HomeWetgeving en beleid2.2.2 Nationaal Preventieakkoord: rookvrije omgeving en stoppen-met-rokenzorg

2.2.2 Nationaal Preventieakkoord: rookvrije omgeving en stoppen-met-rokenzorg

1. Een rookvrije omgeving: voortgang afspraken en doelstellingen

Accijnsverhoging

De regering verhoogt in 2020 de accijns van een pakje sigaretten (20 stuks) zodat de prijs van een pakje sigaretten met 1 euro stijgt.

Voortgang: Om substitutie te voorkomen voor andere tabaksproducten (shag; volumetabak; heatsticks) heeft in absolute zin een gelijke accijnsverhoging voor die producten plaatsgevonden. Per 1 januari (€ 0,40) én 1 april 2020 (€ 1,00) is de accijns verhoogd en de prijs van een pakje van 20 sigaretten gemiddeld 1 euro duurder geworden. De prijs van een pakje shag van 50 gram is gemiddeld € 2,50 duurder geworden. Alvorens de prijs verder verhoogd kan worden tot €10 in 2023, zal het kabinet in 2021 een evaluatie uitvoeren, omdat grenseffecten de effectiviteit van de maatregel kunnen ondermijnen ​[1]​. Uit een representatief onderzoek door I&O Research onder jongeren (12-18 jaar) komt naar voren dat een ruime meerderheid van de jongeren positief staat tegenover een prijsverhoging van tabak ​[2]​.

Uitstalverbod

De regering bereidt wetten voor waardoor rookwaren uit het zicht worden gehaald (uitstalverbod), de rookwaren worden verpakt in neutrale verpakkingen (plain packaging) en reclame in en aan de voorgevel van verkooppunten wordt verboden ​[3]​.

Voortgang: Per 2020 worden rookwaren bij supermarkten uit het zicht gehaald en per 2021 bij andere verkooppunten. Het uitstallen van tabaksproducten in verkooppunten, inclusief alle online verkooppunten, is dan niet langer toegestaan. Met het uitstalverbod wordt ook beoogd dat sigarettenautomaten per 2022 verdwijnen ​[1]​. Uitgezonderd van het uitstalverbod worden speciaalzaken die uitsluitend rookwaren, rookaccessoires, loten en dagbladen verkopen en speciaalzaken met een jaaromzet van maximaal €700.000 die meer dan 75% van hun jaaromzet uit rookwaren halen ​[4]​. Het uitstalverbod bij supermarkten is per 1 juli 2020 ingegaan. Reclame aan de voorgevel van verkooppunten is vanaf 2021 niet meer toegestaan. Dat geldt ook voor speciaalzaken ​[3]​.

Neutrale verpakkingen

Voortgang: De invoering van neutrale verpakkingen is ingegaan per 1 oktober 2020. Vanaf die datum hebben verpakkingen een donkergroen-bruine kleur en zijn ze ontdaan van alle merkuitingen. Wel mag oude voorraad dan nog worden verkocht, maar nieuw geproduceerde rookwaar moet dan neutraal worden verpakt. Bij de uitwerking van de criteria voor standaardverpakkingen van sigaretten en shag zal worden aangesloten bij de regels voor standaardverpakkingen zoals die gelden in Noorwegen, Ierland, Hongarije, Groot-Brittannië en Frankrijk, waar deze maatregel recent is ingevoerd, zodat daarmee zoveel mogelijk uniformiteit wordt bereikt in het uiterlijk van standaardverpakkingen in Europa ​[5]​. Volgens de regering is de invoering van neutrale verpakkingen niet in strijd met relevante internationale verdragen en afspraken ​[5]​.

Beperking verkooppunten

De komende jaren wordt het aantal verkooppunten van tabak verminderd ​[3]​.
Voortgang: In 2018 waren er naar schatting 21.000 verkooppunten van tabak ​[1]​. In 2020 wordt een nieuwe monitor van het aantal verkooppunten verwacht en zal er onderzoek verschijnen naar de mogelijkheden om het aantal tabaksverkooppunten in de toekomst te beperken.

Rookverbod op schoolterreinen

Vanaf 1 augustus 2020 zijn de terreinen van de onderwijsinstellingen rookvrij door op deze terreinen een rookverbod in te stellen, aan te duiden en te handhaven ​[6,7]​. Dat was al eerder afgesproken ​[8]​. Uit onderzoek blijkt dat het welslagen van een rookvrij schoolplein sterk afhangt van de wijze waarop dit beleid wordt ingevoerd ​[9]​.

Voortgang: Uit onderzoek van het Mulier Instituut naar de stand van zaken eind 2018 bleek dat 80% van de primaire onderwijs-scholen, 62% van de voortgezette onderwijs-scholen en 14% van de mbo-instellingen een geheel rookvrij schoolterrein had ​[10]​. In 2020 wordt het aantal rookvrije schoolterreinen opnieuw gemeten ​[1]​.​[10]​

Campagne “De Edsons”

Op 24 augustus 2020 lanceerde het Ministerie van VWS een campagne om alle resterende onderwijsterreinen rookvrij te maken ​[11]​. Het team “De Edsons” ging daarvoor de onderwijsinstellingen bijstaan, daarbij ondersteund door het Trimbos-instituut, de Gezonde School-adviseurs, GGD GHOR Nederland en Gezondheidsfondsen voor Rookvrij. De toolkit en de adviezen van de Edsons werden geplaatst op de website www.rookvrijschoolterrein.nl. Vanaf 1 januari 2021 zal er bovendien door de NVWA actief worden gehandhaafd op het rookvrij zijn van de schoolterreinen op alle momenten dat deze terreinen in gebruik zijn.

Sluiting rookruimtes

Rookruimten in de horeca, de (semi)-publieke sector en in openbare gebouwen worden uiterlijk juli 2022 gesloten.
Voortgang: Eind september 2019 werden door een uitspraak van de Hoge Raad de rookruimtes in de horeca per direct verboden. Vanaf 1 april 2020 wordt het verbod op rookruimtes in de horeca gehandhaafd. Het rookverbod wordt per 2020 uitgebreid voor de e-sigaret met en zonder nicotine ​[12]​. “Daarnaast is wetgeving in voorbereiding waarmee rookruimtes in (semi-)publieke en openbare gebouwen per 1 juli 2021 verboden worden” ​[3]​.

Rookvrije kinderboerderijen

In 2020 zijn de terreinen van alle 400 kinderboerderijen geheel rookvrij.

Voortgang: Eind 2019 was 41% van de kinderboerderijen rookvrij ​[1]​.

Rookvrije speeltuinen

In 2020 is 100% van de beheerde en onbeheerde speeltuinen geheel rookvrij of zijn hierover afspraken gemaakt.
Voortgang: Eind 2019 was 50% van de beheerde speeltuinen geheel rookvrij. Er is geen zicht op het aantal onbeheerde speeltuinen dat rookvrij is ​[1]​.

Rookvrije kinderdagverblijven

In 2020 zijn alle 12.000 kinderopvanglocaties rookvrij.

Voortgang: Er wordt geschat dat, in 2019, 75% van de buitenruimtes die horen bij kinderdagverblijven rookvrij was ​[1]​.
Rookvrije sportverenigingen

In 2020 zijn 2.500 sportverenigingen rookvrij of zijn hierover afspraken gemaakt. In 2025 geldt dit voor (nagenoeg) alle sportverenigingen.

Voortgang: Eind 2019 waren 1.126 sportverenigingen met een eigen kantine geheel of gedeeltelijk rookvrij. Er zijn geen gegevens over verenigingen zonder eigen kantine ​[1]​.

2. Effectieve en toegankelijke stoppen-met-rokenzorg: voortgang afspraken en doelstellingen

Stoppogingen

In 2020 doet 50% (t.o.v. 33% in 2016) van de rokers een serieuze stoppoging en ten minste 20% (t.o.v. 8% in 2016) maakt daarbij gebruik van effectieve zorg.

Voortgang: In 2018 deed 37% van de rokers een stoppoging, waarvan geschat werd dat 18% gebruik maakte van effectieve zorg. In de loop van 2020 volgen nieuwe cijfers over het aantal rokers dat een serieuze stoppoging heeft gedaan ​[1]​.

Toegankelijke stoppen-met-rokenzorg

In 2020 is er voor iedereen die wil stoppen toegankelijke stoppen-met-rokenzorg en ondersteuning zonder financiële drempels voor eerstelijnszorg programma’s.

Voortgang: Vanaf 1 januari 2020 brengen zorgverzekeraars het eigen risico voor eerstelijns stoppen-met-rokenzorg niet meer in rekening van de cliënt, waardoor de zorg zonder financiële drempels beschikbaar is gekomen voor alle verzekerden ​[1]​.

Training van zorgverleners

In 2020 zijn meer zorgverleners toegerust om motiverende gesprekken te voeren, vaker stopadvies te geven en iemand door te verwijzen.

Voortgang: Om deze doelstelling te bereiken zal onder andere een e-learning voor zorgverleners voor het voeren van motiverende gesprekken worden ontwikkeld. Hiermee was in 2019 nog niet gestart ​[1]​.

Stopadvies voor zwangere vrouwen

In 2020 krijgen alle zwangere vrouwen die roken een stopadvies van de verloskundig zorgverlener op basis van motiverende gespreksvoering.

Voortgang: In 2018 heeft 61% van de zwangere vrouwen die op enig moment tijdens de zwangerschap rookten, stoppen met roken besproken met een professional, meestal een verloskundige.  De Taskforce Rookvrije Start heeft een monitor ontwikkeld om de implementatie van stoppen-met-rokenbeleid in de verloskundige samenwerkingsverbanden (VSV’s) te meten. In 2020 wordt opnieuw gemonitord hoeveel zwangere vrouwen advies krijgen om te stoppen met roken ​[1]​.

Zorgpad stoppen met roken

In 2020 is er in elke regio een ‘zorgpad stoppen met roken’ voor de verloskundige en medisch specialistische zorg.
Voortgang: Uit de monitor ‘Stoppen-met-roken begeleiding in het verloskundige samenwerkingsverband (VSV)’ uit 2019 bleek dat het merendeel van de VSV’s een zorgpad heeft voor vrouwen die roken tijdens de zwangerschap, en een derde een zorgpad voor vrouwen die zijn gestopt met roken en voor partners of huisgenoten die roken ​[1]​. De rijksoverheid ondersteunt de Stoptober campagne, vergroot de capaciteit van ikstopnu.nl, en versterkt de ondersteuning van het Landelijk coördinatiepunt stoppen-met-roken en van de Taskforce Rookvrije Start.


 

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Van Giessen A, Boer J, Van Gestel I, Douma E, Du Pon E, Blokstra A, et al. Voortgangsrapportage Nationaal Preventieakkoord 2019. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2020.
  2. 2.
    Van der Hoeve R, Van ’t Veld A. Jongeren over prijsverhoging tabak: Gezondheidsfondsen voor Rookvrij: mei 2020. Amsterdam: I&O Research; 2020.
  3. 3.
    T.K.35570-XVI-2. Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2021, memorie van toelichting, 15 september 2020. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  4. 4.
    T.K.32011-66. Tabaksbeleid: Brief regering: Ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter regeling van een uitzondering voor verkooppunten op het verbod te koop aangeboden tabaksproducten en aanverwante producten. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2018.
  5. 5.
    T.K.32011-69. Tabaksbeleid: Brief regering: Ontwerpbesluit houdende wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit in verband met invoering van standaardverpakking voor sigaretten en shagtabak. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  6. 6.
    Stb.2020-218. Wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen, aan te duiden en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en inrichtingen die worden gebruikt voor onderwijs. Den Haag: Rijksoverheid; 2020.
  7. 7.
    T.K.32011-74. Wijziging van het Tabaks- en rookwarenbesluit ter introductie van de verplichting een rookverbod in te stellen, aan te duiden en te handhaven op de terreinen die horen bij gebouwen en inrichtingen die worden gebruikt voor onderwijs. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  8. 8.
    T.K.34234-30. Wijziging van de Tabakswet ter implementatie van Richtlijn 2014/40/EU, inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaks- en aanverwante producten. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2016.
  9. 9.
    Rozema AD, Mathijssen JJP, Van Oers HAM, Jansen MWJ. Evaluation of the Process of Implementing an Outdoor School Ground Smoking Ban at Secondary Schools. Vol. 88, Journal of School Health. 2018. p. 859–867.
  10. 10.
    T.K.32793-367. Preventief gezondheidsbeleid: Brief regering: Stand van zaken op het gebied van rookvrije schoolterreinen bij scholen. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  11. 11.
    Willemsen M. VWS lanceert campagne om onderwijsinstellingen rookvrij te maken: 24 augustus 2020 [Internet]. 2020. Available from: https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/vws-lanceert-campagne-om-onderwijsinstellingen-rookvrij-te-krijgen.
  12. 12.
    Stb.2020-154. Wet van 20 mei 2020 tot wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet ter uitbreiding van het rookverbod. Den Haag: Rijksoverheid; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype