HomeWetgeving en beleid2.1.5 Beleid ter bestrijding van drugsgerelateerde criminaliteit

2.1.5 Beleid ter bestrijding van drugsgerelateerde criminaliteit

2.1.5.1 De bestrijding van drugsdelicten

Ondermijnende criminaliteit

Politie en justitie geven bij de opsporing en vervolging van Opiumwetdelicten (de illegale productie, smokkel, handel en bezit van stoffen die op lijst I of lijst II van de Opiumwet staan) prioriteit aan de grootschalige en georganiseerde drugsproductie en –handel in relatie tot heroïne, cocaïne, synthetische drugs en cannabis/hennepteelt ​[1]​.

  • Het beleid inzake de bestrijding van deze illegale drugsindustrie maakt in toenemende mate onderdeel uit van de bestrijding van de ‘georganiseerde ondermijnende criminaliteit’,  dat wil zeggen criminaliteit die een bedreiging vormt voor de integriteit van onze samenleving en waarbij vaak verwevenheid is van de onderwereld met de bovenwereld ​[2]​. Het gaat dan niet alleen om productie, vervoer, en verkoop van drugs, en de directe gevolgen daarvan, zoals het gevaar van drugslabs in woonwijken, en het dumpen van giftig chemisch drugsafval in de natuur, maar ook om de ondermijnende werking daarvan zoals het witwassen van de criminele winsten, criminele investeringen in vastgoed, gebruik van geweld in het openbaar, bedreiging en corruptie van lokale bestuurders.
  • De aandacht moet behalve op de delicten en de daders in de drugsindustrie ook gericht worden op de criminele dienstverleners en de onderliggende gelegenheidsstructuren ​[2]​. Deze criminaliteit wordt primair op regionaal niveau bestreden. Er wordt gestreefd naar een brede geïntegreerde aanpak met zowel strafrechtelijke opsporing en vervolging als bestuurlijke sancties en fiscale en privaatrechtelijke maatregelen. Verschillende instanties, onder andere het Openbaar Ministerie, de politie, de douane, de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst, de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid, provincies, Koninklijke Marechaussee, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, gemeenten en de belastingdienst, werken samen en worden ondersteund door tien Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s), die op hun beurt ondersteund worden door het Landelijk Informatie- en Expertise Centrum (LIEC). Het RIEC-netwerk is landelijk dekkend.
  • Het in de herfst van 2017 aangetreden kabinet heeft de aanpak van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit voortgezet en versterkt ​[3]​. De afspraken zijn vastgelegd in het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’.  Op basis daarvan zijn er meer financiële middelen ter beschikking gesteld. Er is een ondermijningsfonds opgezet waarin eenmalig 100 miljoen euro is gestort ten behoeve van de intensivering van de aanpak. Vanaf 2018 komt er structureel 5 miljoen euro per jaar beschikbaar, oplopend tot 10 miljoen vanaf 2019 ​[2]​.

Contourenplan: maatregelen

In de herfst van 2019  zijn in het Contourenplan,  een Breed offensief tegen de georganiseerde ondermijnende criminaliteit, plannen neergelegd om de georganiseerde ondermijnende criminaliteit nog verder terug te dringen ​[4,5]​. De in het Contourenplan voorgestelde maatregelen worden verder uitgewerkt in een brief aan de Tweede Kamer in juni 2020 ​[6]​.

  • In het MIT zijn onder meer financiële, bestuurlijke en digitale expertise aanwezig ​[7]​.
  • Zie voor de aanpak van  het  Ministerie van VWS  betreffende preventie van risico’s voor  de gezondheid § 2.2.3 .  De aanpak van het Ministerie van J&V ​[8]​ wordt vooral gericht op (kwetsbare) jongeren en hun leefomgeving (sociaal-economisch zwakkere wijken) om te voorkomen dat zij bijvoorbeeld al op zeer jeugdige leeftijd geronseld worden voor drugklusjes, zo in een crimineel netwerk terecht komen en daar vervolgens carrière in maken ​[6]​. Deze jongeren komen veel te laat in beeld bij instanties, politie en justitie. Het gaat om een lokale aanpak, waarbij verschillende overheidspartners samen werken met private partijen. Het kan daarbij gaan om dadergerichte interventies, inzet van wijkregisseurs maar bijvoorbeeld ook om preventie en voorlichting op scholen. In acht gemeenten met grote ondermijningsproblematiek worden plannen voor projecten opgesteld, waarin zij de preventieve ondermijningsaanpak vanuit de lokale behoeften uitwerken. Voor de preventieve en lokale aanpak wordt ook aangesloten bij de gebiedsgerichte aanpak die met gemeenten wordt ingezet vanuit het interbestuurlijke programma Leefbaarheid en Veiligheid van het Ministerie van BZK ​[6]​.

Contourenplan: projecten

Voor de financiering van het eerste deel van de versterking van de aanpak volgens  het Contourenplan tot en met begin 2021 is 110 miljoen euro beschikbaar gesteld ​[5]​. Er zijn allerlei nieuwe projecten of al lopende projecten die met de extra gelden op basis van het regeerakkoord gefinancierd worden (zie voor een beschrijving daarvan onder andere de brief aan de Tweede Kamer van november 2019 inclusief de bijlage ​[9]​. Hier worden er enkele genoemd.

  • Een  project van het RIEC Amsterdam-Amstelland  in samenwerking met  de Nederlandsche Bank  onderzoekt vooral de functie van financiële instellingen in de drugseconomie ​[9]​.
  • Er is publiek–private samenwerking bijvoorbeeld op Schiphol en in de haven van Rotterdam ​[9,10]​.
  • Er wordt geprobeerd ondernemers bewuster te maken van mogelijke criminaliteit en de weerbaarheid te vergroten ​[9]​. Dit gebeurt onder andere in de  Platforms Veilig Ondernemen (PVO’s) waarin wordt samenwerkt door lokale ondernemers, gemeenten, politie en OM ten einde criminaliteit te voorkomen.  In het Project ‘agrarisch buitengebied’ van de Taskforce–RIEC Zeeland-Brabant wordt geprobeerd boeren bewuster te maken van mogelijke criminaliteit, zodat ze bijvoorbeeld geen leegstaande stallen verhuren aan criminelen, waarin  een drugslab gevestigd kan worden, of die als opslag voor drugs kunnen dienen ​[11]​. Voor de visserijsector is er een project maritieme smokkel binnen het Programma Aanpak Ondermijning Noord-Holland, om vissers  inzicht te geven in de gevaren van ondermijning en hen weerbaarder te maken, maar waarin ook geprobeerd wordt inzicht te verkrijgen in de aard en omvang van de betrokkenheid van vissers bij drugssmokkel ​[12]​.
  • Op het gebied van internationale samenwerking is in 2019  het Euregionaal kenniscentrum in de aanpak van grensoverschrijdende criminaliteit (EURIEC) van start gegaan. Het doel is het verbeteren van de internationale samenwerking in de bestuurlijke aanpak van grensoverschrijdende ondermijnende criminaliteit door overheden in België, Noordrijn-Westfalen (Duitsland) en Nederland ​[9]​.
  • Het LIEC heeft in 2019 het eerste ‘Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit’ opgeleverd, waaronder drugscriminaliteit ​[9]​.
  • In het project Straatwaarde(n), dat loopt vanaf oktober 2018 wordt geprobeerd te voorkomen dat jongeren in de cocaïnehandel terecht komen. Dit gebeurt niet alleen door repressie, opsporen en straffen van (potentiële) deelnemers aan de cocaïnehandel in de buurt. maar ook door preventie, het bieden van hulp aan jongeren zodat zij een beter alternatief voor hun toekomst hebben dan het criminele pad ​[9]​.

Ondermijningswetgeving

Zoals afgesproken in het regeerakkoord is er nieuwe speciale ‘Ondermijningswetgeving’. Deze term wordt gebruikt als verzamelnaam voor wetgeving die geheel of mede als doel heeft om juridische knelpunten in de aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit op te lossen, en is niet beperkt tot bestrijding van de illegale drugsindustrie ​[2,3]​. Hier worden enkele voorbeelden genoemd:

  • De wet ‘Wet herwaardering strafbaarstelling actuele delictsvormen’ is per 1-1-2020 in werking getreden ​[13]​. Hierin wordt een aantal dingen geregeld, zoals het verdubbelen van de strafmaat voor illegaal bezit van automatische vuurwapens, en het verhogen van de strafmaat voor daders die zware delicten plegen in georganiseerd verband (140 Sr).
  • Een conceptwetsvoorstel ‘Versterking strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit’ is in september 2020 naar de Tweede Kamer gestuurd en daar in behandeling ​[14]​. Hierin worden verschillende zaken voorgesteld, zoals i) verhoging van de strafmaat voor bedreiging, van twee tot drie jaar gevangenisstraf, ii) een extra strafverhoging voor bedreiging van burgemeesters en andere bestuurders en ‘togadragers’ (rechters, officieren van justitie en advocaten) tot vier jaar gevangenisstraf; iii) voorkomen dat misbruik wordt gemaakt van kwetsbare infrastructurele projecten: de strafbaarstelling van ‘criminele binnendringers’ om beter op te kunnen treden tegen personen die zich onbevoegd toegang verschaffen tot beveiligde terreinen (met name havens en luchthavens, spoorwegemplacementen) om daar (in containers) verstopte drugs op te halen ​[15]​; iv) een maatregel kostenverhaal, om kosten die ten laste komen van de Staat wegens het vernietigen van inbeslaggenomen goederen, waaronder die afkomstig uit opgerolde drugslabs, te kunnen verhalen op de veroordeelde; v) het bestrijden van het importeren, exporteren, voorhanden hebben van precursoren (zie  § 2.1).
  • Een initiatiefwetsvoorstel om motorbendes,  zogenoemde Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s) bestuursrechtelijk te kunnen verbieden (Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties) ​[16]​ is op 23 juni 2020 aangenomen in de Tweede Kamer ​[17]​. Motorbendes, die zich onder andere bezig houden met drughandel, kunnen de samenleving ontwrichten door het gebruik van geweld, intimidatie en bedreiging van het lokale bestuur.

Aanpak van methamfetamine

Het aantal (productie)locaties waar methamfetamine werd aangetroffen is toegenomen van zeven in 2018 tot negen  in 2019 ​[18]​. In Nederland wordt methamfetamine nog weinig gebruikt. De  politie heeft aanwijzingen dat de in Nederland geproduceerde methamfetamine vooral voor de internationale handel bestemd is. Omdat de politie de indruk heeft dat de aangetroffen productielocaties in handen zijn van Nederlandse criminele samenwerkingsverbanden (CSV’s) die expertise voor de bereiding van methamfetamine inhuren van criminelen uit Mexico ​[18,19]​, is de bestrijding gericht op deze  criminele samenwerkingsverbanden.[1] Daarbij wordt samengewerkt met partners in Europa (EMPACT-projecten,  Europol), en daarbuiten, bijvoorbeeld met de Amerikaanse Drug Enforcement Administration (DEA), met Mexicaanse opsporingsdiensten en justitiële autoriteiten, en de Australian Federal Police (AFP) ​[18,19]​.

Internet bestellingen

Om het probleem van digitale bestellingen van drugs aan te pakken wil het kabinet de opsporings- en digitale expertise versterken en publiek-private samenwerkingsverbanden met post- en pakketdiensten opzetten. Bij de politie wordt actief ingezet op de aanpak van de illegale handel op internet, het darkweb en op de illegale handel via postpakketten ​[20]​.

Gemeentelijk beleid in Amsterdam

In Amsterdam is in de loop van 2019 een omvattende aanpak van ondermijnende criminaliteit begonnen. Er zijn verschillende programma’s opgesteld: ‘’De weerbare stad’,  een programma met als doel het ondermijnen door drugshandel tegen te gaan; het programma ‘Weerbare mensen,  weerbare wijken’ dat zich richt op het verminderen van ontwrichting van buurten en de kwetsbaarheid van jongeren voor drugshandel, door hen weerbaarder te maken ten opzichte van de aantrekkelijkheid van drugs; een programma ‘Positief perspectief, weerbaar opgroeien’, dat zich richt op preventie van jeugdproblematiek en het versterken van het jongerenwerk,  en het ‘Gezondheidspreventief Drugsbeleid’: inzet op preventieve maatregelen om de gezondheidsschade door (recreatief) drugsgebruik te minimaliseren en de kans op verslaving te verkleinen. Het gaat daarbij onder meer om extra preventie op MBO scholen en om voorlichting voor studenten en buitenlandse bezoekers. Op verzoek van het gemeentebestuur is,  naast het traject voor de Weerbare stad een verkennend onderzoek gedaan naar de drugsproblematiek in de stad ​[21]​. Op grond van het onderzoek werd de conclusie getrokken dat er in de stad een “geldgedreven, criminele schaduwwereld bestaat, gebaseerd op handel in en gebruik van drugs waarin honderden miljoenen, zo niet miljarden omgaan”. Voor het onderzoek werden meer dan 60 sleutelinformanten geïnterviewd uit relevante sectoren in Amsterdam. Het wetenschappelijk gehalte van het rapport heeft stevige kritiek gekregen, met name was er kritiek op de onderbouwing van  de geldbedragen die worden genoemd ​[22]​.


[1] https://www.politie.nl/nieuws/2020/februari/26/politie-ontdekt-meer-drugslabs.html.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    T.K.29911-79. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Nationaal Dreigingsbeeld Georganiseerde Criminaliteit 2012 en Vierde rapportage op basis van de Monitor Georganiseerde Criminaliteit. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2013.
  2. 2.
    T.K.29911-207. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Versterking aanpak ondermijning; stand van zaken uitvoering ambities regeerakkoord. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2018.
  3. 3.
    T.K.29911-180. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief Regering: Actie-agenda aanpak ondermijning. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2017.
  4. 4.
    T.K.29911-254. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Contouren breed offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  5. 5.
    T.K.29911-256. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Contouren breed offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit, najaarsnota. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  6. 6.
    T.K.29911-281. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Uitwerking breed offensief tegen georganiseerde ondermijnende criminaliteit, 18 juni 2020. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  7. 7.
    T.K.24077-427. Brede aanpak synthetische drugs: Brief van de Minister van Justitie en Veiligheid, 9 juli 2019. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  8. 8.
    T.K.24077-456. Drugbeleid: Brief regering: Voortgangsbrief drugspreventie. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  9. 9.
    T.K.29911-259. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Voortgang aanpak georganiseerde ondermijnende criminaliteit, 11 november 2019. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  10. 10.
    T.K.29911-249. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Reactie op het verzoek van het lid Groothuizen, gedaan tijdens de Regeling van werkzaamheden van 16 mei 2019. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  11. 11.
    T.K.29911-258. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Reactie op verzoek commissie over het bericht “Brabantse boeren zwijgen over drugscriminelen, ze hebben meer last van criminelen.” Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  12. 12.
    T.K.Aanhangsel-3381. Antwoord op vragen van de leden Kuiken en Moorlag over drugssmokkel op zee, 1 juli 2020. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  13. 13.
    Stb.2019-311. Wet van 27 september 2019 tot wijziging van onder meer het Wetboek van Strafrecht in verband met de herwaardering van de strafbaarstelling van enkele actuele delictsvormen (herwaardering strafbaarstelling actuele delictsvormen). Den Haag: Rijksoverheid; 2019.
  14. 14.
    T.K.35564-2. Voorstel van wet: Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten in verband met versterking van de strafrechtelijke aanpak van ondermijnende criminaliteit , 10 september 2020. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  15. 15.
    T.K.29911-220. Bestrijding georganiseerde criminaliteit: Brief regering: Reactie op verzoek commissie over de berichtgeving inzake drugs ten behoeve van algemeen overleg over georganiseerde criminaliteit/ondermijning. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  16. 16.
    T.K.35079-2. Voorstel van wet van de leden Kuiken, Van Toorenburg, Van Oosten, Van der Graaf en Van der Staaij, houdende regels over het bestuursrechtelijk verbieden van organisaties die een cultuur van wetteloosheid creëren, bevorderen of in stand houden. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2018.
  17. 17.
    T.K.Handelingen-2020-86. Plenaire verslagen: 86e vergadering, dinsdag 23 juni 2020: Stemmingen Bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties. Den Haag: Tweede Kamer; 2020.
  18. 18.
    T.K.24077-429. Drugbeleid: Brief regering: Reactie op het verzoek van het lid Laan-Geselschap, gedaan tijdens de Regeling van werkzaamheden van 20 juni 2019, 10 september 2019. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  19. 19.
    T.K.Aanhangsel-3230. Antwoord schriftelijke vragen: Antwoord op vragen van het lid Yesilgöz-Zegerius over het bericht ‘Politie luidt noodklok over toename crystalmethlabs’’, 19 juni 2020.’ Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  20. 20.
    T.K.24077-463. Drugbeleid: Brief regering: Coffeeshopmonitor meting 2018, 13 mei 2020. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  21. 21.
    Tops P, Tromp J. De achterkant van Amsterdam: Een verkenning van drugsgerelateerde criminaliteit. Amsterdam: Gemeente Amsterdam; 2019.
  22. 22.
    Kruisbergen E. Rapport over drugscriminaliteit moet met een kritische blik bekeken worden [Internet]. 2019. Available from: https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/rapport-over-drugscriminaliteit-moet-met-een-kritische-blik-bekeken-worden~b1bc1bf4/?referer=https%3A%2F%2Fduckduckgo.com%2F.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype