Hoeveel mensen overlijden er als gevolg van het gebruik van ecstasy in Nederland?

In het kort: We weten niet hoeveel mensen er precies overlijden na het gebruik van ecstasy, omdat deze cijfers niet specifiek genoeg worden bijgehouden in de Doodsoorzakenstatistiek van het CBS. De beschikbare cijfers vormen daarom een onderrapportage. In 2024 overleden er tenminste 19 mensen door het gebruik van psychostimulantia. Het is onbekend of het hier ging om ecstasy, amfetamine of andere stimulerende middelen. In de afgelopen tien jaar is de gemiddelde leeftijd van deze sterfgevallen gestegen.

Precieze aantal sterfgevallen door ecstasy onbekend in Nederland

Het precieze aantal sterfgevallen door het gebruik van ecstasy is niet bekend. Sterfgevallen door ecstasygebruik worden in de Doodsoorzakenstatistiek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) onder dezelfde code geregistreerd als andere stimulerende middelen, zoals amfetamine, efedrine, khat/qat en ADHD-medicatie, namelijk onder de verzamelcategorie psychostimulantia. Het is daardoor niet bekend hoeveel mensen er overlijden door het gebruik van een specifiek psychostimulantia zoals ecstasy. De cijfers die op deze pagina gepresenteerd worden zijn dan ook dezelfde als die over de sterfte door amfetamine.

In 2024 overleden tenminste 19 personen door het gebruik van psychostimulantia 

In 2024 overleden er ten minste 19 personen van 15 jaar of ouder door het gebruik van psychostimulantia. Dit komt neer op ongeveer 0,12 sterfgevallen per 100.000 inwoners in 2024. In totaal overleden er in 2024 tenminste 378 mensen door het gebruik van drugs. Een klein deel hiervan (5,0%) overleed dus door het gebruik van stimulantia.

Het is goed mogelijk dat stimulantia bij meer sterfgevallen een rol speelde, bijvoorbeeld in combinatie met andere drugs. Omdat de Doodsoorzakenstatistiek maar één middel rapporteert en bij vergiftigingen met meerdere middelen met een voorrangslijst wordt gewerkt, kan het zijn dat deze gevallen niet als stimulantia-gerelateerd worden geregistreerd (Zie: Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina).

Tenslotte zijn er ook 135 sterfgevallen geweest waarbij het middel niet onder één van de bestaande ICD-10 codes viel of niet was gespecificeerd (bijvoorbeeld doordat de arts alleen “overdosering drugs” heeft genoteerd). Onder deze “overige” gevallen zouden mogelijk ook nog sterfgevallen door het gebruik van psychostimulantia kunnen vallen. Dit is echter niet met zekerheid te zeggen.

Op welke manieren kunnen mensen overlijden door gebruik van ecstasy?

Verschil direct overlijden versus indirect overlijden

Mensen kunnen op verschillende manieren overlijden door het gebruik van drugs. Soms is er een direct verband tussen het gebruik van een middel en het overlijden, bijvoorbeeld bij een overdosis. Dit noemen we directe sterfte. Ook als iemand overlijdt aan een ziekte die is ontstaan door (langdurig) middelengebruik, valt dit onder directe sterfte. Artsen die de doodsoorzaak registreren hebben echter niet altijd volledig zicht op wat er is gebeurd en of de persoon verslaafd was of drugs had gebruikt. Het gaat bij de registratie van de doodsoorzaken dus om een inschatting op basis van de kennis die een arts op dat moment heeft. 

Daarnaast kunnen mensen overlijden door de indirecte gevolgen van drugsgebruik denk bijvoorbeeld aan een verkeersongeluk terwijl iemand onder invloed is, een infectie die is opgelopen door het gebruik van een besmette naald, of gezondheidsproblemen die samenhangen met een ongezonde leefstijl bij verslavingsproblematiek. Deze sterfgevallen worden aangeduid als indirecte sterfte.

De gegevens op deze pagina gaan alleen over sterfgevallen die door artsen geregistreerd zijn als directe sterfte. Dit is dus een onderschatting van het totale aantal sterfgevallen gerelateerd aan drugs (zie ook: Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina). 

Oververhitting en zoutstoornissen zijn de belangrijkste doodsoorzaken bij ecstasy

Een hoge dosis ecstasy verhoogt de afgifte van serotonine, dopamine en noradrenaline, wat leidt tot een versnelde stofwisseling, spierspanning en verminderde warmteafgifte ​[1–3]​ (Zie ook: Problematisch gebruik en Ziekte). In combinatie met intensief bewegen in warme omgevingen kan dit extreme hyperthermie (lichaamstemperatuur >40 °C) veroorzaken, met risico op multi-orgaanfalen. Daarnaast stimuleert ecstasy een hormoon (ADH), waardoor mensen minder goed kunnen plassen. Bij overmatig drinken kan dit leiden tot een te laag zoutgehalte in het bloed (hyponatriëmie), met zwelling van de hersenen (hersenoedeem), insulten, coma en soms overlijden tot gevolg. Net als amfetamine kan ecstasy ook hartritmestoornissen, infarcten of beroertes uitlokken, vooral bij mensen met een hartafwijking. Verder kan ernstige hyperthermie of toxische metabolieten acuut lever- of nierfalen veroorzaken ​[1–3]​.

Wat zijn de trends in sterfgevallen onder psychostimulantia?

De meeste mensen overlijden door psychostimulantia vanwege een niet-opzettelijke overdosis

Tussen 2014 en 2024 overleden er ten minste 121 mensen door het gebruik van psychostimulantia. In bijna driekwart (73%) van deze sterfgevallen ging het om een niet-opzettelijke overdosis. In iets meer dan één vijfde (22%) ging het om een opzettelijke overdosis, oftewel een suïcide. In 4% was de intentie van de overdosis niet bekend en in 2% ging het om een overlijden ten gevolge van een stoornis in middelengebruik, zoals een verslaving.

Negen van de tien sterfgevallen door psychostimulantia was man

Negen van de tien sterfgevallen door psychostimulantia was man (90%). Gemiddeld over de periode 2014-2024 was bijna driekwart (72%) van de mensen die overleden aan psychostimulantia man.

Bijna de helft van sterfgevallen door psychostimulantia is jonger dan 35

Er overlijden relatief veel jonge mensen door het gebruik van psychostimulantia. In de periode 2014-2024 was ongeveer de helft (48%) van de sterfgevallen tussen de 15 en 34 jaar. Ter vergelijking, onder de sterfgevallen door alle drugs samengenomen was 22% tussen 15 en 34 jaar oud in 2024. Van alle sterfgevallen door psychostimulantia in de periode 2014-2024 was 49% tussen de 35 en 64 jaar oud. Bijna geen van hen was ouder dan 65 jaar (3%).

Sterfte door psychostimulantia schommelt, maar piekte sterk vorig jaar

Tussen 2014 en 2024 schommelde het aantal sterfgevallen door psychostimulantia tussen de 4 en de 28 gevallen per jaar. Het gemiddelde lag op 10 gevallen per jaar. In 2016 was er een duidelijke piek, maar de oorzaak daarvan is onbekend. Ook in 2024 zien we weer een sterke stijging, zonder dat hiervoor een duidelijke verklaring is.

Sterfgevallen door psychostimulantia steeds ouder

In de periode 2011–2015 was bijna twee derde van de sterfgevallen jonger dan 35 jaar (60%) en iets meer dan één derde tussen de 35 en 64 jaar (38%). Vier jaar later is dit beeld volledig omgekeerd: tussen 2021-2024 was iets meer dan één derde jonger dan 35 jaar (38%) en meer dan de helft tussen de 35 en 64 jaar (58%). Dit wijst erop dat de groep gebruikers die overlijdt door psychostimulantia steeds ouder wordt.

Aanvullende informatie