HomeTabak12.7 Aanbod en markt

12.7 Aanbod en markt

12.7.1 Verkoop en verkrijgbaarheid

Verkoop van tabak

De verkoop van tabak in Nederland geeft ook een indicatie van de mate waarin tabak wordt gebruikt.

  • Het Ministerie van Financiën levert gegevens over de tabaksomzet aan de Europese Unie. De zogenaamde ‘releases for consumption’ zijn de hoeveelheden die zijn uitgeleverd aan de kleinhandel die tabak verkoopt. Daarbij wordt accijns geheven. Voor sigaretten wordt het aantal stuks geteld, voor shag wordt het aantal kilo’s dat voor consumptie is vrijgegeven doorgegeven. In tabel 12.7.1 is op basis van de uitgiftecijfers van kilo’s shag het aantal shagjes geschat.
  • Sinds 2002 worden er minder tabaksproducten verkocht, met af en toe moeilijk te duiden fluctuaties.
  • In 2002 werden er in totaal 30,1 miljard sigaretten en shagjes verkocht; in 2013 waren dat er 16,2 miljard, terwijl in 2014 dat aantal weer steeg naar 19,2 miljard, om in 2015 te dalen tot 15,8 miljard. In 2016 steeg het aantal wederom, naar 17,3 miljard, om in 2017 weer te dalen tot 16,3 miljard (tabel 12.7. 1).

Tabel 12.7.1        Verbruik van sigaretten en shag in Nederland, vanaf 2000

Verkrijgbaarheid van tabak

Rookwaren worden verkocht via verschillende kanalen, zoals supermarkten, pompshops, “tabaks- en gemakszaken” en via de horeca. Het marktaandeel van deze verkoopkanalen verschilt voor sigaretten, sigaren en shag (tabel 12.7.2). Dit betreft dus gegevens van de aanbodkant van de markt.

Tabel 12.7.2        Marktaandeel in percentages van verschillende verkoopkanalen in de verkoop van sigaretten, sigaren/pijptabak en shag. Peiljaren 2016 (shag) en 2017 (sigaretten, sigaren)

I. Dit cijfer uit 2017 is inclusief Horeca en overig. Bron: NSO.

Marktaandelen

  • Sigaretten (53%), shag (62%) én sigaren (44%) worden het meest verkocht via de supermarkten. Sigaren worden voor een groot deel ook in tabaks- en gemakszaken en tabaksspeciaalzaken (32%) aangeschaft. In de Nederlandse horeca waren in 2015 ongeveer 15.000 sigarettenautomaten ​[1]​. Sigarettenautomaten zullen per 2022 niet meer zijn toegestaan. Vanaf 1 juli 2020 was voor de supermarkten al een uitstalverbod ingegaan (zie § 2.2). Alle tabaksproducten moeten sindsdien in de supermarkten uit het zicht zijn.
  • Volgens een schatting uit 2014 vindt ruim 95% van de verkoop van tabak plaats bij ruim 23.000 verkooppunten, in te delen in vier typen verkoopkanalen zoals genoemd in tabel 12.7.2: supermarkten, bemande tankstations, tabaks- en gemakszaken en de horeca (automaten). Daarnaast zijn er nog andere verkooppunten ​[1]​. Momenteel loopt er nieuw onderzoek naar de verkooppunten van tabak ​[2]​. Op 30 november 2020 bevestigde de Staatssecretaris van VWS nog eens aan de Tweede Kamer dat wetgeving zal worden voorbereid “om het aantal verkooppunten van tabaksproducten en aanverwante producten terug te brengen” ​[3]​.

In de aanvullende module van de Leefstijlmonitor is in 2018 gevraagd waar de rokers hun tabakswaren kopen. Dit is dus vanuit de vraagkant. Men mocht maximaal 3 locaties aankruisen.

  • Rokers kopen hun rookwaar meestal (ook) in de supermarkt (73,4%), gevolgd door tankstations (38,3%) en tabaksspeciaalzaken (27,3%).
  • In mindere mate werden tabaksproducten gekocht in tijdschriften- of gemakswinkels (14,3%), via een automaat (6,1%), bij een stationskiosk (2,9%), in de snackbar aan de kassa (1,6%), in een café aan de bar (1,4%) of via het internet (0,4%).
  • Rookwaar wordt het minst vaak gekocht in de discotheek (0,1%) (Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor CBS in samenwerking met het RIVM en het Trimbos-instituut, 2018).

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Gerritsen M, Van der Voort J, Rougoor W, Smits T, Huizer S. Economische effecten beperken verkooppunten tabak: omzet- en werkgelegenheidseffecten verkooppunten als gevolg van verbod tabaksverkoop. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek; 2015.
  2. 2.
    Tabaknee.nl. Nieuw, overbodig, onderzoek naar verkooppunten tabak: donderdag 19 december 2019 [Internet]. 2019. Available from: https://web.archive.org/web/20201118171409/https://www.tabaknee.nl/nieuws/item/1934-nieuw-overbodig-onderzoek-naar-verkooppunten-tabak-1934.
  3. 3.
    T.K.32793-510. Preventief gezondheidsbeleid: Brief regering: Stand van zaken Nationaal Preventieakkoord, 30 november 2020. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype