HomeOpiaten5.7.4 Sterfte internationaal

5.7.4 Sterfte internationaal

Grotere kans op overlijden

Volgens het EMCDDA blijkt uit cohortstudies dat per jaar 1%-2% van de problematische harddrugsgebruikers komt te overlijden. Onder problematische opiatengebruikers is de sterfte 5 tot 10 keer hoger dan de verwachte basissterfte in de algemene bevolking ​[1–4]​. Het gaat hier niet alleen om fatale overdoseringen, maar ook om de indirecte aan drugsgebruik gerelateerde doodsoorzaken, zoals ongevallen, infectieziekten, geweld en suïcide (zie bijlage B4). Bij het problematisch gebruik van én cocaïne én opiaten is de kans op overlijden groter dan bij het problematisch gebruik van alleen cocaïne ​[5]​. Naarmate methadoncliënten ouder worden, lopen ze een steeds hoger risico op sterfte door een overdosis methadon ​[6]​.

Vergelijking van Europese landen

De meeste landen-specifieke gegevens over de drugssterfte zijn beschikbaar voor overdoseringen (directe ‘acute’ drugssterfte). Een internationale vergelijking van de drugssterfte wordt bemoeilijkt door verschillen in de definitie van dit begrip en door verschillen in post-mortem onderzoek ​[3]​. Wel is er een standaard van het EMCDDA voor drugssterfte (voor alle drugs samengenomen), gebaseerd op een specifieke selectie van ICD-9 of ICD-10 codes uit de doodsoorzakenstatistieken, of een specifieke selectie uit forensische registers. Hierboven werd deze standaard van het EMCDDA al toegepast op de gegevens van Nederland (zie figuur 5.7.2).

EU-14, Noorwegen, en het Verenigd Koninkrijk

Figuur 5.7.4 toont voor een aantal landen van de EU-14, Noorwegen, en het Verenigd Koninkrijk het aantal door drugs geïnduceerde sterfgevallen per miljoen inwoners van 15-64 jaar voor het meest recente jaar waarvoor gegevens beschikbaar zijn bij het EMCDDA ​[3]​. Het gaat hier om opiaten en andere drugs. Opiaten spelen vooral een rol in de landen Oostenrijk, Denemarken, Estland, Finland, Ierland, Luxemburg, Noorwegen, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Bulgarije, Kroatië en Roemenië. In Finland speelt buprenorfine een belangrijke rol en in andere landen spelen ook fentanyl en tramadol een belangrijke rol in de drugssterfte.

  • In Zweden en het Verenigd Koninkrijk ligt de geregistreerde drugssterfte relatief hoog. In België en Portugal ligt de geregistreerde drugssterfte relatief laag. Van de 14 landen die worden genoemd in figuur 5.7.4, valt Nederland in de onderste helft.
  • In 2018 ging het samengenomen in de EU, Noorwegen, en Turkije om minstens 9.200 fatale overdoseringen, een stabilisering ten opzichte van het aantal van 9.502 in 2017 ​[3]​.

Figuur 5.7.4         Aantal door opiaten en andere drugs geïnduceerde sterftegevallen per miljoen inwoners van 15-64 jaar in een aantal landen van de EU-14, Noorwegen, en het Verenigd Koninkrijk voor het meest recente jaarI

Verenigde Staten

In de Verenigde Staten werden in 2018 in totaal 67.367 sterftegevallen geregistreerd door een overdosis drugs ​[7]​. Ten opzichte van de 70.237 gevallen in 2017 betekende dat een daling van 4%. Tussen 2012 en 2017 had er een sterke stijging plaatsgevonden. Behalve om opiaten ging het daarbij met name ook om cocaïne en psychostimulantia.

  • Per miljoen inwoners overleden in 2018 in de Verenigde Staten 47 mensen door een overdosis heroïne,  99 door synthetische opioïden zoals fentanyl en tramadol, 38 door semisynthetische opioïden zoals oxycodon en hydrocodon, en 9 door methadon ​[7]​.
  • Bij de sterfte door heroïne speelt ook een rol dat in de Verenigde Staten en omliggende landen de heroïne nogal eens vervuild is met fentanyl-achtigen ​[8–15]​.
  • In Canada is men inmiddels gestart met een experiment waarbij drugsgebruikers in een gebruikersruimte hun drugs kunnen laten testen op vervuilingen met fentanyl ​[16]​. Van de nieuwe heroïnegebruikers in de Verenigde Staten waren ongeveer drie van de vier nieuwe gebruikers eerst begonnen met het gebruik van medicinale opioïden ​[17]​. Daarbij is ook onderzocht welke mensen een grotere kans hebben om opioïden te gaan gebruiken. Het blijkt dat mensen die stressvolle levensomstandigheden meemaken en lijden aan een lage zelfwaardering, eerder opioïden gaan gebruiken. Ook is gebleken dat patiënten die voor chronische pijn worden behandeld met opioïden, een verhoogd risico hebben op misbruik en overdosis, als deze patiënten bovendien lijden aan een angst- of stemmingsstoornis ​[18]​.
  • Inmiddels zijn er signalen dat in de Verenigde Staten, tijdens de coronacrisis, het aantal sterftegevallen door een overdosis drugs is gestegen ​[19]​.
  • In de Verenigde Staten werden 568.612 patiënten gevolgd die na een operatie in het ziekenhuis een recept voor opiaten hadden gekregen. Binnen een periode van ongeveer twee en een half jaar was bij 0,6% van deze patiënten verslaving, misbruik, of een overdosis opgetreden, terwijl deze patiënten voor die tijd nog geen problemen hadden met opiaten ​[20,21]​.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    EMCDDA. European Drug Report 2018: Trends and Developments [Internet]. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2018. Available from: http://www.emcdda.europa.eu/edr2015
  2. 2.
    EMCDDA. European Drug Report 2019: Trends and Developments. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2019.
  3. 3.
    EMCDDA. European Drug Report 2020: Trends and Developments. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2020.
  4. 4.
    EMCDDA. Drug-related infectious diseases in Europe: Update from the EMCDDA expert network: June 2019: Rapid communication [Internet]. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2019. Available from: http://www.emcdda.europa.eu/publications/rapid-communications/2016/drug-related-infectious-diseases-in-europe_en
  5. 5.
    Colell E, Domingo-Salvany A, Espelt A, Parés-Badell O, Brugal MT. Differences in mortality in a cohort of cocaine use disorder patients with concurrent alcohol or opiates disorder. Vol. 113, Addiction. 2018. p. 1045–1055.
  6. 6.
    Pierce M, Millar T, Robertson JR, Bird SM. Ageing opioid users’ increased risk of methadone-specific death in the UK [Internet]. Vol. 55, International Journal of Drug Policy. Elsevier; 2018. p. 121–127. Available from: https://doi.org/10.1016/j.drugpo.2018.02.005
  7. 7.
    Hedegaard H, Miniño AM, Warner M. Drug overdose deaths in the United States, 1999–2018: NCHS Data Brief, no 356 [Internet]. Hyattsville, MD: National Center for Health Statistics; 2020. Available from: https://www.cdc.gov/nchs/products/index.htm.
  8. 8.
    D’Errico S. Commentary. Fentanyl-related death and the underreporting risk [Internet]. Vol. 60, Journal of Forensic and Legal Medicine. Elsevier; 2018. p. 35–37. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1752928X18305286
  9. 9.
    Green TC, Nyeong J, Gilbert M, Mckenzie M, Struth E, Lucas R, et al. An assessment of the limits of detection, sensitivity and specificity of three devices for public health-based drug checking of fentanyl in street-acquired samples [Internet]. Vol. 77, International Journal of Drug Policy. Elsevier; 2020. p. 102661. Available from: https://doi.org/10.1016/j.drugpo.2020.102661
  10. 10.
    Karamouzian M, Johnson C, Kerr T. Public health messaging and harm reduction in the time of COVID-19. Vol. 7, The Lancet Psychiatry. 2020. p. 390–391.
  11. 11.
    McGowan CR, Harris M, Platt L, Hope V, Rhodes T. Fentanyl self-testing outside supervised injection settings to prevent opioid overdose : Do we know enough to promote it? [Internet]. Vol. 58, International Journal of Drug Policy. Elsevier; 2018. p. 31–36. Available from: https://doi.org/10.1016/j.drugpo.2018.04.017
  12. 12.
    McKnight C, Des Jarlais DC. Being “hooked up” during a sharp increase in the availability of illicitly manufactured fentanyl: Adaptations of drug using practices among people who use drugs (PWUD) in New York City [Internet]. Vol. 60, Int J Drug Policy. Elsevier; 2018. p. 82–88. Available from: https://doi.org/10.1016/j.drugpo.2018.08.004
  13. 13.
    Meacham MC, Lynch KL, Coffin PO, Wade A, Wheeler E, Riley ED. Addressing overdose risk among unstably housed women in San Francisco, California: an examination of potential fentanyl contamination of multiple substances. Vol. 17, Harm Reduction Journal. Harm Reduction Journal; 2020. p. 17.
  14. 14.
    Park JN, Weir BW, Allen ST, Chaulk P, Sherman SG. Fentanyl-contaminated drugs and non-fatal overdose among people who inject drugs in Baltimore, MD. Vol. 15, Harm Reduction Journal. Harm Reduction Journal; 2018.
  15. 15.
    Stone AC, Carroll JJ, Rich JD, Green TC. Methadone maintenance treatment among patients exposed to illicit fentanyl in Rhode Island: Safety, dose, retention, and relapse at 6 months [Internet]. Vol. 192, Drug and Alcohol Dependence. Elsevier; 2018. p. 94–97. Available from: https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2018.07.019
  16. 16.
    Karamouzian M, Dohoo C, Forsting S, McNeil R, Kerr T, Lysyshyn M. Evaluation of a fentanyl drug checking service for clients of a supervised injection facility, Vancouver, Canada. Vol. 15, Harm Reduction Journal. Harm Reduction Journal; 2018.
  17. 17.
    Hendy HM, Black P, Can SH, Fleischut A, Aksen D. Opioid Abuse as Maladaptive Coping to Life Stressors in U.S. Adults [Internet]. Vol. 48, Journal of Drug Issues. 2018. p. 560–571. Available from: https://doi.org/10.1177/0022042618783454
  18. 18.
    Dom G. Een gevaarlijke combinatie: chronische pijn, psychisch lijden en (iatrogeen) opioïdenmisbruik. Vol. 61, Tijdschrift voor Psychiatrie. 2019. p. 670–672.
  19. 19.
    Wan W, Long H. ‘Cries for help’’: Drug overdoses are soaring during the coronavirus pandemic: Suspected overdoses nationally jumped 18 percent in March, 29 percent in April and 42 percent in May, data from ambulance teams, hospitals and police shows’ [Internet]. 2020. Available from: https://www.washingtonpost.com/health/2020/07/01/coronavirus-drug-overdose/.
  20. 20.
    Brat GA, Agniel D, Beam A, Yorkgitis B, Bicket M, Homer M, et al. Postsurgical prescriptions for opioid naive patients and association with overdose and misuse: Retrospective cohort study. Vol. 360, BMJ (Online). 2018. p. j5790.
  21. 21.
    Van Eijsden P. Postoperatieve opiaten: Pas op met herhaalrecepten. Vol. 162, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. 2018. p. D3219.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype