HomeTabak12.7.4 Beleidsindicatoren tabak en tabaksontmoediging

12.7.4 Beleidsindicatoren tabak en tabaksontmoediging

Kosten baten analyse roken

In 2016 voerden de Maastricht University, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Trimbos-instituut een maatschappelijke kosten baten analyse uit naar tabaksontmoediging ​[1]​. De belangrijkste bevindingen waren:

  • In Nederland rookt 23% van de populatie 15 jaar of ouder (19,8% vanaf 0-100 jaar, waarop de berekeningen in deze studie zijn gebaseerd). Bij een gelijkblijvend overheidsbeleid (zonder verdere intensiveringen) daalt de prevalentie van roken met 2,3 procentpunt de komende 35 jaar.
  • In de alternatieve scenario’s kan de prevalentie met 14,2 procentpunt dalen tot 5,6% in 2050 door een verdere intensivering van tabaksontmoedigingsbeleid. Alle onderzochte scenario’s resulteren in een positief saldo, al worden de baten bij verschillende stakeholders behaald, afhankelijk van het scenario.
  • In scenario’s waarin vooral de prevalentie daalt, als gevolg van massa media campagnes, zijn de baten het grootst voor de consumenten (verhoging van het aantal QALYs) en voor de werkgevers (daling in de productiviteitsverliezen).
  • In scenario’s waarin de accijnzen stijgen, zijn de baten het grootst voor de overheid. De scenario’s waarin zowel een maatregelenpakket ingevoerd wordt en een accijnsverhoging van 5% of 10% per jaar, resulteren in zowel baten voor de consumenten en werkgevers als in de accijnsinkomsten voor de overheid.

 

Tobacco Control Scale 2019

De Tobacco Control Scale (TCS) meet op zes beleidsindicatoren de inspanningen van een land om het gebruik van tabak te ontmoedigen. De TCS is ontwikkeld  door de Association of European Cancer Leagues en werd voor het eerst toegepast in 2004. De TCS-score van een land wordt gebaseerd op objectieve indicatoren en op inschattingen van experts. Een studie uit 2015 in 13 Europese landen laat zien dat een hogere score op de TCS samenhangt met een lagere prevalentie van dagelijks roken onder jongeren ​[2]​.

De zes indicatoren voor de TCS-score zijn als volgt ​[3]​:

  1. de prijs van tabaksartikelen;
  2. rookverboden in openbare ruimten en werkplekken;
  3. voorlichting aan het brede publiek;
  4. een verbod op rookreclame;
  5. waarschuwingen op rookwaren;
  6. de toegankelijkheid van stoppen-met-roken programma’s.

Scores van landen op de Tobacco Control Scale

Momenteel worden 36 landen gescoord op de Tobacco Control Scale (TCS).

  • Tussen 2014 en 2019 daalde Nederland op de TCS-ranglijst van de 9e naar de 14e plaats ​[3]​. Worden de maatregelen van het Nationaal Preventieakkoord (NPA) uitgevoerd, dan kan Nederland vanaf 2020 weer gaan stijgen op deze ranglijst ​[4]​.
  • Net als bij de vorige meeting uit 2016 stond ook in 2019 het Verenigd Koninkrijk op de 1e plaats. Duitsland stond in 2019 helemaal onderaan op de 36e plaats ​[3]​. In 2017 lag de rookprevalentie in het Verenigd Koninkrijk lager dan in Duitsland, 17% vergeleken met 25% ​[5]​.

Global Tobacco Industry Interference Index 2018-2019

De Nederlandse overheid weerde actief in 2018 en 2019 de inmenging van de tabaksindustrie, maar het kan wel nog beter. De Global Tobacco Industry Interference Index geeft daarbij aan in hoeverre een land actief de inmenging van de tabaksindustrie tegengaat.

  • Wereldwijd staat Nederland op de achtste plaats, waarmee er wereldwijd slechts zeven landen zijn die het beter doen dan Nederland ​[6,7]​. In Europa staat Nederland op de derde plaats en doen alleen Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk het beter.
  • Nederland heeft er vooral goed aan gedaan om de tabaksindustrie actief buiten de beleidsvorming over het Nationaal Preventieakkoord (NPA) te houden (zie ook § 2.2). Er zijn met name twee dingen die Nederland nog beter kan doen. In de eerste plaats dient de samenwerking tussen de douane en de tabaksindustrie te worden beperkt. In de tweede plaats dient er meer transparantie te komen over de contacten tussen de regering en de tabaksindustrie ​[7,8]​.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    De Kinderen RJA, Wijnen BFM, Evers SMAA, Hiligsmann M, Paulus ATG, De Wit GA. Social cost-benefit analysis of tobacco control policies in the Netherlands [Maatschappelijke kosten baten analyse van tabaksontmoediging]. Maastricht/Bilthoven/Utrecht: Maastricht Universtity/RIVM/Trimbos-instituut; 2016.
  2. 2.
    Kuipers MA, Monshouwer K, Van Laar MW, Kunst AE. Tobacco Control and Socioeconomic Inequalities in Adolescent Smoking in Europe. Vol. 49, American Journal of Preventive Medicine. 2015. p. e64–e72.
  3. 3.
    Joossens L, Feliu A, Fernandez E. The Tobacco Control Scale 2019 in Europe. Brussels: Association of European Cancer Leagues, Catalan Institute of Oncology; 2020.
  4. 4.
    Trimbos.nl. Nederland daalt een aantal plaatsen in de Europese ranglijst voor tabaksontmoediging [Internet]. 2020. Available from: https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/nederland-daalt-een-aantal-plaatsen-in-de-europese-ranglijst-voor-tabaksontmoediging.
  5. 5.
    EC. Attitudes of Europeans towards tobacco and electronic cigarettes: Special Eurobarometer 458 [Internet]. Brussel: European Commission; 2017. Available from: file:///C:/Users/Charis Girvalaki/Downloads/ebs_458_sum_en.pdf
  6. 6.
    Assunta M. Global Tobacco Industry Interference Index 2019. Bangkok, Thailand: Global Center for Good Governance in Tobacco Control (GGTC); 2020.
  7. 7.
    Willemsen M. Toch nog invloed tabaksindustrie op tabaksontmoedigingsbeleid: 17 november 2020 [Internet]. 2020. Available from: https://web.archive.org/web/20201117102336/https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/toch-nog-invloed-tabaksindustrie-op-tabaksontmoedigingsbeleid.
  8. 8.
    Geboers C, Willemse E, Hipple Walters B, Van Aerde M, Willemsen M. The Netherlands: 2020 Tobacco Industry Interference Index. Utrecht, the Netherlands: Trimbos Institute; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype