Wat is georganiseerde drugscriminaliteit?
Criminelen werken doorgaans samen om met misdrijven geld te verdienen of macht uit te oefenen. Meestal doen ze dat niet alleen, maar in netwerken. Dit zijn flexibele samenwerkingsverbanden die per gelegenheid tot stand komen. Dit is terug te zien bij de handel in drugs. Het gaat daarbij niet alleen om de verkoop, maar ook om de inkoop van grondstoffen, en de productie en de opslag van drugs. Al deze stappen worden vaak professioneel en op grote schaal geregeld. Juist deze samenwerking maakt dat drugshandel tot de georganiseerde criminaliteit wordt gerekend [1].
16.1.1 Opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit
In het kort: Georganiseerde drugscriminaliteit wordt in Nederland veelal gepleegd door flexibele criminele netwerken die gezamenlijk de handel, productie, opslag en distributie van drugs verzorgen. Het aantal strafrechtelijke onderzoeken naar dergelijke criminele samenwerkingsverbanden is sinds 2015 sterk toegenomen, mede door prioriteitstelling en betere registratie door het OM. In 2024 zijn er 885 onderzoeken gedaan naar georganiseerde drugscriminaliteit. De afgelopen jaren ligt de focus van deze onderzoeken meer op de handel in cocaïne en heroïne en synthetische drugs, en minder op grootschalige hennepteelt.
De politie en het Openbaar Ministerie (OM) werken samen om deze criminele netwerken op te rollen. Dit doen zij bijvoorbeeld met strafrechtelijke onderzoeken naar criminele samenwerkingsverbanden (csv’s) die zich richten op drugs. In 2024 waren er 885 (lopende of gestarte) onderzoeken, tegenover 893 in 2023. Sinds 2015 is dit aantal gestaag toegenomen: van 341 in 2015 naar 885 in 2024 [2–6].
Het bestrijden van ondermijnende criminaliteit en csv’s is een grotere prioriteit geworden voor het Openbaar Ministerie (OM), wat een verklaring zou kunnen zijn voor de toename van het aantal onderzoeken. Sinds 2021 investeert het OM hier extra tijd en capaciteit in [3,5]. Ook wordt de registratie van dit soort onderzoeken steeds beter. Dat bleek al uit een duidingssessie in 2021, waarin het OM aangaf dat de stijgende trend vooral te verklaren is door meer focus op georganiseerde drugscriminaliteit én betere registratie. Mogelijk ligt het werkelijke aantal onderzoeken hoger, omdat in onderzoeken met een andere hoofdfocus soms ook sprake is van drugscriminaliteit [7].
Trends per type drug
De onderwerpen van de opsporingsonderzoeken verschuiven langzaam. Zo nam het aantal onderzoeken naar grootschalige hennepteelt verder af: in 2024 ging het om 50 onderzoeken, terwijl dat er in 2023 nog 63 waren. In 2015 lag dit aandeel op 34% van het aantal opsporingsonderzoeken naar georganiseerde drugscriminaliteit, had in 2024 6% betrekking op hennepteelt [2–6]. Daarentegen is het aantal onderzoeken naar cocaïne en heroïne sinds 2018 gestegen. In 2024 waren dit 549 onderzoeken, tegenover 515 in 2023. Het aandeel onderzoeken naar deze middelen groeide van 37% in 2015 naar 62% in 2024. Het aantal onderzoeken naar synthetische drugs bleef redelijk stabiel: 286 onderzoeken in 2024, iets minder dan 315 in 2023. Het aandeel onderzoeken naar synthetische drugs schommelt sinds 2015 tussen de 30 en 40% [2–6].
Een verklaring voor de daling van het aantal onderzoeken naar grootschalige hennepteelt is dat de prioriteit van opsporing is verschoven naar andere drugs, zoals cocaïne, onder andere doordat de cannabisproductie tegenwoordig vaker in landen buiten Europa plaatsvindt. Daarnaast is er sprake is van een groei van andere soorten criminaliteit. Zo worden er meer onderzoeken gedaan naar criminele samenwerkingsverbanden en andere typen criminaliteit zoals explosies [8].
Aanvullende informatie
Bronnen
- 1.CCV. Georganiseerde criminaliteit en ondermijning. 2025.
- 2.OM . Jaarbericht 2020. Den Haag: OM; 2021 p. 1–35.
- 3.OM. Jaarbericht 2022. OM; 2023 p. 1–80.
- 4.OM . Jaarbericht 2021. Den Haag: OM; 2022 p. 1–37.
- 5.OM. Jaarbericht 2023. Den Haag: OM; 2024.
- 6.OM. Jaarbericht 2024. Den Haag: OM; 2025.
- 7.Regioplan. Notitie opbrengsten groepsgesprekken. 2021.
- 8.Regioplan. Notitie opbrengsten groepsgesprekken. 2025.
Hoe te verwijzen
Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.