Hoeveel mensen sterven in Nederland aan de gevolgen van roken?
In het kort: Roken is in Nederland de belangrijkste oorzaak van vroegtijdige sterfte. In 2024 overleden in Nederland naar schatting 19.220 mensen aan de gevolgen van roken en 1.040 aan de gevolgen van meeroken.
In 2024 overleden 19.220 mensen in Nederland aan de gevolgen van roken
Roken is in Nederland de belangrijkste oorzaak van vroegtijdige sterfte. In 2024 zijn ten minste 19.220 mensen in Nederland overleden als gevolg van een ziekte veroorzaakt door roken [1]. Dit is 11% van het totale aantal sterfgevallen in Nederland (172.165 gevallen). Deze cijfers zijn gebaseerd op de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS, bewerkt door het RIVM.
Sterfte door roken verschilt per ziekte
Er zijn per ziekte grote verschillen in het percentage sterfgevallen dat kan worden toegeschreven aan roken. Bij strottenhoofdkanker (82%), longkanker (81%) en COPD (78%) zijn deze percentages het hoogst.
Meer mannen overlijden aan de gevolgen van roken
Er zijn in 2024 meer mannen (11.320) dan vrouwen (7.910) overleden aan de gevolgen van roken.
In 2024 overleden 1.040 mensen in Nederland aan de gevolgen van meeroken
‘Meeroken’ is het inademen van tabaksrook uit de omgeving door mensen die zelf niet roken. In 2024 overleden naar schatting 1.040 mensen als gevolg van een ziekte veroorzaakt door meeroken [1]. Deze mensen overleden met name aan COPD, diabetes, en longkanker. Daarbij overleden meer mannen (600) dan vrouwen (470).
Internationaal onderzoek schat de tabaksgerelateerde sterfte in Nederland hoger in dan RIVM en CBS
Internationaal onderzoek naar tabaksgerelateerde sterfte komt tot hogere schattingen voor Nederland dan het RIVM op basis van de CBS doodsoorzakenstatistiek. Voor Nederland werd als onderdeel van de Global Burden of Disease study de tabaksgerelateerde sterfte in 2019 voor Nederland op 32.600 geschat [2]. Deze schatting is aanzienlijk hoger dan de schattingen van RIVM en CBS voor 2019 (19.272 sterfgevallen). Dit komt waarschijnlijk door verschillen in methode (zie ook: Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina). Vergeleken met de internationale schattingen is de schattingsmethode van het RIVM inzichtelijker en beter toepasbaar op de Nederlandse situatie. Daarom worden in de NDM de sterftecijfers van het RIVM als leidend beschouwd voor de Nederlandse situatie.
Op welke manieren kunnen mensen overlijden door roken?
Verschil direct overlijden versus indirect overlijden
Mensen kunnen op verschillende manieren overlijden door het gebruik van middelen. Soms is er een direct verband tussen het gebruik van een middel en het overlijden, bijvoorbeeld bij een overdosis. Dit noemen we directe sterfte.
Daarnaast kunnen mensen overlijden door de indirecte gevolgen van middelengebruik denk bijvoorbeeld aan gezondheidsproblemen die samenhangen met een ongezonde leefstijl bij verslavingsproblematiek. Deze sterfgevallen worden aangeduid als indirecte sterfte. Bij tabaksgebruik en roken gaat het vrijwel altijd om indirecte sterfte: artsen registreren doorgaans de ziekte waaraan iemand overlijdt (zoals longkanker, COPD of hart- en vaatziekten), en niet het roken zelf als directe doodsoorzaak. Het verband met roken wordt pas later statistisch berekend en toegeschreven.
Kanker meest voorkomende doodsoorzaak door roken
Mensen overlijden door roken, omdat tabaksrook meer dan 70 kankerverwekkende stoffen bevat die langdurige inhalatie blijvende DNA-schade veroorzaken [3,4]. Dit leidt tot kanker, waarbij volgens de literatuur longkanker de meest voorkomende vorm is, maar ook andere kankervormen komen vaker voor bij rokers (Zie ook: Over tabak en andere nicotineproducten en Ziekte). Daarnaast veroorzaakt roken een chronische ontsteking in de longen en vernietiging van longweefsel [3–5]. Dit leidt tot longemfyseem en chronische bronchitis, en uiteindelijk tot COPD, waardoor mensen overlijden aan ernstige benauwdheid of infecties. Tabaksrook beschadigt bovendien de vaatwanden en versnelt aderverkalking, wat de kans op fatale hartinfarcten, beroertes en andere vaatziekten vergroot [3,4,6].
Indirect verhoogt roken ook het risico op diabetescomplicaties, infecties en een verminderde afweer, waardoor bestaande ziekten ernstiger en vaker dodelijk verlopen [3]. Zelfs mensen die relatief weinig roken hebben een aanzienlijk verhoogd risico op overlijden [4,7].
Stoppen met roken verkleint de kans op voortijdige sterfte door roken
Als iemand stopt met roken verkleint dit zijn of haar kans op voortijdige sterfte door roken [4,8]. Hoe eerder iemand stopt, hoe sterker het risico op voortijdige sterfte daalt. Maar ook mensen die op latere leeftijd nog stoppen met roken verkleinen hun risico op voortijdige sterfte.
Sterfgevallen door roken tussen 2013-2024 stabiel
Tussen 2013 en 2024 is het aantal sterfgevallen stabiel gebleven, waarbij longkanker altijd het grootste aandeel sterfgevallen toegeschreven kreeg. Het totaal aantal sterfgevallen schommelde rond de 19.000.
Aanvullende informatie
Bronnen
- 1.VZinfo. Roken | Gevolgen | Sterfte [Internet]. 2025. Available from: https://www.vzinfo.nl/roken/gevolgen/sterfte
- 2.B Reitsma M, J Kendrick P, Ababneh E, Abbafati C, Abbasi-Kangevari M, Abdoli A, et al. Spatial, temporal, and demographic patterns in prevalence of smoking tobacco use and attributable disease burden in 204 countries and territories, 1990–2019: a systematic analysis from the Global Burden of Disease Study 2019. Vol. 397, The Lancet. 2021. p. 2337–60.
- 3.A. Addissouky T, El Tantawy El Sayed I, M. A. Ali M, Wang Y, El Baz A, Elarabany N, et al. Oxidative stress and inflammation: elucidating mechanisms of smoking-attributable pathology for therapeutic targeting. Vol. 48, Bulletin of the National Research Centre. 2024. p. 16.
- 4.D. Carter B, C. Abnet C, Feskanich D, D. Freedman N, Hartge P, E. Lewis C, et al. Smoking and Mortality — Beyond Established Causes. Vol. 372, New England Journal of Medicine. 2015. p. 631–40.
- 5.F Islami, Torre L, A Jemal. Global trends of lung cancer mortality and smoking prevalence. Vol. 4, Translational lung cancer research. 2015. p. 327–38.
- 6.Aune D, Schlesinger S, Norat T, Riboli E. Tobacco smoking and the risk of heart failure: A systematic review and meta-analysis of prospective studies. Vol. Oct 2018, European Journal of Preventive Cardiology. 2018.
- 7.Gunnhild Åberge Vie, E Wootton R, Håkon Bjørngaard J, Bjørn Olav Åsvold, E Taylor A, Elvestad Gabrielsen M, et al. The effect of smoking intensity on all-cause and cause-specific mortality—a Mendelian randomization analysis. Vol. 48, International Journal of Epidemiology. 2019. p. 1438–46.
- 8.Rin Cho E, K. Brill I, T. Gram I, E. Brown P, Jha P. Smoking Cessation and Short- and Longer-Term Mortality. Vol. 3, NEJM Evidence. 2024.
Hoe te verwijzen
Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.