ADHD-medicatie
Home ❯ ADHD-medicatie ❯ 15.8 Aanbod en markt

15.8 Aanbod en markt

Wijzigingsdatum: 26 | 02 | 2026

In deze paragraaf:

15.8.1 Verstrekkingen van ADHD-medicijnen via de apotheek en illegale verkoopkanalen

Hoeveel mensen verkrijgen ADHD-medicijnen via de apotheek en via illegale verkoopkanalen?

In het kort: In 2025 verkregen ruim 360 duizend mensen ADHD-medicijnen via de apotheek. Ruim 300 duizend mensen kregen deze middelen vergoed vanuit de zorgverzekering. Tussen 2003 en 2024 is het gebruik onder Zorgverzekeringswet-verzekerden aanzienlijk gestegen, met name het gebruik van methylfenidaat. ADHD-medicijnen zijn officieel alleen op recept bij de apotheek verkrijgbaar. Mensen die deze middelen zonder recept gebruiken, verkrijgen deze waarschijnlijk meestal van anderen met een recept.

Ruim 360 duizend mensen verkrijgen ADHD-medicijnen via de apotheek

ADHD-medicijnen kunnen alleen op doktersvoorschrift bij de apotheek verkregen worden. In 2025 verkregen ruim 360.000 mensen hun ADHD-medicijnen via de apotheek. Dit is inclusief de ADHD-medicijnen die niet door de zorgverzekering zijn vergoed en die mensen zelf betalen. Dit is een toename van 5,2% ten opzichte van 2024 (340.000 gebruikers) en 38% ten opzichte van 2021 (260.000 gebruikers) ​[1]​. Methylfenidaat is met 275.000 gebruikers het meest gebruikte middel, gevolgd door dexamfetamine (68.000 gebruikers) en lisdexamfetamine (59.000 gebruikers).

De sterkste groei is te zien bij de volwassenen van 26-50 jaar. Het gebruik nam toe van ongeveer 90.000 gebruikers in 2021 naar ongeveer 158.000 in 2025. Dit is een groei van 76%. Bij de 18- tot 25-jarigen nam het gebruik in dezelfde periode toe met 31% ​[1]​.

Ongeveer 300 duizend gebruikers krijgen ADHD-medicijnen vergoed

In 2024 kregen 303.786 Zorgverzekeringswet (Zvw)-verzekerden hun ADHD-medicijnen vergoed. Het gaat hier om ADHD-medicijnen die op recept via een apotheek zijn verstrekt en zijn vergoed door de zorgverzekering; mensen die zelf hun ADHD-medicijn betalen zijn hierin niet meegenomen. Methylfenidaat had de meeste gebruikers ​[2]​.

Meer ADHD-medicatie verstrekt: sterke groei in gebruikers en DDD’s onder Zvw-verzekerden

Naast het aantal gebruikers is er ook informatie over de hoeveelheid van gebruik. Dit wordt gemeten aan de hand van standaarddagdoseringen (DDD, Defined Daily Dose): de aangenomen hoeveelheid van een geneesmiddel die een volwassenen per dag nodig heeft voor de onderhoudsbehandeling van een ziekte of aandoening. We kijken hierbij naar het aantal DDDs die er in totaal verstrekt zijn ​[2]​​.

In 2024 werden er in totaal 91.532.709 DDD’s verstrekt via apotheken, een toename van 11% ten opzichte van 2023 en 49% ten opzichte van 2020 ​[2]​. Methylfenidaat was het meest verstrekte ADHD-medicijn gevolgd door dexamfetamine en lisdexamfetamine. Dit betekent dat het aantal gebruikers én de hoeveelheid verstrekt/gebruikt in Nederland zijn toegenomen ​[3,4]​. Deze stijging sluit aan bij het groeiende aantal mensen dat deze middelen gebruikt.

Tussen 2003 en 2024 is het aantal gebruikers van ADHD-medicijnen onder Zvw-verzekerden aanzienlijk toegenomen, evenals het aantal verstrekte DDD’s. Het gaat hier vooral om een stijging in het gebruik van methylfenidaat, en in mindere mate ook voor dexamfetamine en lisdexamfetamine.

Gebruik zonder doktersrecept

Naast de ruim 360 duizend mensen hun ADHD-medicijnen via de apotheek verkregen in 2024, gebruikten naar schatting 100 duizend volwassen in Nederland ADHD-medicatie (ook) zonder doktersrecept (zie ook: ADHD-medicatie – Gebruik: volwassenen). Dit wijst op een aanzienlijk gebruik buiten het reguliere zorgsysteem.

Verkrijging van ADHD-medicijnen zonder recept: meestal via derden

Oneigenlijk gebruik van ADHD-medicijnen komt voornamelijk voor onder studerende en/of uitgaande jongeren. Deze middelen worden meestal zonder recept verkregen van anderen die wél een geldig recept hebben ​[5]​. Uit RIVM‑rioolwateronderzoek blijkt daarnaast dat er bij dit oneigenlijk gebruik weinig sprake is van illegale import ​[6]​.

Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina
Verstrekkingen van medicatie via de apotheek

De Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) verzamelt, monitort en analyseert gegevens over verstrekkingen van medicijnen via Nederlandse openbare apotheken. De SFK beschrijft dat deze gegevens worden verzameld met de hulp van een panel, bestaande uit vertegenwoordigers van meer dan 98% van de openbare apotheken in Nederland. De landelijke cijfers die uit dit panel voortkomen, worden door de SFK berekend met een door hen ontwikkelde stratificatietechniek ​[7]​. In 2024 waren er 1.928 openbare apotheken ​[8]​. Daarnaast waren er naar schatting 273 apotheekhoudende huisartsenpraktijken ​[9]​.

Verstrekkingen van medicatie onder Zvw-verzekerden

De databank van het Genees- en hulpmiddelen Informatie Project (GIP) van Zorginstituut Nederland bevat informatie over het gebruik van medicijnen en hulpmiddelen in Nederland. Deze gegevens betreffen middelen die buiten zorginstellingen zijn verstrekt door een apotheker, en die op basis van de Zorgverzekeringswet (basispakket) door de zorgverzekeraar zijn vergoed ​[10]​. Bijna alle zorgverzekeraars leveren deze informatie aan het GIP. Het GIP voert vervolgens een kwaliteitscontrole uit op deze gegevens en corrigeert ze indien nodig. Dit resulteert in betrouwbare en representatieve databestanden over het gebruik van medicijnen en hulpmiddelen door ongeveer 17 miljoen verzekerden, wat neerkomt op een dekking van 98% van het totale aantal verzekerden in Nederland.

De GIP-databank bevat onder andere gegevens over gebruikers en standaarddagdoseringen (DDD). Een gebruiker is iemand die in een jaar minstens één uitgifte of declaratie heeft ontvangen. Naast het aantal gebruikers van een medicijn is het ook belangrijk om te weten hoeveel van het medicijn wordt gebruikt. Daarom kijken we ook naar de DDD: de aangenomen hoeveelheid van een geneesmiddel die een volwassenen per dag nodig heeft voor de onderhoudsbehandeling van een ziekte of aandoening. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) maakt schattingen van de gemiddelde DDD voor de belangrijkste toepassing van het medicijn. Door de DDD te gebruiken, kunnen we verschillende medicijnen en toedieningsvormen met elkaar vergelijken, ongeacht de hoeveelheid tabletten, injecties, of andere vormen die worden uitgegeven. 

Verkrijgen van medicatie zonder recept

Er zijn geen systematische monitorgegevens beschikbaar over het verkrijgen van recept plichtige medicatie zonder recept. Informatie hierover is afkomstig uit diverse onderzoeken (o.a. de LSM-A). Deze onderzoeken geven een indicatie van hoe en waar mensen medicijnen zonder recept kunnen verkrijgen, zoals via online webshops, de zwarte markt of via anderen die wel een recept hebben.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    SFK (De stichting Farmaceutische Kengetallen). Aantal gebruikers van ADHD-medicatie +5,2% [Internet]. 2025. Available from: https://www.sfk.nl/publicatie/2025/farmacie-cijfers/aantal-gebruikers-van-adhd-medicatie-52
  2. 2.
    ZIN (zorginstituut Nederland). Het aantal gebruikers van ADHD-middelen, 2003-2024 [Internet]. 2025. Available from: https://www.gipdatabank.nl/databank?infotype=g&label=00-totaal&tabel_g_00-totaal=R_85_adh&geg=gebr&spec=&item=bijlage
  3. 3.
    ZIN (Zorginstituut Nederland). Het aantal gebruikers 2020-2024 voor ATC-subgroep N06BA12: Lisdexamfetamine [Internet]. 2025. Available from: https://www.gipdatabank.nl/databank?infotype=g&label=00-totaal&tabel_g_00-totaal=B_01-basis&geg=gebr&item=N06BA12
  4. 4.
    ZIN (Zorginstituut Nederland). Het aantal gebruikers van ADHD-middelen per zorgkantoorregio in 2024 [Internet]. 2025. Available from: https://www.gipdatabank.nl/databank?infotype=g&label=00-totaal&tabel_d_00-totaal=B_01-basis&tabel_g_00-totaal=R_85_adh&tabel_h_00-totaal=B_01-basis&geg=gebr&spec=&item=home
  5. 5.
    Trimbos-Instituut. Factsheet: Oneigenlijk gebruik van ADHD-medicatie (AF1717) [Internet]. 2025. Available from: https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2025/10/AF1717-Oneigenlijk-gebruik-van-ADHD-medicatie.pdf
  6. 6.
    I.M.E. Bakker-’t Hart, W.M. van Rossum, D. Ohana, B.J. Venhuis. Oneigenlijk gebruik methylfenidaat. Rioolwateronderzoek naar hoeveelheden ritalinezuur in drie grote steden [Internet]. Vol. 158, Pharmaceutisch Weekblad. 2023. Available from: https://www.rivm.nl/documenten/studiedoping-vooral-door-doorsluizen-van-voorgeschreven-adhd-medicatie
  7. 7.
    SFK (Stichting Farmaceutische Kengetallen). Data en feiten 2025: Het jaar 2024 in cijfers [Internet]. 2025. Available from: https://www.sfk.nl/sites/sfk-nl/files/2025-09/Data%20en%20feiten%202025%20%281MB%29.pdf
  8. 8.
    SFK (Stichting Farmaceutische Kengetallen). Aantal openbare apotheken neemt verder af [Internet]. 2025. Available from: https://www.sfk.nl/publicatie/2025/farmacie-cijfers/aantal-openbare-apotheken-neemt-verder-af
  9. 9.
    SFK (Stichting Farmaceutische Kengetallen). Eerstelijnszorg | Aanbod | Farmaceutische zorg – openbare apotheken 2024 [Internet]. 2024. Available from: https://www.vzinfo.nl/eerstelijnszorg/aanbod/farmaceutischezorg#:~:text=Op%201%20januari%202024%20telt,Den%20Haag%20(2024))%20).
  10. 10.
    ZIN (Zorginstituut Nederland). Toelichting GIPdatabank [Internet]. Available from: https://www.gipdatabank.nl/algemeen/toelichting-gipdatabank

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

In deze paragraaf:

Start met typen en klik op zoeken

Accessibility by WAH