld Georganiseerde Criminaliteit 2017 zijn ontwikkelingen in de georganiseerde internationale drugssmokkel beschreven in de periode 2013-2016, gebaseerd op onderzoek dat in de eerste helft van 2016 is uitgevoerd ​[3]​. De smokkelroutes zijn meer recent ook beschreven in het EU Drug Report 2020 dat werd opgesteld door het European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA) ​[4]​ en in het EU Drug Markets Impact of COVID-19-rapport dat is opgesteld door het EMCDDA samen met Europol ​[5]​. In Nederland houden criminele organisaties zich hoofdzakelijk bezig met internationale smokkelactiviteiten. Daarbij is Nederland zowel een productielocatie als doorvoerland en bestemming van drugs ​[6]​. Wanneer geen recente informatie beschikbaar is, zoals over de smokkelroutes van synthetische drugs, presenteren we de meest recente maar enigszins verouderde informatie.

Cocaïne

  • In de Rotterdamse haven houdt het Hit and Run Cargo-team (HARC-team) zich bezig met opsporing en vervolging van grote ondermijnende criminaliteit. Het HARC-team is een samenwerking van de Douane, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), de Zeehavenpolitie en het OM in Rotterdam en omgeving. Zij zijn verantwoordelijk voor het merendeel van de vangsten cocaïne in de Rotterdamse haven. In 2020 onderschepte het HARC-team 40.641 kilo cocaïne in de Rotterdamse haven. Dat was 20% meer cocaïne dan in 2019 (33.732 kilo) is onderschept en meer dan een verdubbeling van de hoeveelheid die het HARC-team in 2018 onderschepte (18.947 kilo). In Vlissingen onderschepte het HARC-team 6.055 kilo cocaïne in 2020, dat was een verdubbeling ten opzichte van 2019 (3.008 kilo) ​​[7]​​. Het grootste deel van de door het HARC-team in beslag genomen drugs kwam uit Zuid-Amerika (Colombia, Ecuador, Brazilië, Paraguay, Dominicaanse Republiek) ​[7–10]​. De cocaïne die in Nederland in beslag is genomen in 2015-2018 kwam vooral uit Colombia ​[11]​.
  • Cocaïne bestemd voor Nederlandse criminele organisaties kwam de afgelopen jaren vooral binnen via de Antwerpse en Rotterdamse haven, via Schiphol en via kleinere havens zoals Vlissingen en IJmuiden/Amsterdam ​[12]​.
  • Er waren aanwijzingen dat de invoer van cocaïne de laatste jaren verplaatste tussen de Rotterdamse haven en de haven in Antwerpen ​[12]​. De havens leken te functioneren als communicerende vaten: met toenemende flexibiliteit werden de smokkelroutes verlegd naar de plaats waar de risico’s het kleinst worden geschat. Daarmee kon verscherping van de controles in de ene haven leiden tot een toename van invoer van verdovende middelen via de andere haven ​[13]​. Daarnaast kon aanscherping van de veiligheidsmaatregelen in de havens resulteren in verplaatsing van de smokkelroute van cocaïne in en rondom de haven; er werd naar andere ‘zwakke’ fysieke ruimtes in en rondom de haven gezocht. Dit maakte de betrokkenheid van medewerkers die van binnenuit opereren in toenemende mate onmisbaar voor de smokkelaars ​[7]​.

Heroïne

  • Het aantal meldingen over inbeslagnames van heroïne neemt toe in Nederland sinds 2018 ​[2]​. Daarbij komt dat er jaarlijks meer kilo heroïne in beslag wordt genomen ​[7–10]​.
  • Boerman et al. (2017) ​[3]​ concludeerden in het Nationaal dreigingsbeeld Georganiseerde Criminaliteit 2017 dat heroïne die naar Nederland is gesmokkeld hoofdzakelijk afkomstig is uit Afghanistan.
  • De zogenaamde Balkanroute was echter de belangrijkste aanvoerroute voor de heroïnehandel in Nederland. Turkse drugshandelaren zijn al geruime tijd dominant in de heroïnehandel. Zij organiseren vanuit Turkije heroïnetransporten via de Balkanroute. Daarbij voert de Balkanroute van de heroïnetransporten in toenemende mate via Griekenland ​[3]​. Deze aanvoerroute werd niet belemmerd door corona ​[1]​.
  • In de jaren tot 2017 bleken duizenden kilo’s heroïne uit Afghanistan naar de kuststroken van Iran of Pakistan getransporteerd te zijn en van daaruit met schepen richting de Oostkust van Afrika. Dit is de zogenaamde zuidelijke route. Vanaf Afrika ging een deel van de heroïne dan door naar Europa. Een andere ontwikkeling was dat de heroïne steeds vaker in zeecontainers rechtstreeks vanuit Pakistan of Iran, zonder tussenstop in Afrika, naar Europa ging ​[3]​.

Synthetische drugs

Over ‘de wereld van de synthetische drugs in Nederland’ is in 2018 een studie uitgekomen ​[8]​. De studie is gebaseerd op een documentenanalyse en interviews met sleutelinformanten. Uit het onderzoek kwam onder meer naar voren dat criminele groepen die zich bezighouden met de productie van synthetische drugs ‘tot de mondiale top’ behoren. Dat kon volgens de onderzoekers worden toegeschreven aan een aantal factoren:

  • vanuit het buitenland worden grote drugsorders in Nederland geplaatst;
  • Nederlandse synthetische drugs hebben een goede prijs-kwaliteitverhouding;
  • drugs uit Nederland worden doorgaans betrouwbaar geleverd.
  • Uit eerder onderzoek blijkt dat de in Nederland geproduceerde synthetische drugs in de periode 2012-2016 een afzetmarkt in de gehele wereld. De belangrijkste afzetlanden van ecstasy waren Australië, Turkije, Groot-Brittannië en Spanje. De al eerder ingezette ontwikkeling van afzet naar Zuid-Amerika zette in die periode eveneens door ​[3]​.
  • Leden van Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s) hebben in de periode 2012 -2016 meer invloed gekregen op de productie van en handel in synthetische drugs. Terwijl het voor 2012 vooral ging om leden van één motorclub die betrokken waren bij de export van synthetische drugs, raakten na 2012 leden van meer OMG’s betrokken bij andere fasen in het criminele bedrijfsproces ​[3]​.
  • Misdaadondernemers die zich bezighielden met synthetische drugs, sloten zich aan bij motorclubs en vonden op die manier bescherming voor hun handelen. Door de sterke internationale verwevenheid van OMG’s kregen ze dan tevens de beschikking over een groot netwerk met nationale en internationale vertakkingen ​[3]​. Zie ook § 2.1.5.1. over de bestuursrechtelijke mogelijkheden om OMG’s te verbieden.
  • De toenemende vraag naar ecstasy uit Zuid-Amerika bood de kans aan Nederlandse misdaadondernemers om ecstasy te ruilen tegen cocaïne ​[3]​.
  • Nederlanders en Polen zijn in de jaren 2012-2016 meer gaan samenwerken bij de productie van synthetische drugs. In Nederland verblijvende Poolse arbeiders werden in Nederlandse laboratoria gezien of waren als sleutelfiguur actief betrokken bij amfetaminesmokkel naar Polen. De politie stuitte op plannen om in Polen een drugslaboratorium op te zetten. Polen speelde ook nog een rol in de smokkel van precursoren, chemicaliën en glaswerk voor de productie van synthetische drugs naar Nederland ​[3]​.

Cannabis

In het Nationaal dreigingsbeeld 2017 werd gesignaleerd dat verplaatsing van hennepkwekerijen van Nederland naar het buitenland vaker plaatsvond dan voorheen ​[3,8]​. In België, Duitsland, Spanje en Frankrijk kwamen kwekerijen op die zijn opgezet met Nederlandse materialen, met de hulp van Nederlandse kennis, of die geleid worden door onder andere Nederlandse misdaadondernemers.

  • Door innovaties in het kweekproces was het THC-gehalte van hennep in veel Europese landen verhoogd. Een gevolg hiervan was dat de vraag naar in Nederland geteelde hennep uit een aantal landen is afgenomen ​[3]​.
  • De Balkanlanden, met name Albanië, Servië, Bulgarije en Kosovo, produceerden hennep waarmee Centraal-, Oost-, en Zuidoost-Europa werden voorzien. Via Griekenland werd deze hennep naar Italië, Kroatië, Hongarije, Tsjechië en Oostenrijk gedistribueerd. Er waren aanwijzingen dat Albanese hennep met een laag THC-gehalte naar Nederland werd geëxporteerd om hier vervolgens te worden gemengd met sterke hennep ​[3]​.
  • Binnen de hennepteelt speelde internet een steeds belangrijkere rol. Het wettelijk verbod op de handel in kweekbenodigdheden bij growshops was hier waarschijnlijk mede debet aan. Kwekers bleken in de praktijk echter via online verkoopkanalen nog toegang te hebben tot kweekbenodigdheden ​[3]​.
  • Voor meer recente informatie over cannabis, aanbod en de markt: zie § 3.8.

Drugshandel via internet

  • Op Europees niveau waren er signalen dat sinds de afkondiging van coronamaatregelen in het voorjaar van 2020, de (ver)koop van drugs in toenemende mate online plaatsvond ​[5]​. Over het algemeen leek de online (ver)koop van drugs zowel via het ‘dark net’ als via ‘encrypted messenger services’ te verlopen ​[9]​. Er werden echter zowel op internationaal, Europees als landelijk niveau pogingen ondernomen om (ver)koop van drugs op het ‘dark net’ en via ‘encrypted messenger services’ tegen te gaan. Dit resulteerde in verschillende arrestaties, zowel in Nederland als in andere Europese landen ​[10,14–17]​.
  • Binnen Europa bleek dat met name MDMA, LSD, amfetamine, 2C-B en cocaïne online werden gekocht ​[9]​.
  • In Nederland leek de online drugmarkt via mobiele apps en het ‘dark net’, maar ook via het voor iedereen toegankelijke deel van internet (het ‘clear net’ of ‘surface web’) te verlopen ​[5]​. In hoeverre de verschuiving naar online verkoopkanalen ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden in Nederland is niet bekend. Enerzijds ging de verkoop van softdrugs via coffeeshops in Nederland gedurende de coronamaatregelen via afhaalloketten door. Anderzijds waren coffeeshops wellicht door de afgekondigde reisbeperkingen minder goed bereikbaar.
  • Eerder internationaal onderzoek, tussen december 2015 en mei 2016, naar het internet als verkoopkanaal van drugs concludeerde dat zowel op het voor iedereen toegankelijke deel van het internet (het ‘clear net’) als op het ‘dark net’ drugs werden aangeboden ​[18]​. De handel in drugs via het internet nam toe. Het ‘dark net’ is dat deel van het internet dat opzettelijk verborgen is voor zoekmachines en dat alleen met speciale software te benaderen is. In de periode 2013-2016 is de omzet van drugshandel op de cryptomarkets van het ‘dark net’ verdubbeld en het aantal verkopers verzesvoudigd ​[18]​.
  • In 2015/2016 was de mondiale omzet van de drugshandel op het ‘dark net’ beperkt vergeleken met schattingen van de traditionele offline drugshandel. De volumes waarin werd gehandeld waren meestal klein ​[18]​.
  • Mondiaal werd in 2015/2016 de meeste omzet gegenereerd door handel in cannabis, ecstasy en andere stimulantia. Ongeveer 8% van de totale maandelijkse omzet was te herleiden naar Nederlandse aanbieders. Vooral ecstasy werd relatief vaak aangeboden door Nederlandse verkopers, in de cannabishandel speelden ze een enigszins beperkte rol ​[18]​.
  • Na een internationaal onderzoek werd in 2017 een van de grootste, illegale marktplaatsen op het ‘dark net’ door de politie en het OM ontmanteld, overgenomen en offline gehaald. Op deze illegale marktplaats, met de naam ‘Hansa Market’, werden dagelijks gemiddeld 1.000 bestellingen gedaan in reactie op ongeveer 40.000 advertenties ​[19]​.
  • In het Nationaal dreigingsbeeld 2017 kwam ook naar voren dat Nederland een rol speelde als distributeur op de digitale markt van synthetische drugs. Synthetische drugs werden vanuit Nederland in postpakketten verstuurd ​[3]​.
  • Het grondwettelijke briefgeheim maakt opsporing van daders die, na een bestelling via een webshop, drugs per post versturen lastig: alleen de officier van justitie is gemachtigd de pakketten te openen en een legitimatieplicht voor afzenders van postpakketten is daardoor ook niet mogelijk (zie ook § 2.1.5). De verzenders van postpakketten met drugs lijken relatief vaak hoger opgeleide, jonge mannen te zijn ​[20]​. De Australische douane heeft door deze postzendingen met voornamelijk ecstasy en NPS een honderdprocentscontrole op Nederlandse post ingevoerd – met als gevolg een toename van Nederlandse drugspostzendingen die net over de grens vanuit Duitsland op de post gedaan werden ​[3]​. Dat zou kunnen wijzen op een waterbedeffect. Daarnaast gingen volgens de Nationale Politie veel drugs per post naar andere landen in Europa (inclusief het Verenigd Koninkrijk), de Verenigde Staten, Canada, Azië en Australië ​[20,21]​. In de beantwoording van Kamervragen over drugshandel per post blijkt dat in de periode 2017 tot en met 2019 zowel meer uitgaande postpakketen met verdovende middelen als een groter aantal kilo’s drugs in beslag zijn genomen. In 2020 werden minder pakketten met verdovende middelen en minder kilo’s drugs onderschept ten opzichte van de periode 2017-2019 ​[22]​.

Tabel 16.2. Aantal in beslag genomen uitgaande postpakketten, 2017-2020

  • Naast het overbruggen van afstand is het aspect van de veronderstelde anonimiteit een voordeel van internet, zo kwam in 2018 en 2019 in de Monitor georganiseerde criminaliteit naar voren ​[23,24]​​​. Ontmoetingen tussen kopers en verkopers van drugs kunnen anoniem plaatsvinden en drugstransacties kunnen – tot op zekere hoogte, bij kleine hoeveelheden – anoniem worden verricht. Niettemin vinden binnen de georganiseerde drugshandel veel activiteiten nog steeds ‘offline’ plaats en biedt internet voor veel logistieke stappen geen oplossing, denk bijvoorbeeld aan onderhandelingen en de levering van grote partijen drugs ​[25,26]​​​. Bovendien ontwikkelen de opsporingsinstanties steeds meer technieken om de anonimiteit op internet te doorbreken, bijvoorbeeld met behulp van de Darkweb- of de ‘virtual identity’-monitor waarbij wordt getracht criminele activiteiten en drugshandel op het ‘dark net’ te traceren ​[27]​​.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    UNODC . COVID-19 and the drug supply chain: from production and trafficking to use: Research brief. Vienna: UNODC; 2020.
  2. 2.
    De Waard J. Georganiseerde criminaliteit in Nederland: een overzicht [Internet]. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid (DGRR); 2020. p. 1–16. Available from: https://www.researchgate.net/publication/341371137
  3. 3.
    Boerman F, Grapendaal M, Nieuwenhuis F, Stoffers E. Nationaal dreigingsbeeld 2017: georganiseerde criminaliteit. Driebergen: Politie, Dienst Landelijke informatieorganisatie; 2017.
  4. 4.
    EMCDDA. European Drug Report 2020: Trends and Developments. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2020.
  5. 5.
    EMCDDA-Europol. EU Drug Markets: Impact of COVID-19. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2020.
  6. 6.
    Madarie R, Kruisbergen EW. Traffickers in Transit: Analysing the Logistics and Involvement Mechanisms of Organised Crime at Logistical Nodes in the Netherlands: Empirical Results of the Dutch Organised Crime Monitor. In: Weisburd D, Savona E, Hasisi B, Calderoni F, editors. Understanding Recruitment to Organized Crime and Terrorism. Cham: Springer International Publishing; 2020.
  7. 7.
    Roks R, Bisschop L, Staring R. Getting a foot in the door. Spaces of cocaine trafficking in the Port of Rotterdam. Trends in Organized Crime. 2021;24(2):171–88.
  8. 8.
    Tops P, Van Valkenhoef J, Van der Torre E, Van Spijk L. Waar een klein land groot in kan zijn: Nederland en synthetische drugs in de afgelopen 50 jaar [Internet]. Den Haag: Boom criminologie; 2018. Available from: www.politieacademie.nl
  9. 9.
    EMCDDA. Impact of COVID-19 on drug markets, use, harms and drug services in the community and prisons. Luxembourg; 2021 p. 1–38.
  10. 10.
    Politie. Arrestaties in onderzoek naar drugshandel via darkweb [Internet]. 2018. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2018/juni/29/07-arrestaties-in-onderzoek-naar-drugshandel-via-darkweb.html
  11. 11.
    EMCDDA. European Drug Report 2019: Trends and Developments. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2019.
  12. 12.
    De Middeleer F, Van Nimwegen S, Ceulen R, Gerbrands D, Roevens E, Spapens T, et al. Illegale drugsmarkten in België en Nederland: Communicerende vaten? Brussel: BELSPO; 2018.
  13. 13.
    Staring R, Bisschop L, Roks R, Brein E, Van de Bunt H. Drugscriminaliteit in de Rotterdamse haven: aard en aanpak van het fenomeen: Eindrapport. Rotterdam: Erasmus Univeriteit Rotterdam, Erasmus School of Law, Sectie Criminologie; 2019.
  14. 14.
    Politie. Internationale operatie tegen drugsverkopers op het dark web leidt tot 179 arrestaties [Internet]. 2020. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2020/september/22/11-internationale-operatie-tegen-drugsverkopers-op-het-dark-web-leidt-tot-179-arrestaties.html
  15. 15.
    Politie. Politie keek live mee met chattende criminelen [Internet]. 2020. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2020/juli/2/11-live-meekijken-met-criminelen.html
  16. 16.
    Politie. Verdachten achter darknet webshop Dutchmasters aangehouden [Internet]. 2021. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2021/januari/26/verdachten-achter-darknet-webshop-dutchmasters-aangehouden.html
  17. 17.
    Politie. Aanhouding verdachte #EncroChat [Internet]. 2021. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2021/maart/12/04-aanhouding-verdachte-encrochat.html
  18. 18.
    Kruithof K, Aldridge J, Décary-Hétu D, Sim M, Dusjo E, Hoorens S. Internet-facilitated drugs trade: an analysis of the size, scope and the role of the Netherlands. Santa Monica: RAND Corporation; 2016.
  19. 19.
    Politie. Ondergrondse Hansa Market overgenomen en neergehaald [Internet]. 2017. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2017/juli/20/ondergrondse-hansa-market-overgenomen-en-neergehaald.html
  20. 20.
    Politie. Mannen opgepakt voor het runnen van een drugspostorderbedrijf [Internet]. 2018. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2018/april/9/11-mannen-opgepakt-voor-het-runnen-van-een-drugspostoderbedrijf.html
  21. 21.
    Politie. Drugs via postpakketten: Verdachten in bewaring [Internet]. 2021. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2021/maart/5/11-drugs-via-postpakketten-verdachten-in-bewaring.html
  22. 22.
    Grapperhaus F. Antwoorden Kamervragen over internationale drugshandel per post (2020Z12693). 2020.
  23. 23.
    Kruisbergen EW, Leukfeldt ER, Kleemans ER, Roks RA, Kouwenberg RJ, Nabi SS, et al. Georganiseerde criminaliteit en ICT: Rapportage in het kader van de vijfde ronde van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit: Cahier 2018-8. Den Haag: WODC; 2018.
  24. 24.
    Kruisbergen EW, Roks RA, Kleemans ER, Kouwenberg RJ, Knol D, Nabi SS, et al. Georganiseerde criminaliteit in Nederland: daders, verwevenheid en opsporing: Rapportage in het kader van de vijfde ronde van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit: Cahier 2019-17. Den Haag: WODC; 2019.
  25. 25.
    Bijlenga N, Kleemans ER. Criminals seeking ICT-expertise: an exploratory study of Dutch cases. European Journal on Criminal Policy and Research. 2018;24(3):253–68.
  26. 26.
    Leukfeldt ER, Kleemans ER, Kruisbergen EW, Roks RA. Criminal networks in a digitised world: on the nexus of borderless opportunities and local embeddedness. Trends in Organized Crime. 2019;22(3):324–45.
  27. 27.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.