2.2 Tabak

2.2.1 Wat is het landelijk beleid voor tabaksontmoediging?

Tabaksontmoediging is een van de speerpunten van het volksgezondheidsbeleid in Nederland. De belangrijkste doelstellingen van het tabaksontmoedigingsbeleid zijn:

• het aantal mensen dat rookt omlaag brengen
• voorkomen dat jongeren gaan roken
• de schade door meeroken beperken en het stoppen met roken stimuleren

MPOWER: kern van het beleid

De zes maatregelen uit het MPOWER-raamwerk van de Wereldgezondheidsorganisatie vormen de kern van het Nederlandse tabaksontmoedigingsbeleid ​[1]​. Dit raamwerk helpt landen om tabaksontmoedigingsbeleid te ontwikkelen op 6 terreinen:

• Monitoring van tabaksgebruik
• Publieke ruimten rookvrij maken
• Ondersteuning bij stoppen met roken
• Waarschuwen voor de gevaren van tabaksrook
• Effectief reclameverboden handhaven
• Roken duurder maken met accijnzen

Vermindering verkooppunten

Naast de MPOWER-maatregelen, zet de overheid ook in op het verminderen van het aantal tabaksverkooppunten in Nederland. Zo is in 2022 de verkoop van tabak via tabaksautomaten verboden. In 2023 volgde een verbod op de verkoop via internet en in 2024 een verbod via supermarkten en horeca. Het doel is om de verkoop van tabak na 2032 alleen nog in speciaalzaken toe te staan. Daarom zal vanaf 2030 de verkoop in tankstations verboden worden en in 2032 de verkoop in gemakswinkels. De verkoop van e-sigaretten (vapes) zal al eerder beperkt worden tot speciaalzaken. Dit gebeurt waarschijnlijk al in 2027 ​[2]​.

Onderzoek van onderzoeksbureau SEO laat zien dat deze strategie het aantal verkooppunten van tabak heeft doen dalen van ruim 26.000 in 2017 naar ruim 4.000 in 2025 ​[3,4]​.

Beleidskaders

In 2025 is de samenhangende preventiestrategie gepresenteerd ​[5]​. Deze strategie vormt de basis van het preventiebeleid van het kabinet. De ambitie van het kabinet is het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Daarmee richt de strategie zich op de jeugd, omdat het bij hen nog gemakkelijk is om ongezond gedrag te voorkomen. De focus van de strategie is heel breed: het richt zich niet alleen op roken, maar ook op thema’s als alcoholgebruik, gehoorschade en zonbescherming.

Lees hier meer over de samenhangende preventiestrategie.

Veel maatregelen op het gebied van tabaksontmoediging worden uitgevoerd vanuit de Samenhangende Preventiestrategie en het bijbehorende Actieplan tegen Vapen. De Samenhangende Preventiestrategie zet de lijnen uit voor preventiebeleid in Nederland. Het Actieplan tegen Vapen is een uitwerking daarvan. Het actieplan beschrijft verschillende doelen:

• Tegengaan van illegale handel in vapes
• Voorkomen dat jongeren beginnen met vapen
• Stimuleren dat mensen stoppen met vapen

Nationaal preventieakkoord

Van 2018 tot 2025 was het belangrijkste landelijke kader voor tabaksontmoedigingsbeleid het Nationaal Preventieakkoord ​[6]​. Het Nationaal Preventieakkoord had een smallere focus dan de huidige Samenhangende Preventiestrategie. Het Nationaal Preventieakkoord richtte zicht enkel op het de thema’s roken, alcohol en overgewicht. Binnen dat beleidskader zijn veel maatregelen genomen, zoals het invoeren van neutrale verpakkingen en het verminderen van het aantal verkooppunten. Ook versterkte het de ondersteuning bij stoppen met roken. Het had vier speerpunten:

• Een rookvrije omgeving
• Effectieve en toegankelijke stoppen-met-rokenzorg
• Rookvrije zorg
• Rookvrije organisaties

Aanvullende informatie