HomeWetgeving en beleid2.2.6 Campagnes en andere preventieve activiteiten

2.2.6 Campagnes en andere preventieve activiteiten

De publiekscampagnes en preventieactiviteiten met betrekking tot roken, die door de rijksoverheid geïnitieerd of ondersteund worden, en die gedeeltelijk bij het Nationaal Preventieakkoord (NPA) zijn ondergebracht, waren ook in 2019 gericht op de algemene bevolking, op jongeren en hun ouders en op zwangere vrouwen.

Stoptober en PUUR rookvrij

De jaarlijkse campagne Stoptober, in 2020 voor de zevende keer gehouden, wordt door de overheid gesteund. 

  • Stoptober daagt rokers uit om 28 dagen niet te roken. Tijdens deze 28 dagen biedt Stoptober hulp en ondersteuning, onder andere via een app en tips via Facebook, Twitter en e-mail. Tijdens Stoptober krijgen de stoppers steun van  andere mensen die ook proberen te stoppen. In 2019 deden ruim 53.000 rokers mee. In het NPA staat dat de rijksoverheid Stoptober steunt en de campagne mede uitvoert ​[1]​. Voor Stoptober 2020 kon men zich inschrijven vanaf 3 september ​[2]​.
  • Op 29 oktober 2020 lanceerde de Rijksoverheid de campagne ‘PUUR rookvrij’ ​[3]​. Via deze campagne worden rokers op een positieve manier aangezet tot het doen van een effectieve stoppoging. De campagne focust op de positieve kanten van het stoppen met roken.
  • Uit onderzoek blijkt dat Stoptober inderdaad helpt om zowel het rookgedrag te veranderen als de overtuigingen ten aanzien van het roken te veranderen ​[4]​. Op de eerste dag van Stoptober 2020, op donderdag 1 oktober 2020, had ProRail op de treinstations in Nederland alle rookpalen verwijderd ​[5]​.

Jongeren en ouders

Sinds de verhoging van de minimumleeftijd in 2014 voor de verkoop van alcohol en tabak van 16 naar 18 jaar, is in opdracht van het Ministerie van VWS een meerjarige publiekscampagne gestart onder de naam NIX18. De campagne wordt elk jaar herhaald en bestaat soms uit deelcampagnes. De campagne wil de sociale norm ‘niet roken en niet drinken onder de 18’ neerzetten en stimuleren. Vanaf 2013 worden elk jaar de effecten van de NIX18-campagne gemeten.

  • De NIX18 campagne van december 2018 was primair gericht op de doelgroep ouders met kinderen in de leeftijd van 12 tot en met 17 jaar ​[6]​. Secundaire doelgroepen zijn jongeren van 12 tot en met 17 jaar zelf, en het algemeen publiek van 18 jaar en ouder. De NIX18 campagne in 2019/2020 was alleen gericht op het niet drinken van alcohol (zondag van NIX) ​[7]​. Enkele resultaten over roken uit de meting van 2018 zijn:
  • Jongeren staan steeds vaker positief tegenover het maken van de NIX-afspraak. Voor roken stijgt dit vanaf 2016 geleidelijk van 58% naar 67%.
  • Negen op de tien ondervraagde jongeren zegt niet te roken. Dat is redelijk stabiel sinds 2013.
  • Steeds meer jongeren vinden roken onacceptabel (38% in 2013 en 57% in 2018). Van de ouders vindt 83% het onacceptabel als hun eigen kind voor het 18e jaar rookt. Van de ondervraagde jongeren zegt 93% niet van plan te zijn voor het 18e jaar te gaan roken.
  • De helft van de ouders denkt dat met hun kind praten over roken invloed heeft op het rookgedrag van hun kind. Dit onderwerp werd voor het eerst in de campagne van 2017 toegevoegd ​[8]​.
  • Voor de brugklas is een programma ontwikkeld om roken, drinken en blowen tegen te gaan: ‘Frisse Start’. De uitgangpunten zijn het stellen van een sociale norm, het versterken van het probleemoplossend vermogen bij de leerlingen en het betrekken van de ouders. ‘Frisse Start’ sluit aan op de ontwikkeling die leerlingen doormaken als zij van de basisschool naar het voortgezet onderwijs gaan. ‘Frisse start’ is een onderdeel van Helder op School (voorheen: De gezonde school en genotmiddelen, DGSG).
  • Vanaf het schooljaar 2017/2018 konden alle eerste en tweede klassen van het voortgezet onderwijs meedoen aan de niet-rokenwedstrijd ‘Smoke Free Challenge’ en meedingen naar de hoofdprijs. Dit is een wedstrijd waarbij scholen op regionaal niveau de strijd aangaan. De klas die wint ontvangt een prijs. In dat schooljaar hebben 158 klassen meegedaan aan de challenge. In totaal hebben 93 klassen de wedstrijd volgehouden. In het schooljaar 2019/2020 hebben 271 scholen meegedaan.
  • Voor leerlingen vanaf 16 jaar is het lespakket ‘In Charge’ ontwikkeld, gericht op het trainen van zelfcontrole waardoor jongeren beter in staat zijn verleidingen (zoals middelengebruik) te weerstaan. In Charge bestaat uit vier lessen en een applicatie voor de Smartphone: de 7-days challenge. Tijdens de lessen denken leerlingen na over verleidingen en de risico’s van verschillende verleiders, zoals het roken.

Zwangere vrouwen

  • De rijksoverheid heeft in 2017 en 2018 de campagne ‘Rookvrij opgroeien’ opgezet. Voor en tijdens Stoptober in 2019 is deze herhaald. Het doel van deze campagnes is dat de sociale omgeving van zwangere vrouwen, die gestopt zijn met roken of willen stoppen, hen daarbij helpt. De campagne richt zich primair op rokers met een zwangere vrouw in hun omgeving die rookt of gerookt heeft. In 2017 en 2018 zijn met name tv- en radiospots ingezet. In 2019 werden naast tv-spots ook online video’s via sociale media ingezet. Uit het effectonderzoek blijkt dat na afloop van de campagne significant meer mensen binnen de primaire doelgroep aangeven een afspraak met anderen te hebben gemaakt om niet in de buurt van zwangere vrouwen te roken ​[9]​.
  • Uit een verkennend onderzoek blijkt dat de sociale omgeving van zwangeren (rokende partner, familieleden en vrienden) vaak geen stopadvies krijgt van de zorgverleners, omdat deze vaak vinden dat dat niet bij hun taak hoort. Knelpunten zijn verder dat partners, familieleden en vrienden moeilijk te bereiken zijn (vaak niet aanwezig bij het consult) en dat zorgverleners niet weten naar wie ze hen kunnen doorverwijzen ​[10]​.
  • Uit onderzoek blijkt dat een stopadvies van zorgprofessionals effectief is en serieus genomen wordt. In gesprek gaan over stoppen met roken is echter niet altijd gemakkelijk. Daarom biedt de “Handreiking Rookvrij Opgroeien voor de JGZ (0-12 jaar)” richtlijnen voor een prettig, open en motiverend gesprek. De informatie in die handreiking is (gedeeltelijk) gebaseerd op de lesstof uit de multidisciplinaire e-learning Rookvrije Start. Er wordt informatie gegeven over het belang van rookvrij opgroeien en de risico’s van meeroken. De zorgprofessionals krijgen aanwijzingen over hoe een gesprek over stoppen met roken en rookvrij blijven na de zwangerschap vorm kan krijgen ​[11]​.

Handhaving

Handhaving en naleving van het rookverbod in de horeca

Of het rookverbod in de horeca op de verschillende locaties wordt nageleefd, wordt op verschillende wijzen gecontroleerd of onderzocht. Alleen de NVWA kan bij een geconstateerde overtreding boetes opleggen of waarschuwingen afgeven ​[12]​. Voor de opgelegde boetes zie § 12.7.

Handhaving en naleving van de leeftijdsgrens

De naleving van de leeftijdsgrens van 18 jaar voor de verkoop van tabak en e-sigaretten wordt door de NVWA gecontroleerd.

  • In 2019 zijn er 6.111 risicogerichte leeftijdsgrenscontroles uitgevoerd (zie voor meer informatie § 12.7). Bij 19% van alle verkooplocaties waar de inspecties werden uitgevoerd, werden overtredingen van de leeftijdsgrens geconstateerd. De controle wordt op een onopvallende wijze uitgevoerd ​[13]​.
  • In 2020 wordt het risicogerichte toezicht op de leeftijdsgrens voortgezet. Sinds 1 januari 2020 wordt de testkoopmethode toegepast bij het leeftijdsgrenstoezicht. De testkoopmethode wordt uitgevoerd door testkopers. “Een testkoper is een 17-jarige die in opdracht van een toezichthouder van de NVWA tabak probeert te kopen.” “De testkoper voert de inspectie uit samen met een assistent inspecteur van de NVWA. De testkoper probeert tabak te kopen. Als de verkoper tijdens de controle vraagt naar het ID van de testkoper, dan laat de testkoper zijn/haar ID zien. De assistent-inspecteur van de NVWA observeert de aankoop van de testkoper en rapporteert de bevindingen” ​[13]​.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Ministerie van VWS. Nationaal Preventieakkoord: Een gezonder Nederland [Internet]. Den Haag: Ministerie van VWS; 2018. Available from: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/convenanten/2018/11/23/nationaal-preventieakkoord/nationaal-preventieakkoord.pdf
  2. 2.
    Stoptober.nl. Inschrijven voor Stoptober 2020 is mogelijk vanaf 3 september [Internet]. 2020. Available from: https://stoptober.nl/.
  3. 3.
    Willemsen M. Start PUUR rookvrij campagne goed nieuws: massamediacampagnes helpen rokers te stoppen: 29 oktober 2020 [Internet]. 2020. Available from: https://web.archive.org/web/20201101073638/https://www.trimbos.nl/actueel/nieuws/bericht/start-puur-rookvrij-campagne-goed-nieuws-massamediacampagnes-helpen-rokers-te-stoppen.
  4. 4.
    Van Benthem DJT, Kunst AE. The impact of a temporary smoking abstinence campaign on smoking and its socio-cognitive determinants: a retrospective study. Amsterdam: AMC/UvA, afdeling Sociale Geneeskunde; 2016.
  5. 5.
    Bommelé J. Rookvrije treinperrons zijn het volgende station op weg naar een rookvrije samenleving: donderdag 01 oktober 2020 [Internet]. 2020. Available from: https://www.trimbos.nl/actueel/blogs/blog/rookvrije-treinperrons-zijn-het-volgende-station-op-weg-naar-een-rookvrije-samenleving.
  6. 6.
    Gutter M. NIX18 (T49): Rapportage campagne-effectonderzoek: 15-02-2019. Den Haag: Kantar Public; 2019.
  7. 7.
    Aarts J, Cammaert M. Campagne-effectonderzoek: NIX18 december 2019: februari 2020. Utrecht: DVJ Insights; 2020.
  8. 8.
    Gutter M. Nix18: Rapportage campagne-effectonderzoek. Den Haag: Kantar Public; 2018.
  9. 9.
    Cammaert M, Bron W. Campagne-effectonderzoek: Rookvrij opgroeien. Utrecht: DVJ Insights; 2019.
  10. 10.
    Willemse E, Springvloet L, Laar MV. Het betrekken van het sociale netwerk in de stoppen-met-roken begeleiding van zwangere vrouwen: een verkennende studie. Utrecht: Trimbos-insituut; 2019.
  11. 11.
    Trimbos-instituut. Handreiking Rookvrij Opgroeien voor de JGZ. Utrecht: Trimbos-instituut; 2018.
  12. 12.
    T.K.32011-28. Tabaksbeleid; Brief regering; Nalevings- en handhavingscijfers rookverbod horeca. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2014.
  13. 13.
    NVWA. Rookverbod: Inspectieresultaten 2019. Utrecht: NVWA; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype