HomeIllegale handel, bezit en productie16.3 Inbeslagname en ontmanteling

16.3 Inbeslagname en ontmanteling

16.3.1 In beslag genomen drugs

Politie-eenheden, Douane en KMar houden registraties bij over in beslag genomen drugs, maar het blijkt tot dusver nog niet mogelijk om die gegevens op landelijk niveau eenduidig bijeen te brengen. Hierdoor is het beeld van in beslag genomen drugs gefragmenteerd en is het niet mogelijk een trend te schetsen. Deze paragraaf beschrijft de meest recente gegevens over in beslag genomen drugs, afkomstig van verschillende bronnen en registratiejaren. Over de jaren 2020 en 2021 zijn (nog) niet voor alle drugs de volledige gegevens beschikbaar.

Inbeslagnames gerapporteerd door de politie

  • In 2021 zijn in totaal 399.376 cannabisplanten in beslag genomen. Daarnaast zijn in dat jaar ongeveer 1.823 kilo henneptoppen in beslag genomen (gedroogde hennep, niet zijnde hennepplanten) ​[1]​​. In 2020 waren dat ongeveer 464.000 cannabisplanten en bijna 4.275 kilo cannabistoppen ​[2]​.
  • De meest recente informatie over overige in beslag genomen drugs betreft het jaar 2019. In dit jaar rapporteerde de politie over inbeslagnames van drugs door de politie, de Koninklijke Marachaussee, de Douane en de FIOD/ECD. Vanuit de politie hebben vijf van de elf politie-eenheden gegevens aangeleverd bij de DLIO van de politie. Daardoor is niet bekend hoeveel drugs in totaal in 2019 in Nederland in beslag werden genomen. De mate van onderregistratie is daarbij onbekend ​[3]​.

Omvang inbeslagnames gerapporteerd door de politie naar type drug in 2019 [Tabel 16.3.1]

Inbeslagnames Douane

De Douane rapporteert jaarlijks ook zelfstandig over inbeslagnames van geïmporteerde drugs. De meest recente cijfers van de Douane gaan over de eerste helft van 2021 (januari t/m juni) ​[4]​. In vergelijking met 2020 is de omvang van het aantal kilo’s onderschepte cocaïne, ecstasy/MDMA, amfetamine, marihuana, hasj, methamfetamine en qat in de eerste helft van 2021 kleiner dan de helft van de jaaraantallen in 2020. Dit geldt vooral voor de omvang van in beslag genomen hasj en qat. De onderschepte hoeveelheid heroïne is in de eerste helft van 2021 al vele malen groter dan in het gehele jaar 2020 ​[4]​.

  • Naast de 22.456 kilo cocaïne die in Nederland in beslag is genomen, is in de eerste helft van 2021 28.550 kilo cocaïne op weg naar Nederland in beslag genomen door opsporingsinstanties in het buitenland. Deze drugs hadden Nederland als bestemming ​[4]​.
  • De 22.456 kilo cocaïne die in de eerste helft van 2021 door de Douane in beslag is genomen, werd onderschept in Nederland, op Schiphol en in Nederlandse zeehavens. In de eerste helft van 2020 was dat 25.750 kilo. In de eerste helft van 2021 zijn meer kilo’s cocaïne op Schiphol in beslag genomen en minder in de havens, met name minder in de haven van Vlissingen. Desondanks werd in 2021 het overgrote merendeel van de kilo’s cocaïne in de zeehavens in beslag genomen (21.437 van de 22.456 kilo) ​[4]​.
  • De intensieve controle van post heeft geresulteerd in een groter aantal onderschepte postpakketten met drugs die op weg waren naar het buitenland: tussen eind 2020 en begin 2021 zijn ruim 8.000 pakketten met vooral synthetische drugs in beslag genomen. In het gehele jaar 2020 waren dat 3.000 postpakketten ​[4]​.

Omvang en aantal inbeslagnames Douane naar type drug, 2016- 2021 [Tabel 16.3.2]

In beslag genomen chemicaliën voor drugsproductie

Voor de productie van (synthetische) drugs zijn verschillende chemicaliën nodig. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen (pre-)precursoren en andere chemicaliën. Precursoren zijn stoffen die in een chemische reactie kunnen worden omgezet in een drugssoort. BMK en PMK zijn bijvoorbeeld de belangrijkste precursoren voor respectievelijk amfetamine en MDMA/ecstasy. Pre-precursoren kunnen omgezet worden in een precursor. Daarnaast zijn andere chemicaliën nodig, om de synthese aan te gaan met de precursor of als hulpstof.

Een deel van de gebruikte chemicaliën kent ook legale toepassingen, bijvoorbeeld voor het maken van medicijnen, cosmetica of plastics. Vanwege dit gevarieerde (en soms grootschalige) legaal gebruik kan de handel in deze stoffen niet helemaal verboden worden en is een controle- en opsporingsmechanisme van kracht om misbruik te bestrijden. Hiertoe dient de Wvmc in Nederland. Deze wet verplicht marktdeelnemers om de bevoegde instanties onverwijld in kennis te stellen van elk voorval dat wijst op mogelijk misbruik van stoffen die zowel voor legale doeleinden kunnen worden gebruikt als voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen. In dit kader is de FIOD voor Nederland aangewezen als ‘Competente Nationale Autoriteit’ en daarom is het ‘Meldpunt Verdachte Transacties Chemicaliën’ bij de FIOD belegd. Alle signalen die bij het meldpunt binnenkomen, worden vastgelegd en beoordeeld op een mogelijke opvolging door de FIOD zelf of door één van haar partners, zoals de politie of de Douane ​[5]​.

Ontwikkeling in beslag genomen pre-precursoren en andere chemicaliën

  • Voor chemicaliën die niet in de Wvmc geregistreerd zijn, geldt voor marktdeelnemers een meldingsregeling op basis van vrijwilligheid. Sommige van deze stoffen staan op de ‘EU Voluntary Monitoring List’, een lijst met stoffen die internationaal bekend zijn omdat ze veelvuldig worden gebruikt bij de productie van synthetische drugs ​[5]​.
  • Jaarlijks worden in Europa grote hoeveelheden (pre-)precursoren en andere chemicaliën in beslag genomen die bestemd waren voor de productie van synthetische drugs in Nederland ​[5]​.
  • Uit registraties van de FIOD blijkt dat in Nederland in 2021 ongeveer 175.000 kilo chemicaliën, die voor drugsproductie bestemd waren, in beslag is genomen. Het gaat daarbij om chemicaliën bestemd voor de productie van synthetische drugs maar ook van cocaïne en heroïne. In 2020 werd nog dubbel zoveel (meer dan 350.000 kilo) drugsgerelateerde chemicaliën in beslag genomen ​[5]​.
  • De FIOD houdt registraties bij over activiteiten van de FIOD, de politie en de Douane met betrekking tot in beslag genomen chemicaliën die bestemd zijn voor de productie van drugs, waaronder synthetische drugs, cocaïne en heroïne. In 2021 werden bij 47 inbeslagnames in totaal 13.087 kilo pre-precursoren door politie, FIOD en Douane in beslag genomen. Dit aantal is hoger dan in 2020 (8.314 kilo) maar flink lager dan in de jaren 2017 t/m 2019 ​[5]​.
  • Uit informatie van de Douane en de FIOD bleek dat zij de afgelopen jaren signalen ontvingen dat de meeste zendingen (pre-)precursoren (met bronland China) niet meer rechtstreeks naar Nederland kwamen, maar via andere EU-lidstaten ons land bereikten. Deze trend leek op basis van informatie van de politie, de Douane en de FIOD ook in 2021 voortgezet. De opsporingsinstanties zagen dat minder zendingen werden onderschept, maar dat de productie van synthetische drugs niet afnam. De (internationale) coronamaatregelen leken hierin niets te hebben veranderd ​[5]​.
  • Dit is mogelijk te verklaren doordat het goederentransport en vrachtverkeer in Nederland ten tijde van de coronamaatregelen doorgang vonden. In 2020 was dat op een lager niveau dan in 2019, maar in 2021 was het goederentransport via de weg, het spoor of de binnenvaart, globaal gezien terug op het niveau van 2019 of het steeg er boven uit. Alleen het goederenvervoer via de zeevaart was in 2020 en 2021 nog niet terug op het niveau van 2019 ​[6,7]​.

Nieuwe pre-precursoren

  • Regelmatig verschijnen nieuwe pre-precursoren op de illegale markt en lijken internationaal gereguleerde pre-precursoren geleidelijk in onbruik te raken ​[5]​.
  • Na de stoffen APAAN, APAA en MAPA werd in 2020 de vloeibare pre-precursor EAPA twee keer aangetroffen. EAPA is een niet-geregistreerde precursor voor BMK ​[5]​.
  • In 2021 werden in Nederland verder twee nieuwe pre-precursoren voor PMK aangetroffen, waarmee MDMA/ecstasy geproduceerd kan worden. Het gaat om de niet-geregistreerde pre-precursoren MAMDPA en 3,4-MDP-2-P ethyl glycidaat. Na internationale signalering en profilering door de Douane is door de FIOD een onderzoek naar deze pre-precursoren gestart. In totaal is daarbij 4.464 kilo MAMDPA en 350 kilo 3,4-MDP-2-P ethyl glycidaat in beslag genomen ​[5]​.
  • Het aantal inbeslagnames en de totale hoeveelheid in beslag genomen APAA zijn sinds 2018 blijven dalen. Met uitzondering van een piek in 2019 is het aantal in beslag genomen kilo’s van de pre-precursor MAPA sinds 2018 vergelijkbaar gebleven. Het aantal inbeslagnames van de pre-precursor natriumzout van BMK-glycidezuur was in 2021 vergelijkbaar met 2020, 2019 en 2018, maar heeft geleid tot een kleiner in beslag genomen volume ​[5]​.
  • PMK-glycidaat en natriumzout van PMK-glycidezuur zijn geregistreerde precursoren voor PMK, waarmee MDMA/ecstasy geproduceerd kan worden. In 2021 is, vergelijking tot de jaren 2017 t/m 2020, het aantal in beslag genomen PMK-glycidaat verder afgenomen tot 1 inbeslagname. Het gaat echter om een relatief grote vangst van 1.000 kilo. De omvang van het in beslag genomen natriumzout van PMK-glycidezuur is in 2021 verder gedaald, vergeleken met de jaren 2018 t/m 2020 ​[5]​.

Hoeveelheden en aantallen van in Nederland in beslag genomen pre-precursoren voor de productie van synthetische drugsI, 2017-2021 [Tabel 16.3.3]

Pre-precursoren voor heroïne

  • Bij de conversie van morfine naar heroïne wordt de stof azijnzuuranhydride gebruikt. Azijnzuuranhydride is een geregistreerde stof met vele legale toepassingen. In 2021 werd 5.610 liter azijnzuuranhydride in beslag genomen, naar aanleiding van signalen van mogelijk misbruik van de stof voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen. De illegale vervaardiging van heroïne werd voor het jaar 2017 in Nederland niet eerder op deze schaal gezien ​[5]​.
  • Ook in het buitenland werden enkele jaren geleden grote partijen azijnzuuranhydride in beslag genomen. Daarbij waren er aanwijzingen dat deze partijen uit Nederland verstuurd waren. De partijen hadden onder andere Turkije, Iran of Afghanistan als bestemming ​[5]​.

Pre-precursoren voor methamfetamine

  • In 2021 lijkt de productie van methamfetamine in Nederland waarbij methamfetamine (vanuit poedervorm) gekristalliseerd en/of hergekristalliseerd weer afgenomen te zijn ten opzichte van het piekjaar 2020 (zie daarvoor ook §16.3.2). Methamfetamine wordt ook wel crystal meth genoemd ​[5]​.
  • Uit signalen van de LFO blijkt dat bij de productie van methamfetamine in Nederland typisch Nederlandse productiemethoden zijn gebruikt, te weten de ‘reductieve aminering’ en de ‘Leuckart-synthese’. De precursor BMK, nodig voor de productie van methamfetamine, werd meestal vanuit pre-precursoren (zoals APAA, MAPA) binnen Nederland geproduceerd. Zendingen met Nederland als bestemming die in het buitenland in beslag zijn genomen, zijn in dit overzicht niet opgenomen. Jaarlijks worden grote hoeveelheden (pre-)precursoren met Nederland als bestemming in beslag genomen ​[5]​.
  • Naast reeds genoemde precursoren wordt bij de productie van methamfetamine van wijnsteenzuur gebruik gemaakt. De hoeveelheid in beslag genomen wijnsteenzuur (een niet-geregistreerde stof) steeg in 2020 sterk ten opzichte van voorgaande jaren. Het volume van in beslag genomen wijnsteenzuur was in 2021 kleiner dan in 2020 maar was nog steeds groter dan in de jaren 2017 t/m 2019 ​[5]​.
  • Naast wijnsteenzuur worden ook de stoffen MTG en AIBN in de productie van methamfetamine gebruikt. In 2020 werd voor het eerst ook de stof MYPC in beslag genomen ​[5]​.
  • Voorheen werd methamfetamine binnen Europa voornamelijk in zogenoemde ‘keukenlabs’ in Tsjechië geproduceerd. Daarbij werd voornamelijk gebruikgemaakt van (pseudo)efedrine, die met de zogenoemde ‘jodium-/rode-fosfor-methode’ of varianten daarvan in methamfetamine werd omgezet. (Pseudo)efedrine is een geregistreerde categorie 1 stof en is aan een vergunningsplicht onderworpen, waardoor de stof lastig te verkrijgen is. Rode fosfor is vanaf medio januari 2021 een geregistreerde categorie 2A stof (zie ook §2.1.3) ​[5]​.
  • Behalve (pseudo)efedrine en rode fosfor zijn de bovengenoemde stoffen niet geregistreerd in Europa. Daardoor is het handelen zonder vergunning niet strafbaar, behalve als de stoffen voor illegale doeleinden (zoals de productie van synthetische drugs) worden aangewend ​[5]​.

Omvang en aantallen van in Nederland in beslag genomen stoffen die te relateren zijn aan de productie van methamfetamineI, 2017-2021 [Tabel 16.3.4]

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Politie. Hennepkwekerijen 2021. 2022.
  2. 2.
    Politie . Hennepkwekerijen rapportage 2020. Den Haag: Den Haag: Nationale Politie; 2021 p.
  3. 3.
    Politie. Informatierapport inbeslagname drugs 2019. Den Haag; 2020.
  4. 4.
    Douane. Douane – Drugsvangsten 1e helft 2021.
  5. 5.
    FIOD . Het Centraal Punt Precursoren: PICS substance statistics. ; 2022 p. .
  6. 6.
    Taale H, Olde Kalter M, Smit R, Barnas B, Evers C. Monitor Mobiliteit & Vervoer, nr 12. Den Haag; 2022.
  7. 7.
    Taale H, Olde Kalter M, De Bruin R, Barnas B. Achtergrondrapportage “Monitor mobiliteit tijdens COVID-19.” 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.