HomeIllegale handel, bezit en productie16.3 Inbeslagname en ontmanteling

16.3 Inbeslagname en ontmanteling

16.3.1 In beslag genomen drugs

Politie-eenheden, Douane en Koninklijke Marechaussee (KMar) houden registraties bij over in beslag genomen drugs, maar het blijkt tot dusver nog niet mogelijk om die gegevens op landelijk niveau eenduidig bijeen te brengen. Hierdoor is het beeld van in beslag genomen drugs gefragmenteerd en is het niet mogelijk een trend te schetsen. Deze paragraaf beschrijft de meest recente gegevens over in beslag genomen drugs, afkomstig van verschillende bronnen en registratiejaren. Een deel van de gegevens over het jaar 2020 is niet beschikbaar.

Inbeslagnames gerapporteerd door de politie

  • In 2020 zijn in totaal ruim 464.000 cannabisplanten in beslag genomen. Daarnaast is in dat jaar ongeveer 4.275 kilo henneptoppen in beslag genomen (gedroogde hennep, niet zijnde hennepplanten)​[1]​. In 2019 waren dat ongeveer 556.800 cannabisplanten en bijna 4.000 kilo cannabistoppen ​[2]​.
  • De meest recente informatie over overige in beslag genomen drugs betreft het jaar 2019. In dit jaar rapporteerde de politie over inbeslagnames van drugs door de politie, de Koninklijke Marachaussee, de Douane en de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst/ Economische controledienst (FIOD/ECD). Vanuit de politie hebben vijf van de elf politie-eenheden gegevens aangeleverd bij de Dienst Landelijke Informatie Organisatie van de politie (DLIO). Daardoor is op dit moment niet bekend hoeveel drugs in totaal in 2019 in Nederland in beslag werden genomen. De mate van onderregistratie is daarbij onbekend.

Omvang inbeslagnames gerapporteerd door de politie naar type drug in 2019 [Tabel 16.3.1]

Inbeslagnames Douane

De Douane rapporteert jaarlijks ook zelfstandig over inbeslagnames van geïmporteerde drugs. De omvang van het aantal kilo’s onderschepte cocaïne, ecstasy/MDMA, amfetamine, hasjiesj en qat was in 2020 groter dan in 2019. Het aantal in beslag genomen kilo’s heroïne en methamfetamine was lager dan in 2019. De vangsten heroïne en methamfetamine waren dat jaar echter uitzonderlijk hoog vergeleken met de jaren daarvoor ​[3]​. Uit de duidingssessie blijkt dat een mogelijke verklaring hiervoor volgens de FIOD is dat, afgaande op het aantal ontmantelde laboratoria, de productie/conversie van heroïne en methamfetamine in Nederland de afgelopen jaren toegenomen lijkt te zijn. Daardoor komt er mogelijk minder heroïne en methamfetamine het land in, waardoor de Douane ook minder onderschept ​[4]​.

Omvang en aantal inbeslagnames Douane naar type drug, 2016- 2020 [Tabel 16.3.2]

In beslag genomen chemicaliën voor drugsproductie

Voor de productie van (synthetische) drugs zijn verschillende chemicaliën nodig. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen (pre-)precursoren en andere chemicaliën. Precursoren zijn stoffen die in een chemische reactie kunnen worden omgezet in een drugssoort. Benzylmethylketon (BMK) en piperonyl methylketon (PMK) zijn bijvoorbeeld de belangrijkste precursoren voor respectievelijk amfetamine en MDMA/ecstasy. Pre-precursoren kunnen omgezet worden in een precursor. Daarnaast zijn andere chemicaliën nodig, om de synthese aan te gaan met de precursor of als hulpstof.

Een deel van de gebruikte chemicaliën kent ook legale toepassingen, bijvoorbeeld voor het maken van medicijnen, cosmetica of plastics. Vanwege dit gevarieerde (en soms grootschalige) legaal gebruik kan de handel in deze stoffen niet helemaal verboden worden en is een controle- en opsporingsmechanisme van kracht om misbruik te bestrijden. Hiertoe dient de Wet voorkoming misbruik chemicaliën (Wvmc). Deze wet verplicht marktdeelnemers om de bevoegde instanties onverwijld in kennis te stellen van elk voorval dat wijst op mogelijk misbruik van stoffen die zowel voor legale doeleinden kunnen worden gebruikt als voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen. In dit kader is de FIOD voor Nederland aangewezen als ‘Competente Nationale Autoriteit’ en daarom is het ‘Meldpunt Verdachte Transacties Chemicaliën’ bij de FIOD belegd. Alle signalen die bij het meldpunt binnenkomen, worden vastgelegd en beoordeeld op een mogelijke opvolging door de FIOD zelf of door één van haar partners, zoals de politie of de Douane.

Voor chemicaliën die niet in de Wvmc geregistreerd zijn, geldt voor marktdeelnemers een meldingsregeling op basis van vrijwilligheid. Sommige van deze stoffen staan op de ‘EU Voluntary Monitoring List’, een lijst met stoffen die internationaal bekend zijn omdat ze veelvuldig worden gebruikt bij de productie van synthetische drugs.

  • Jaarlijks worden in Europa grote hoeveelheden (pre-)precursoren en andere chemicaliën in beslag genomen die bestemd waren voor de productie van synthetische drugs in Nederland.
  • Informatie van de Douane en de FIOD wees uit dat in 2017 en 2018 opgeteld binnen de EU ongeveer 190 ton aan (pre-)precursoren is getransporteerd, op basis van gemelde informatie. Welk aandeel daarvan voor legale doeleinden was is onbekend. Deze zendingen hadden veelal Nederland als eindbestemming. Deze hoeveelheid was inclusief de informatie over inbeslagnames en lege verpakkingen die bij Nederlandse productielocaties zijn gevonden. In deze hoeveelheid zijn de cijfers van inbeslaggenomen ‘overige niet Wvmc-geregistreerde chemicaliën’ niet meegenomen; dat waren alleen al in Nederland (jaarlijks) nog grotere hoeveelheden.
  • De FIOD houdt registraties bij over activiteiten van de FIOD, de politie en de Douane met betrekking tot inbeslagnames. In 2020 werden bij 50 inbeslagnames in totaal 8.314 kilo pre-precursoren door politie, FIOD en Douane in beslag genomen. In 2019 was dat in totaal 19.610 kilo (pre-)precursoren. In vergelijking met 2017 en 2018 is de hoeveelheid inbeslaggenomen (pre-)precursoren in 2019 en 2020 afgenomen. De productie van synthetische drugs in ons land leek echter onverminderd hoog. Mogelijk zijn in 2019 en 2020 voorraden aangelegd.
  • Uit informatie van de Douane en de FIOD bleek dat zij de afgelopen jaren signalen ontvingen dat de meeste zendingen (pre-)precursoren (met bronland China) niet meer rechtstreeks naar Nederland kwamen, maar via andere EU-lidstaten ons land bereikten. Deze trend leek op basis van informatie van de politie, de Douane en de FIOD ook in 2020 voortgezet. De opsporingsinstanties zagen dat minder zendingen werden onderschept, maar dat de productie van synthetische drugs niet afnam. De (internationale) coronamaatregelen leken hierin niets te hebben veranderd.
  • Dit is mogelijk te verklaren doordat het goederentransport en vrachtverkeer in Nederland ten tijde van de coronamaatregelen doorgang vonden, hoewel dit op een lager niveau was dan in 2019. Data van het Nationaal Dataportaal Wegverkeer toonden bijvoorbeeld dat het vrachtverkeer in Nederland vanaf medio maart tot eind september 2020 op een lager niveau lag dan in diezelfde periode in 2019 en daarna herstelde. Het goederenvervoer via de zeevaart lag in de periode medio maart tot in ieder geval begin november 2020 onder het niveau van 2019 ​[5]​.
  • Regelmatig verschijnen nieuwe pre-precursoren op de illegale markt. Na de stoffen alpha-fenylaceto-acetonitril (APAAN) en alpha-fenylacetoacetamide (APAA) en methyl 3-oxo-2-phenyl butanoate (MAPA), was in 2020 de vloeibare pre-precursor ethyl 3-oxo-2-phenyl butanoate (EAPA) in opkomst. EAPA is een niet-geregistreerde precursor voor BMK.
  • Het aantal inbeslagnames en de totale hoeveelheid in beslag genomen APAA is in 2020 net als in 2019 gedaald ten opzichte van 2017 en 2018. Ook van de pre-precursor MAPA (na een stijging in 2019) werd in 2020 in Nederland minder kilo in beslag genomen. Het aantal inbeslagnames van de pre-precursor natriumzout van BMK-glycidezuur was in 2020 vergelijkbaar met 2019 en 2018, maar heeft geleid tot een kleiner in beslag genomen volume.
  • PMK-glycidaat en natriumzout van PMK-glycidezuur zijn niet-geregistreerde precursoren voor PMK, waarmee MDMA/ecstasy geproduceerd kan worden. In 2020 is zowel het aantal als de totale hoeveelheid in beslag genomen PMK-glycidaat verder afgenomen ten opzichte van de jaren 2017-2019. De omvang van het in beslag genomen natriumzout van PMK-glycidezuur is in 2020 verder gedaald, vergeleken met 2019 en 2018. Voor beide stoffen ging het om een (zeer) klein aantal inbeslagnames.

Hoeveelheden en aantallen van in Nederland in beslag genomen pre-precursoren voor de productie van synthetische drugsI, 2017-2020 [Tabel 16.3.3]

  • De productie van heroïne in Nederland is een relatief nieuw fenomeen. Bij de conversie van morfine naar heroïne wordt de stof azijnzuuranhydride gebruikt. Azijnzuuranhydride is een geregistreerde stof met vele legale toepassingen. In ons land werd in 2017 en 2018 respectievelijk 6.952 liter en 13.840 liter azijnzuuranhydride in beslag genomen, naar aanleiding van signalen van mogelijk misbruik van de stof voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen. Dit proces werd in Nederland niet eerder op deze schaal gezien.
  • Ook in het buitenland werden regelmatig grote partijen azijnzuuranhydride in beslag genomen. Daarbij waren er aanwijzingen dat deze partijen uit Nederland verstuurd waren. De partijen hadden onder andere Turkije, Iran of Afghanistan als bestemming. Door samenwerking met de chemiebranche en interventies van o.a. de FIOD en de Douane werden in 2017 en 2018 verschillende verdachte aanvragen/pogingen om azijnzuuranhydride te bemachtigen gestopt. In 2019 waren er minder signalen van heroïneproductie in Nederland. Er werd dat jaar 4.063 liter azijnzuuranhydride in beslag genomen. In 2020 is de omvang van de in beslag genomen azijnzuuranhydride verder afgenomen tot 1.970 liter.
  • In 2019 en 2020 werd een toename van de productie van methamfetamine in Nederland gesignaleerd (ook wel crystal meth genoemd), zie daarvoor ook de paragraaf ontmantelde cocaïnewasserijen, methamfetamine- en heroïnelabs (§ 16.3.2). Voorheen werd methamfetamine binnen Europa voornamelijk in zogenoemde ‘kitchenlabs’ in Tsjechië geproduceerd. Daarbij werd voornamelijk gebruikgemaakt van (pseudo)efedrine, die met de zogenoemde ‘jodium-/rode-fosfor-methode’ of varianten daarvan werd omgezet in methamfetamine. (Pseudo)efedrine is een geregistreerde categorie 1 stof en is aan een vergunningsplicht onderworpen, waardoor de stof lastig te verkrijgen is. Rode fosfor is vanaf medio januari 2021 een geregistreerde categorie 2A stof.
  • Uit signalen van de Landelijke Faciliteit Ondersteuning Ontmantelen (LFO) bleek dat bij de productie van methamfetamine in Nederland typisch Nederlandse productiemethoden werden gebruikt, te weten de ‘reductieve aminering’ en de ‘Leuckart-synthese’. De voor de productie van methamfetamine benodigde precursor BMK werd meestal vanuit pre-precursoren (zoals APAA, MAPA) binnen Nederland geproduceerd. Zendingen met Nederland als bestemming die in het buitenland in beslag zijn genomen, zijn in dit overzicht niet opgenomen. In buurlanden zijn in 2020 grote hoeveelheden (pre-)precursoren met Nederland als bestemming in beslag genomen.
  • Sinds 2019 is naast de productie van methamfetamine in Nederland ook op grote schaal methamfetamine (vanuit poedervorm) gekristalliseerd en/of hergekristalliseerd.
  • Naast reeds genoemde precursoren kan bij de productie van methamfetamine o.a. van wijnsteenzuur en hypofosforigzuur gebruik worden gemaakt. De hoeveelheid in beslag genomen wijnsteenzuur (een niet-geregistreerde stof) is in 2020 sterk gestegen ten opzichte van voorgaande jaren. In 2020 was de totale inbeslaggenomen hoeveelheid van deze grondstoffen relatief veel hoger dan in de drie voorgaande jaren.

Omvang en aantallen van in Nederland in beslag genomen stoffen die te relateren zijn aan de productie van methamfetamineI, 2017-2020 [Tabel 16.3.4]

Behalve (pseudo)efedrine zijn de bovengenoemde stoffen niet geregistreerd in Europa. Daardoor is het handelen zonder vergunning niet strafbaar, behoudens in gevallen dat de stoffen voor illegale doeleinden (zoals de productie van synthetische drugs) worden aangewend. Inmiddels zijn nieuwe stoffen in de productie van methamfetamine in opkomst, te weten methylthioglycolaat (MTG) en 2,2-azobis-(2-isobutylnitril) (AIBN). In 2020 werd voor het eerst ook de stof dimyristyl peroxydicarbonate (MYPC) in beslag genomen. Ook dit zijn ongeregistreerde chemicaliën met diverse legale toepassingen.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Politie . Hennepkwekerijen rapportage 2020. Den Haag: Den Haag: Nationale Politie; 2021 p.
  2. 2.
    Politie . Rapportage hennepkwekerijen 2019. Den Haag: Den Haag: Nationale Politie; 2020 p.
  3. 3.
    Douane. Halfjaarcijfers douane inbeslagnames [Internet]. 2020. Available from: https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/berichten/nieuws/douane/halfjaarcijfers-douane
  4. 4.
    Regioplan. Notitie opbrengsten groepsgesprekken. 2021.
  5. 5.
    Taale H, Olde Kalter M, De Bruin R, Barnas B. Achtergrondrapportage “Monitor mobiliteit tijdens COVID-19.” 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.