HomeAlcohol11.5 Gebruik: internationale vergelijking

11.5 Gebruik: internationale vergelijking

11.5.1 Algemene bevolking internationaal

Gegevensbronnen

De WHO verzamelt gegevens over alcoholconsumptie in liters per hoofd van de algemene bevolking, onder landen wereldwijd ​[1,2]​​. De European social survey verzamelde in 2014-2015 middels een bevolkingsonderzoek ook gegevens over alcoholgebruik in Europa ​[3]​. In de Verenigde Staten wordt het bevolkingsonderzoek naar alcoholgebruik uitgevoerd door de Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA) ​[4]​​​. In Australië bestaat hiervoor het Australian Institute of Health and Welfare (AIHW) ​[5]​​​. Voor de bevolkingsonderzoeken geldt dat verschillen in peiljaar, meetmethoden en steekproeven een precieze vergelijking bemoeilijken. Van invloed is onder andere de leeftijdsgroep, als ook de manier van uitvragen van alcoholgebruik.  

Vergelijking in alcoholconsumptie per hoofd van de bevolking

De Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) maakte in 2018 een overzicht van de consumptie per hoofd in de algemene bevolking van 15 jaar en ouder wereldwijd ​[1]​, en bracht in 2019 een overzichtsrapport uit over de alcoholconsumptie in de landen van de Europese Unie plus Noorwegen en Zwitserland (EU+) ​[2]​. Het betreft in deze rapporten de alcoholconsumptie uit 2016. Deze cijfers zijn niet vergelijkbaar met de verkoopcijfers uit de tabel in § 11.2.4, die de algehele bevolking vanaf 0 jaar betreffen.

  • De geschatte gemiddelde alcoholconsumptie in de EU+ landen in 2016 was 11,3 liter pure alcohol per persoon. Daarvan is 1,4 liter zogenoemd ‘niet geregistreerd gebruik’: alcohol die niet via de reguliere verkoopkanalen is gekocht of geconsumeerd. Wanneer de alcoholconsumptie berekend werd onder de drinkers, was de alcoholconsumptie per persoon 15,7 liter pure alcohol ​[1]​. De alcoholconsumptie in de Europese regio is het hoogste in de wereld.
  • In de EU+ regio nam de geregistreerde alcoholconsumptie af met 0,4 liter per hoofd van de bevolking (-4,2%) tussen 2010 en 2016. De niet-geregistreerde consumptie nam juist toe met 0,3 liter per hoofd van de bevolking (+22,3%).
  • De prevalentie van binge drinken in de laatste maand werd geschat op 30,4% in de EU+ landen.
  • De Nederlandse alcoholconsumptie (8,1 liter per hoofd van de bevolking van 15 jaar en ouder, waarvan 0,6 liter niet-geregistreerd) zat onder het EU+ gemiddelde, net zoals de prevalentie van binge drinken in de laatste maand (27,4%).
  • Van de landen in West-Europa werd de meeste alcohol gedronken in Ierland (11,5 liter pure alcohol per persoon vanaf 15 jaar), Oostenrijk (11,8 liter) en Frankrijk (11,7 liter).

Vergelijking met Europese landen

In de European social survey is in ronde 7, die plaatsvond in 2014-2015, onder 37.957 personen uit 21 Europese landen gevraagd naar verschillende maten van alcoholconsumptie, onder andere frequent drinken (meer dan één keer per week), dagelijks drinken en meer dan één keer per maand binge drinken in de afgelopen 12 maanden. In de meer recente rondes van deze survey is alcoholgebruik niet uitgevraagd. Grote verschillen tussen de interviewers uit de verschillende landen verklaren een deel van de gevonden verschillen in alcoholconsumptie tussen de landen en de cijfers geven daarom hooguit een grove indicatie ​[3]​.

  • Nederland en Portugal hebben het hoogste percentage respondenten die meerdere dagen per week drinken (47%). Estland (12%) en Polen (13%) hebben de minste frequente drinkers.
  • Portugal kent wel veel meer dagelijkse drinkers (34%) dan Nederland (16%). Ook in Spanje (21%) en Frankrijk (16%) zijn relatief veel dagelijkse drinkers. In Noorwegen (<1%), Finland, Zweden (2%), Estland (2%) en Litouwen (3%) is het percentage dagelijkse drinkers het laagst.
  • Nederland scoort gemiddeld op het percentage respondenten dat frequent (minimaal maandelijks) binge drinkt (31%). De minste binge drinkers kent Slovenië (21%) en de meeste Ierland (61%).

Uit dezelfde 7e ronde van  de European social survey is onder 25.832 respondenten uit 19 Europese landen gekeken naar ongelijkheid tussen hoog- en laagopgeleiden in regelmatig alcohol drinken ​[6]​. Regelmatig drinken is gedefinieerd als meer dan één keer per week. In de Nederlandse steekproef zaten 1.415 respondenten met een leeftijd tussen 25 en 70 jaar ​[7]​. Interviews werden in Nederland mondeling  (face-to-face) afgenomen door getrainde interviewers bij respondenten thuis.

  • In de meeste landen zijn het hoogopgeleiden die het vaakst drinken. Er is ook een aantal landen (met name Portugal en Litouwen) waar juist laagopgeleiden frequenter alcohol nuttigen.
  • De kloof tussen hoog- en laagopgeleiden in regelmatig alcohol drinken is met name groot in West-Europese landen, zoals België, Duitsland, Frankrijk en Zwitserland. In deze landen is het percentage hoogopgeleide mensen dat regelmatig drinkt tot wel 10 procentpunten hoger dan het percentage onder laagopgeleiden.
  • Hoewel van alle Europese landen in Nederland de regelmatige alcoholconsumptie onder de hoogopgeleiden het op één na hoogst is, neemt Nederland op de ladder van ongelijkheid tussen hoog- en laagopgeleiden in regelmatig alcohol drinken met de tiende plek een middenpositie in. Dat komt omdat Nederland niet alleen hoog scoort op het aantal hoogopgeleiden dat regelmatig drinkt (43,3%), maar ook laagopgeleiden (36,2%) en mensen met een gemiddeld opleidingsniveau (48,5%) drinken regelmatig.
  • Van de 19 deelnemende landen heeft Nederland het hoogste percentage mensen met een gemiddeld opleidingsniveau dat regelmatig drinkt. Het verschil met landen met de minste regelmatige drinkers onder de middelbaar opgeleiden (Litouwen, Estland, Polen, rond 10%) is groot.

Op basis van deze Europese cijfers wordt gesuggereerd dat een hogere algehele welvaart in een land vooral samengaat met meer alcoholconsumptie onder de hoogopgeleide groep. Wellicht is alcoholgebruik, hoewel een ongezonde leefstijluiting, ook meer geaccepteerd in rijkere landen. Daarnaast is het mogelijk dat hoogopgeleiden in landen met meer economische ontwikkeling zich vaker door hun culturele leefstijl van laagopgeleiden trachten te onderscheiden, bijvoorbeeld door het drinken van goede wijnen of exclusieve gedistilleerde dranken ​[6]​.

Vergelijking met de Verenigde Staten en Australië

Voor zover gegevens vergelijkbaar zijn ligt het gebruik van alcohol in deze landen onder het gebruik in Nederland.

  • Het ooitgebruik van alcohol onder de volwassen (18 jaar en ouder) Amerikaanse bevolking lag in 2019 op 85,6%, het laatste-jaar-gebruik lag op 69,5% en het laatste-maand-gebruik op 54,9%. Daarmee zijn deze prevalenties lager dan die voor de Nederlandse bevolking van 18 jaar en ouder.
  • Zwaar drinken was in deze studie gedefinieerd als het binge drinken op 5 of meer dagen in de afgelopen maand. Het binge drinken was in deze studie gedefinieerd als het drinken van 4 of meer alcoholische drankjes bij 1 gelegenheid (glas wijn of glas met mix van wijn en fruitsap, bierfles of bierblik, mixdrankje, shot sterke drank) voor vrouwen en 5 of meer drankjes voor mannen. Van de laatste-maand-gebruikers lag het percentage binge drinken op 47% en het percentage zwaar drinken op 11,5%. Het aandeel zware drinkers in de totale bevolking lag daarmee op 6,3%. Hiermee is het percentage zware drinkers in de Verenigde Staten lager dan in Nederland, maar er moet worden aangemerkt dat de definities voor binge drinken verschillen tussen de landen (zie §  11.2).
  • Het laatste-jaar-gebruik onder volwassenen van 18 jaar en ouder lag in 2019 op 82% ​[5]​.  Het nooit-gebruik onder volwassenen lag op 11,4% en het percentage dat ooit heeft gedronken, maar niet in het afgelopen jaar lag op 9,3%. In Australië is net als in Nederland een stijging te zien in het nooit-gebruik van alcohol.
  • In Australië zijn succesvolle pogingen gedaan om gemiddeld alcoholgebruik per hoofd van de bevolking te schatten door middel van een nieuwe methode voor rioolwateranalyses ​[8]​.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    WHO. Global status report on alcohol and health 2018. Geneva: WHO; 2018.
  2. 2.
    WHO. Status report on alcohol consumption, harm and policy responses in 30 European countries 2019. WHO; 2019.
  3. 3.
    Wuyts C, Barbier S, Loosveldt G. Comparison of alcohol consumption in European countries, and some methodological thoughts [Internet]. Leuven: KU Leuven; 2016. Available from: https://www.europeansocialsurvey.org/docs/about/conference/WUYTS\_Comparison-of-alcohol-consumption.pdf
  4. 4.
    SAMHSA. Key substance use and mental health indicators in the United States: Results from the 2019 National Survey on Drug Use and Health. Rockville, MD: SAMHSA; 2020.
  5. 5.
    AIHW. National Drug Strategy Household Survey 2019. Canberra: AIHW; 2020.
  6. 6.
    Cultureel Planbureau S. Een (on)gezonde leefstijl – Opleiding als scheidslijn: Nederland in Europa [Internet]. 2020. Available from: http://web.archive.org/web/20210113132551/https://digitaal.scp.nl/leefstijl/nederland-in-europa/
  7. 7.
    Cultureel Planbureau S. Een (on)gezonde leefstijl – Opleiding als scheidslijn: Verantwoording en Bronnen [Internet]. 2020. Available from: http://web.archive.org/web/20201124085809/https://digitaal.scp.nl/leefstijl/verantwoording-en-bronnen/
  8. 8.
    Zheng Q, Tscharke BJ, Krapp C, O’Brien JW, Mackie RS, Connor J, et al. New approach for the measurement of long-term alcohol consumption trends: Application of wastewater-based epidemiology in an Australian regional city [Internet]. Vol. 207, Drug and Alcohol Dependence. Elsevier; 2020. p. 107795. Available from: https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2019.107795

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype