In het kort: in 2024 heeft bijna een kwart van de laatste-jaar-gebruikers cannabis of een cannabisproduct gebruikt voor medicinale doeleinden. De grote meerderheid deed dit zonder doktersrecept. Verdiepend onderzoek onder medicinaal gebruikers van niet-voorgeschreven cannabis laat zien dat cannabis wordt gebruikt voor veel verschillende klachten, met name chronische pijn, slaapproblemen en psychische klachten. Veel van hen zouden liever cannabis op recept gebruiken, maar toegang tot medicinale cannabis blijkt moeilijk.

Medicinaal gebruik van cannabis

Ongeveer een op de dertig volwassenen gebruikte in 2024 een cannabis- of CBD-product voor medicinale doeleinden of zelfhulp

In 2024 gaf 3,3% van de volwassenen aan een of meerdere cannabis- of CBD-producten voor medicinale doeleinden of zelfhulp te hebben gebruikt. Bijna iedereen deed dit (ook) zonder doktersrecept (3,2%). Dat komt neer op 460 duizend (95% betrouwbaarheidsinterval 400-510 duizend) volwassenen die cannabis of CBD voor medicinale doeleinden gebruiken en 440 duizend volwassenen (95% betrouwbaarheidsinterval 390-490 duizend) die dit (ook) zonder doktersrecept doen.

In Nederland is de verstrekking van medicinale cannabis strikt gescheiden van de gedoogde verkoop van cannabis via coffeeshops (zie: Wetgeving, beleid en preventie – Medicinaal middelengebruik). Medicinale cannabis is alleen verkrijgbaar op doktersrecept bij de apotheek. De medicinale cannabis wordt onder toezicht van het Bureau Medicinale Cannabis gekweekt volgens strenge regels. Daarnaast zijn producten met CBD vrij te koop bij drogisterijen en via het internet. CBD is een niet-psychoactieve component van cannabis die niet onder de Opiumwet valt. In de LSM-A Middelen 2024 is aan cannabisgebruikers gevraagd of zij cannabis(producten) gebruiken voor medicinale doeleinden, bijvoorbeeld als pijnstiller. Ook is gevraagd of zij een doktersrecept hebben voor de cannabis(producten).

Grote meerderheid van de volwassenen die een cannabis- of CBD-product voor medicinale doeleinden gebruikt doet dit zonder doktersrecept

Van de volwassenen die in 2024 een cannabis- of CBD-product voor medicinale doeleinden gebruikten deed 93,4% dit zonder doktersrecept, 3,5% deed dit alleen op doktersrecept en 3,1% gebruikte zowel met als zonder doktersrecept.

Bijna een kwart van de laatste-jaar-gebruikers van cannabis gebruikte cannabis- of CBD-product voor medicinale doeleinden of zelfhulp

In 2024 gaf bijna een kwart (23,3%) van de laatste-jaar-gebruikers van cannabis aan een cannabis- of CBD-product voor medicinale doeleinden of zelfhulp te hebben gebruikt. Bijna iedereen deed dit (ook) zonder doktersrecept (22,9%).

Wiet en CBD olie de meest gebruikte cannabisproducten voor medicinale doeleinden

Van de volwassenen die in 2024 aangaven een cannabis- of CBD-product voor medicinale doeleinden te hebben gebruikt, gebruikte 43,4% wiet, 43,0% gebruikte CBD olie en 14,7% THC olie.  Andere producten kwamen minder vaak voor: 2,6% gaf aan een cannabisolie te gebruiken zonder te weten wat er in zit en 4,8% gebruikte andere cannabisproducten voor medicinale doeleinden.

Verstrekkingen van medicinale cannabis door apotheken

In 2024 werd bijna 37.000 keer cannabinoïden (medicinale cannabis en CBD) verstrekt door openbare apotheken aan ongeveer 6.900 mensen ​[1]​. Dit is 3,5% lager dan in 2023, toen werden cannabinoïden nog 39.000 keer verstrekt aan ongeveer 7.300 mensen. Het aantal verstrekkingen daalde in 2024 voor het zevende jaar op rij.

Sinds 2018 wordt medicinale cannabis niet langer vergoed door de zorgverzekering. Vanaf begin 2023 wordt alleen het medicijn Epidyolex vergoed bij twee ernstige epileptische aandoeningen. Epidyolex is een drank met alleen CBD.

Medicinaal gebruik van niet-voorgeschreven cannabis

Veel mensen gebruiken cannabis voor medicinale doeleinden zonder dat ze daarvoor een recept van een arts hebben gekregen. Zij halen hun cannabis in coffeeshops of kweken het zelf. In 2023 heeft de MEDUSA studie (“MEDicinal USe of cAnnabis”) voor het eerst onderzocht wie deze mensen zijn en waarom ze geen cannabis via de reguliere zorg krijgen. In totaal hebben 1095 mensen een online vragenlijst ingevuld en zijn er 33 diepte-interviews gehouden ​[2,3]​.

Niet-voorgeschreven cannabis wordt gebruikt voor veel verschillende klachten

Het onderzoek laat zien dat mensen niet-voorgeschreven cannabis gebruiken voor veel verschillende klachten, met name chronische pijn, slaapproblemen en psychische klachten. Drie van de vier deelnemers gebruikt cannabis voor meerdere aandoeningen tegelijk.Volgens de deelnemers vermindert cannabis hun klachten aanzienlijk en draagt het bij aan een betere kwaliteit van leven.Veel deelnemers gaven aan dat zij ook wel eens cannabis in plaats van voorgeschreven medicijnen hadden gebruikt. Cannabis werkte doorgaans beter en veroorzaakte minder bijwerkingen.

Toch brengt het medicinaal gebruik van niet-voorgeschreven cannabis risico’s met zich mee. Veel gebruikers halen de cannabis uit de coffeeshop, waardoor zij vaak niet goed weten hoeveel THC of CBD hun cannabis bevat. Veel respondenten maken zich bovendien zorgen over mogelijke vervuilingen in de cannabis. Bovendien wordt cannabis meestal samen met tabak gerookt. Dit is schadelijker dan andere gebruikswijzen zoals verdampen of het gebruik van cannabisolie.

Toegang tot medicinale cannabis is moeilijk

Uit het onderzoek blijkt dat veel mensen liever medicinale cannabis op recept zouden krijgen, maar tegen allerlei drempels aanlopen. Er zijn maar weinig artsen die cannabis voorschrijven, en voor veel patiënten zijn de kosten te hoog. Ook is er een gebrek aan duidelijke en toegankelijke informatie voor zowel patiënten als artsen. Daarnaast is het aanbod van medicinale cannabisproducten in Nederland beperkt en speelt het stigma rond cannabisgebruik nog steeds een rol. Toch willen de meeste patiënten liever via de officiële zorg cannabis gebruiken. Zo weten ze precies wat erin zit, is de kwaliteit gegarandeerd, en hoeven ze het niet uit coffeeshops of andere illegale bronnen te halen.

Aanvullende informatie