Doodsoorzakenstatistiek CBS

De Doodsoorzakenstatistiek is een wettelijke registratie waarin de onderliggende doodsoorzaken van alle overleden inwoners van Nederland worden vastgelegd. Wanneer iemand overlijdt, vult een arts een doodsoorzaakverklaring in. Dit document wordt rechtstreeks naar het CBS gestuurd, waar het door een medisch ambtenaar wordt gecodeerd volgens de normen van de International Classification of Diseases (ICD-10) van de World Health Organization (WHO). Sinds 2013 gebeurt dit (deels) automatisch; niet-natuurlijke doodsoorzaken, waaronder drugsgerelateerde sterfte, worden nog steeds handmatig gecodeerd.

Sterfgevallen door drugsgebruik worden ingedeeld volgens de Drug-Related Deaths Standard van het EUDA ​[5]​. Deze standaard bevat ICD-10-codes voor directe sterfte door drugs, zoals vergiftigingen en psychische of gedragsstoornissen door middelengebruik. Het is dus een onderschatting van het totale aantal sterfgevallen gerelateerd aan drugs.

Beperkingen van de Doodsoorzakenstatistiek

Volgens de Doodsoorzakenstatistiek overlijden er in Nederland relatief weinig mensen aan de directe gevolgen van het gebruik van drugs. De Doodsoorzakenstatistiek is echter niet specifiek ingericht op het registreren van druggerelateerde sterfte, waardoor de gegevens voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. Zo wordt toxicologisch onderzoek niet altijd uitgevoerd en de resultaten bereiken het CBS niet altijd. Daarnaast registreren artsen drugsgerelateerde sterfte verschillend, waarbij in sommige regio’s terughoudend wordt geregistreerd. Ook komt het regelmatig voor dat geen of een onbekende doodsoorzaak wordt opgegeven, waardoor drugsgebruik buiten beeld kan blijven.

Verder komt polygebruik (meerdere middelen) relatief vaak voor, maar kan er slechts één middel als onderliggende doodsoorzaak worden geregistreerd. In de ICD-10-codering gebeurt dit met T-codes, die de medische oorzaak aangeven en waarbij een voorrangslijst bepaalt welk middel (het meest schadelijke) wordt geregistreerd ​[6]​. Daarnaast worden X-codes gehanteerd die de wijze van overlijden aangeven, bijvoorbeeld een onopzettelijke vergiftiging, en werken met categorieën in plaats van een voorrangslijst. Deze ICD-10 coderingsregels zorgen ervoor dat mengintoxicaties met bijvoorbeeld psychostimulantia en een ander middel, dat volgens de voorrangslijst schadelijker is, niet als sterfte door psychostimulantia worden geregistreerd.

Tot slot zorgt de manier het gebruik van verzamelcategorieën in het ICD-10 systeem ervoor dat er vaak weinig informatie beschikbaar is over welk specifiek middel is gebruikt, vanwege het gebruik van verzamelcategorieën ​[7]​. Lachgas valt onder de verzamelcategorie hallucinogenen, terwijl ecstasy en amfetamine worden samengebracht onder de categorie psychostimulantia. Binnen cannabis wordt geen onderscheid gemaakt tussen verschillende cannabinoïden, en bij opioïden niet tussen medicinale en andere varianten.

Speciaal Register Drugsgerelateerde Sterfte

Omdat het hierdoor lastig blijft om precies vast te stellen welke drugs bijdragen aan sterfte in Nederland, wordt gewerkt aan een speciaal register dat zich specifiek richt op drugsgerelateerde sterfte ​[7]​.

Voor meer informatie, zie Bijlage B4.