HomeIllegale handel, bezit en productie16.4.6 Sancties OM en rechter bij Opiumwetzaken

16.4.6 Sancties OM en rechter bij Opiumwetzaken

  • Van de Opiumwetzaken is bekend welke typen sancties door het OM en de rechter (in eerste aanleg) zijn opgelegd. Een onderscheid wordt gemaakt in de sanctiecategorieën (zie ook bijlage B10). Het is van belang om hier te melden dat in één zaak meerdere typen sancties kunnen voorkomen.
  • In Opiumwetzaken werden in 2020 het vaakst taakstraffen opgelegd. Daarna volgden (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen (opgelegd door de rechter) en financiële sancties door het OM. Dit beeld is onveranderd ten opzichte van de voorgaande vijf jaren.
  • In 2020 besliste het OM in 1.690 zaken tot een financiële sanctie tegenover 2.145 zaken in 2019. De cijfers laten zien dat de afnemende trend die sinds 2012 zichtbaar was, hiermee opnieuw lijkt te zijn ingezet; in het jaar 2019 steeg het aantal zaken. In 2012 betrof het nog ruim 3.600 zaken.
  • De rechter legde in 2020 in ongeveer 650 zaken een geldboete op. Dit is een daling van bijna 25% ten opzichte van 2019, toen de rechter bijna 900 zaken een geldboete oplegde. Dit aantal was in de periode 2011-2014 gedaald om in de periode 2015-2018 weer te stijgen.
  • In 2020 daalde het aantal zaken waarin het OM tot een taakstraf besliste naar 585. Daarmee zet de geleidelijke daling vanaf 2014 door. Tussen 2011 en 2014 steeg dit aantal nog naar 1.200 zaken.
  • De rechter legde in 2020 in ruim 2.400 zaken een taakstraf op. Dat is een afname ten opzichte van 2019 toen het nog ruim 3.300 zaken waren. In 2018 daalde voor het eerst sinds 2011 het aantal zaken waarin de rechter een taakstraf oplegde.
  • In Opiumwetzaken werden in 2020 bijna 2.200 (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen opgelegd. Dat is een afname in vergelijking met de jaren daarvoor. Sinds 2011 is dit aantal nagenoeg continu afgenomen, tot het aantal in 2017 stabiliseerde.
  • In 2020 nam het aantal zaken waarin de rechter een geheel voorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde net als voorgaande jaren af. In 2015 ging het om ongeveer 1.800 zaken waarna het aantal afnam tot ruim 900 zaken in 2020.
  • In 2020 was het aandeel zaken waarin het OM besluit tot een financiële sanctie 11%. Sinds 2016 schommelde dit aandeel rond 13%. Het aandeel zaken waarin de rechter in 2020 een geldboete oplegde was 13%. Sinds 2012 schommelde dit aandeel tussen de 11% (in 2014) en 14% (in 2018).
  • Het aandeel zaken waarin het OM besloot tot een taakstraf was 4% in 2020; dit is bijna even hoog als in de periode 2016-2019 (gemiddeld 5%). Het aandeel zaken waarin de rechter een taakstraf oplegde, was 46% in 2020. In de periode 2011-2016 steeg dit aandeel van 41% naar 51% om in de jaren daarna weer te dalen.
  • Het aandeel zaken waarin de rechter een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde, schommelde in 2011-2013 ruwweg rond de 40%, maar daalde daarna naar 33% in 2016 en 2017. Vanaf 2018 steeg het aandeel zaken waarin de rechter (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde voor Opiumwetdelicten naar 41% in 2020. Daarmee is het aandeel terug op het niveau van 2011-2013. Het aandeel zaken waarin de rechter een geheel voorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde, was in 2020 gedaald tot 17%. In 2014-2018 lag dit rond 21% en in 2019 was dit 18%.

Opiumwetzaken naar sanctietype OM of rechter in eerste aanleg, 2011-2020, in aantal en %I [Figuur 16.4.11]

  • Bij de sanctietypen die voor Opiumwetzaken door het OM of de rechter (in eerste aanleg) zijn opgelegd, kan onderscheid gemaakt worden naar hard- en softdrugszaken afzonderlijk en voor combinatiezaken van hard- én softdrugs.
  • In 2020 werden taakstraffen vooral opgelegd in softdrugszaken. In harddrugszaken werden in 2020 relatief vaak taakstraffen en (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen opgelegd.
  • Voorwaardelijke vrijheidsstraffen werden voornamelijk opgelegd bij softdrugszaken en in mindere mate bij harddrugszaken.
  • Bij harddrugszaken en softdrugszaken was er ook in 2020 weinig verandering in het sanctiebeeld ten opzichte van voorgaande jaren. Bij de gecombineerde hard- en softdrugszaken speelden OM-sancties (zowel de financiële sanctie als de taakstraf) een betrekkelijk geringe rol. In deze zaken werden voornamelijk (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen opgelegd, gevolgd door taakstraffen opgelegd door de rechter.

Type sanctie in eerste aanleg in harddrugs- en softdrugszaken, 2011-2020, absolute aantallen [Figuur 16.4.12]


Aanvullende informatie

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.