10.8.1 Verstrekkingen van slaap- en kalmeringsmiddelen via de apotheek en illegale verkoopkanalen

Hoeveel mensen verkrijgen slaap- en kalmeringsmiddelen via de apotheek of via illegale verkoopkanalen?

In het kort: In 2025 verkregen bijna 1,2 miljoen mensen slaap en kalmeringsmiddelen via de apotheek. In 2024 kregen bijna 450 duizend mensen deze middelen vergoed vanuit de zorgverzekering. Het gebruik onder Zvw-verzekerden is afgenomen sinds 2009, doordat deze middelen niet meer standaard uit het basispakket worden vergoed. Mensen kunnen ze nog wel zelf kopen. Slaap- en kalmeringsmiddelen zijn officieel alleen op recept bij de apotheek verkrijgbaar. Er zijn signalen dat steeds meer mensen (illegale) medicijnen zonder recept via het internet bestellen.

Ongeveer 1,2 miljoen mensen verkrijgen slaap- en kalmeringsmiddelen via de apotheek

Slaap- en kalmeringsmiddelen kunnen alleen op doktersvoorschrift bij de apotheek verkregen worden. In 2025 ontvingen ongeveer 1,2 miljoen mensen hun slaap-en kalmeringsmiddelen via de openbare apotheek ​[1]​. Dit is inclusief de recept plichtige medicijnen die niet door de zorgverzekering zijn vergoed en die mensen zelf betalen (we bedoelen dus géén middelen die zonder doktersrecept bij de drogist verkrijgbaar zijn). Oxazepam is het meest gebruikte middel.

In 2025 daalde het aantal mensen dat slaap- en kalmeringsmiddelen via de openbare apotheek verkreeg met 1,8% (-23.000) ten opzichte van 2024, en met 4,4% (-57.000) ten opzichte van 2023 ​[1,2]​.

Bijna 440 duizend gebruikers krijgen slaap- en kalmeringsmiddelen vergoed

In 2024 kregen 439.785 Zvw-verzekerden hun slaap- en kalmeringsmiddelen vergoed. Het gaat hier om slaap- en kalmeringsmiddelen die via een apotheek zijn verstrekt en zijn vergoed door de zorgverzekering; mensen die zelf hun slaap- en kalmeringsmiddelen betalen zijn hierin niet meegenomen. Dit betekent dat per 1.000 Zvw-verzekerden 24,9 personen ten minste eenmaal een slaap- of kalmeringsmiddel ontvingen, dat werd vergoed op basis van de Zorgverzekeringswet. Oxazepam had de meeste gebruikers, gevolgd door midazolam en temazepam ​[3]​.

Minder slaap- en kalmeringsmiddelen verstrekt: daling in gebruikers en DDD’s onder Zvw-verzekerden

Naast het aantal gebruikers is er ook informatie over de hoeveelheid van gebruik. Dit wordt gemeten aan de hand van standaarddagdoseringen (DDD, Defined Daily Dose): de aangenomen hoeveelheid van een geneesmiddel die een volwassenen per dag nodig heeft voor de onderhoudsbehandeling van een ziekte of aandoening. We kijken hierbij naar het aantal DDD’s die er in totaal verstrekt zijn.

In 2024 werden er in totaal 74.881.711 DDD’s verstrekt via apotheken, een afname van 2,9% ten opzichte van 2023 en 7,2% ten opzichte van 2020. Lorazepam was het meest verstrekte middel, gevolgd door diazepam en oxazepam ​[3]​. Dit betekent dat het aantal gebruikers én de totale hoeveelheid verstrekt/gebruikt in Nederland zijn afgenomen.

Daling in totale verstrekkingen, maar langdurig gebruik blijft hoog

Het aantal nieuwe gebruikers van slaapmiddelen neemt al enkele jaren af. Nieuwe gebruikers is gedefinieerd als mensen die in de 365 dagen vóór hun eerste recept geen slaapmiddel hebben gekregen. De afgelopen jaren steeg het percentage nieuwe gebruikers dat slaapmiddelen voor maximaal 20 dagen kreeg voorgeschreven. In 2024 is dit percentage echter gedaald: van 66,0% in 2023 naar 63,2% in 2024 ​[4]​.

In 2023 gebruikten ongeveer 125.100 mensen slaap- en kalmeringsmiddelen langer dan een jaar volgens cijfers van de SFK die door Investico zijn opgevraagd ​[5,6]​. Daarnaast slikten 272.100 mensen deze middelen langer dan acht maanden, en 410.300 mensen gebruikten ze langer dan vier maanden.

Daling in gebruik slaap- en kalmeringsmiddelen door beperkte vergoeding sinds 2009

Sinds 2009 is besloten dat benzodiazepinen alleen nog onder specifieke voorwaarden vergoed worden vanuit het basispakket van de zorgverzekering. De vergoeding is beperkt tot een selecte groep mensen met bepaalde indicaties, zoals epilepsie, angststoornissen wanneer therapie met antidepressiva niet effectief is gebleken, meervoudige psychiatrische problematiek, en palliatieve sedatie bij terminale zorg. Daarnaast wordt diazepam vergoed bij spierspasmen als gevolg van neurologische aandoeningen. Als gevolg van deze wijziging is het het gebruik van door de Zvw vergoede slaap- en kalmeringsmiddelen aanzienlijk afgenomen.

Mensen die niet verzekerd zijn voor deze middelen, kunnen ze nog steeds verkrijgen door zelf te betalen.

Gebruik zonder doktersrecept

Naast de ongeveer 1,2 miljoen mensen hun slaap- en kalmeringsmiddelen via de apotheek verkregen in 2025, gebruikten naar schatting 480 duizend volwassen in Nederland slaap- en kalmeringsmiddelen (ook) zonder doktersrecept (zie ook: Gebruik: volwassenen). Dit wijst op een aanzienlijk gebruik buiten het reguliere zorgsysteem.

Verkrijgen slaap- en kalmeringsmiddelen zonder recept: verkoop via het internet

Slaap- en kalmeringsmiddelen zijn officieel alleen op recept via de apotheek verkrijgbaar, maar deze middelen zijn ook illegaal beschikbaar via online webshops. Er zijn signalen dat steeds meer mensen (illegale) medicijnen zonder recept via het internet bestellen ​[7]​. Er zijn echter nog geen betrouwbare cijfers beschikbaar. 

Online webshops bieden soms ook ‘nieuwe benzodiazepinen’ of ‘designer benzodiazepinen’ aan. Dit zijn nieuwe psychoactieve stoffen (NPS) die een vergelijkbare werking hebben als slaap- en kalmeringsmiddelen, maar die niet als medicijn zijn goedgekeurd. In 2024 werden acht verschillende nieuwe benzodiazepinen gedetecteerd door het Meldpunt Nieuwe Drugs (MND), waarvan drie voor het eerst (waaronder pyrazolam). Bromazolam was in 2024 de meest aangetroffen nieuwe benzodiazepinen, zowel bij het Nederlands Forensisch instituut als bij het Drugs Informatie en Monitoring Systeem ​[8]​. Bij het Meldpunt Drugs Incidenten en Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) kwamen respectievelijk 82 en 343 meldingen binnen over 20 verschillende nieuwe benzodiazepinen. De meeste meldingen bij het NVIC betroffen bromazolam (123x), pyrazolam (48x) en flubromazepam (44x). Voor meer informatie over de wijze van verkrijgen van nieuwe benzodiazepinen en andere NPS, zie NPS: Aanbod en markt.

Aanvullende informatie