HomeIllegale handel, bezit en productie16.4.5 Afdoening door de rechter in eerste aanleg in Opiumwetzaken

16.4.5 Afdoening door de rechter in eerste aanleg in Opiumwetzaken

  • Het totaal aantal afdoeningen van Opiumwetzaken door de rechter (in eerste aanleg) daalde in 2019 met 9% ten opzichte van 2018. In 2018 daalde het totaal aantal afdoeningen van Opiumwetzaken door de rechter eveneens met 9%. Deze afname was eveneens zichtbaar in data van de meest recente Criminaliteit en Rechtshandhaving ​[1]​.
  • Deze daling van het totaal aantal Opiumwetzaken werd hoofdzakelijk veroorzaakt door een afname van softdrugszaken. Het aantal softdrugszaken daalde in 2019. Sinds 2014 bleef het aantal softdrugszaken steeds iets onder de 5.000, maar kwam in 2018 uit op 4.200 en in 2019 op 3.380. Voor een deel kan dit worden verklaard door een daling van het aantal dagvaardingen door het OM in 2019.
  • Het aantal harddrugszaken steeg in 2019 licht en bleef opnieuw, na een daling tussen 2010 en 2012 en een piekje in 2013, iets onder de 4.000 in 2019.
  • In 2019 daalde het aantal combinatiezaken licht. Tot 2016 schommelde het aantal combinatiezaken rond de 520. In de jaren daarna was het aantal relatief stabiel rond 660 zaken per jaar, met 650 combinatiezaken in 2019.
  • In 2018 daalde het aandeel softdrugszaken verder naar 42%. In de jaren 2012-2018 bestond minimaal de helft van de afdoeningen uit softdrugszaken. Sinds 2016 daalde dit aandeel ten gunste van de harddrugszaken en de gecombineerde zaken. In 2019 is het aandeel harddrugszaken verder gestegen naar 49% (44% in 2018). Het aandeel van de gecombineerde hard- en softdrugszaken is in 2019 8%. Met name vanaf 2014 was hier een stijging waarneembaar: vanaf 5% naar de genoemde 8%.
  • In 2019 vormden Opiumwetzaken afgerond 9% van het totale aantal door de rechter in eerste aanleg afgedane zaken (niet alleen Opiumwet, maar alle zaken). Dit was minder dan in voorgaande jaren waarin het rond de 10% was, maar meer dan in de periode 2010-2015.
  • Tussen 2011 en 2017 steeg het aandeel Opiumwetzaken van 8,1% naar 10,3%, waarna het in 2018 daalde naar 9,9%. Deze daling zette in 2019 door naar 9,3%. Tussen 2010 en 2011 daalde het absolute aantal Opiumwetzaken weliswaar, maar minder hard dan het totaal aantal misdrijfzaken. Vanaf 2011 kwam de stijging voornamelijk voor rekening van de stijging van softdrugszaken en vanaf 2015 van de gecombineerde hard- en softdrugszaken. In 2018 en 2019 daalde het aandeel Opiumwetzaken overwegend door een daling van softdrugszaken.
  • Het aandeel vrijspraken in Opiumwetzaken door de rechter in eerste aanleg daalde in 2019 opnieuw, naar minder dan 10%. In 2017 daalde dit aandeel voor het eerst in jaren, naar ruim 11%, waar het in 2016 nog 13% bedroeg. Het aandeel vrijspraken nam aanvankelijk tot en met 2014 toe tot 11%, bleef in 2015 constant, om in 2016 naar 13% te stijgen. Het aandeel vrijspraken voor Opiumwetzaken was in 2019 bijna twee procentpunten hoger dan bij alle misdrijfzaken (8,0%) ​[1]​. De ontwikkeling van het aandeel vrijspraken bij Opiumwetzaken hield door de jaren heen ongeveer gelijke tred met de stijging vrijspraken bij alle misdrijfzaken (inclusief ontslagen van rechtsvervolging). Maar het aandeel vrijspraken in Opiumwetzaken kwam in de periode 2010-2013 ruwweg één procentpunt lager uit. Na schommelingen in 2014-2015 komt het aandeel vrijspraak bij Opiumwetzaken in de jaren daarna meer dan een procentpunt hoger uit ​[1]​.
  • In de afgelopen tien jaar was het aandeel vrijspraken bij softdrugszaken hoger dan bij harddrugszaken. In 2019 daalde het aandeel vrijspraken bij zowel harddrugszaken als softdrugszaken en hard- en softdrugszaken. Het aandeel vrijspraken bij harddrugszaken was 7,3% in 2019. In 2018 was dat nog 8,5%. Bij softdrugszaken was er sprake van een lichte daling van 13,7% in 2018 naar 13,2% in 2019. De daling was het sterkste bij gecombineerde hard- en softdrugszaken: van 7,8% vrijspraak in 2018 naar 5,7% in 2019.
  • Tot 2016 steeg het aandeel vrijspraken voor harddrugs-, softdrugs- en gecombineerde zaken. Het aandeel vrijspraken bij softdrugszaken steeg het hardst. Maar ook bij harddrugszaken was een aanzienlijke stijging waarneembaar. Het aandeel vrijspraken was gemiddeld veelal het laagst bij de gecombineerde hard- en softdrugszaken. Dit aandeel schommelde de afgelopen tien jaar van jaar tot jaar tussen 4,1% in 2015 en 7,8% in 2018.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Meijer RF, Van den Braak SW, Choenni R. Criminaliteit en rechtshandhaving 2019: Ontwikkelingen en samenhangen: Cahier 2020-16. Den Haag: WODC, CBS, Raad voor de rechtspraak; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype