Wat is het landelijk beleid om (problemen door) drugsgebruik tegen te gaan?

Samenhangende preventiestrategie vormt de basis van het preventiebeleid van het kabinet

In 2025 is de samenhangende preventiestrategie gepresenteerd ​[1]​. Deze strategie vormt de basis van het preventiebeleid van het kabinet. De ambitie van het kabinet is een gezonde generatie in 2040. De samenhangende preventiestrategie richt zich op de jeugd, met het idee dat jongeren vatbaar zijn voor het aanleren van zowel gezonde als ongezonde gewoonten. Het doel van de strategie is om gezonde leefgewoonten te bevorderen en daarmee ziekte en zorggebruik te voorkomen.

De strategie bouwt voort op het Nationaal Preventieakkoord (NPA). De ambities uit het NPA worden nog steeds nagestreefd. Een belangrijk verschil is dat in de samenhangende preventiestrategie niet langer alleen per thema wordt gewerkt, maar dat er een aanpak wordt ontwikkeld per leefomgeving. Daarmee wordt geprobeerd meer samenhang te creëren en zo meer resultaat te boeken.

De strategie richt zich op zeven omgevingen waarin kinderen en jongeren opgroeien en zich ontwikkelen:

1. Thuisomgeving
2. Kinderopvang en schoolomgeving
3. Supermarkten, verkoop en marketing
4. Zorgomgeving en sociaal domein
5. Online omgeving
6. Vrijetijdsomgeving, waaronder recreatie en dagattracties
7. Werkomgeving

De samenhangende preventiestrategie gaat daarnaast verder dan de drie hoofdonderwerpen uit het NPA (roken, problematisch alcoholgebruik en voeding en overgewicht). In de strategie is ook aandacht voor drugsgebruik, schermgebruik en sociale media, gehoorschade, seksuele gezondheid, vaccinaties, zonbescherming en bewegen. Voor deze thema’s zijn ambities voor 2028 (eind van de kabinetsperiode) en voor 2040 geformuleerd.

Ambitie kabinet: in 2040 geen drugsgebruik meer onder 12-18-jarigen en aantal druggerelateerde gezondheidsincidenten gehalveerd

In de samenhangende preventiestrategie zijn de volgende ambities m.b.t. het gebruik van drugs geformuleerd:

Huidige situatie (ten tijde van het opstellen van de samenhangende preventiestrategie):

• Van de 12-18-jarigen heeft niet meer dan 7% cannabis en niet meer dan 1,8% een andere drug gebruikt (in het afgelopen jaar).
• Van de 18-plussers heeft niet meer dan 8% cannabis en niet meer dan 6% een andere drug gebruikt (in het afgelopen jaar).

Ambities 2028:

• Van de 12-18-jarigen heeft niet meer dan 5,1% cannabis en niet meer dan 1,3% een andere drug gebruikt (in het afgelopen jaar).
• Van de 18-plussers heeft niet meer dan 7% cannabis en niet meer dan 5,2% een andere drug gebruikt (in het afgelopen jaar).

Ambitites 2040:

• Van de 12-18-jarigen heeft 0% cannabis en 0% een andere drug gebruikt (in het afgelopen jaar).
• Van de 18-plussers heeft niet meer dan 4% cannabis en niet meer dan 3% een andere drug gebruikt (in het afgelopen jaar).

Daarnaast zijn de volgende ambities m.b.t. druggerelateerde gezondheidsincidenten geformuleerd:

• Huidige situatie: In 2022 werden 6.411 druggerelateerde gezondheidsincidenten geregistreerd.
• Ambities 2028: Het aantal druggerelateerde gezondheidsincidenten is afgenomen tot 5.556 of minder.
• Ambities 2040:  Het aantal druggerelateerde gezondheidsincidenten is afgenomen tot 3.206 of minder.

Acties met betrekking tot preventie van drugsgebruik in de verschillende leefomgevingen

In de samenhangende preventie strategie wordt per leefomgevingen beschreven wat het kabinet gaat doen om de gestelde ambities te bereiken. Voor de volgende omgevingen zijn specifieke acties op het gebied van drugs geformuleerd:

• Thuisomgeving: ouders en opvoeders worden geïnformeerd en geadviseerd over drugs. Dit gebeurt onder andere door infolijnen die zij kunnen bellen en websites die zij kunnen bezoeken zoals helderopvoeden.nl.
• Schoolomgeving: het programma de Gezonde School wordt ingezet voor ondersteuning aan scholen op het gebied van o.a. drugsgebruik.
• Vrijetijdsomgeving: er wordt een campagne gevoerd die jongeren bewust moet maken van de negatieve gevolgen van drugs. De uitgaanssector wordt uitgedaagd tot het opstellen van preventiebeleid op het gebied van drugs. Studentenverenigingen worden aangemoedigd om verantwoord beleid te voeren op het gebied van drugs, in samenwerking met onderwijskoepels en gemeenten.
• Werkomgeving: werkgevers worden ondersteund bij het verspreiden van een e-learning over beleid rond onder meer drugsgebruik.

Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025-2028: samen werken aan gezondheid

Elke vier jaar publiceert de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de landelijke nota gezondheidsbeleid. Deze nota beschrijft welke uitdagingen en prioriteiten er zijn op het gebied van volksgezondheid en preventie. De nota heeft als doel gemeenten, GGD’en en andere regionale en lokale partners te inspireren en handvatten te bieden voor het regionale en lokale gezondheidsbeleid.

In de nota 2025-2028 staat beschreven dat lokaal drugspreventie beleid essentieel is ​[2]​. Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om bewezen effectieve preventie aan te bieden, zowel op scholen als in andere leefomgevingen. Het ministerie van VWS stimuleert hierbij het gebruik van integrale programma’s, zoals Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en Helder op School.

Ook wordt in de nota verwezen naar de ondersteuning die Verslavingskunde Nederland biedt aan gemeenten via een landelijk basispakket preventie. VKN is een netwerk waarin instellingen voor verslavingszorg, cliëntenvertegenwoordigers, kenniscentra en de Nederlandse GGZ (de brancheorganisatie) samenwerken. VKN zet zich in om verslavingsproblematiek te voorkomen en mensen beter te bereiken en behandelen. Het landelijk basispakket preventie van VKN pakket dient als hulpmiddel voor een effectieve en samenhangende aanpak. Tot slot staat in de nota dat het Trimbos-instituut in samenwerking met het RIVM het ‘Wat werkt dossier jongeren en drugs’ heeft ontwikkeld ​[3]​. Dit dossier biedt toegankelijke informatie over effectieve interventies en andere mogelijkheden voor preventie van drugsgebruik bij jongeren en jongvolwassenen en helpt gemeenten om werkzaam drugsbeleid op te stellen.

Effectieve interventies

In de interventiedatabank van Loket Gezond Leven staan alle erkende leefstijlinterventies die beschikbaar zijn in Nederland. Erkend betekent dat de interventie door een commissie van deskundigen uit wetenschap en praktijk is beoordeeld op kwaliteit, uitvoerbaarheid en effectiviteit en voldoet aan vastgestelde criteria. Een deel van de erkende interventies in de databank richt zich op drugsgebruik, zie voor meer informatie www.loketgezondleven.nl.

Aanvullende informatie