HomeIllegale handel, bezit en productie16.4.6 Sancties OM en rechter bij Opiumwetzaken

16.4.6 Sancties OM en rechter bij Opiumwetzaken

Onderstaand figuur laat zien in hoeveel Opiumwetzaken een bepaald type sanctie is opgelegd en in de figuur daaronder laat zien in hoeveel zaken die sancties zijn opgelegd voor hard- en softdrugszaken afzonderlijk en voor combinatiezaken van hard- én softdrugs. Zowel de zaken met sancties door het OM als de zaken met sancties die de rechter oplegt zijn weergegeven. Een onderscheid wordt gemaakt in de sanctiecategorieën.[1] Het is van belang om hier te melden dat in één zaak meerdere typen sancties kunnen voorkomen.

In Opiumwetzaken werden in 2019 het vaakst taakstraffen opgelegd. Daarna volgen (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen (opgelegd door de rechter) en financiële sancties door het OM. Dit beeld is onveranderd ten opzichte van de voorgaande vijf jaren.

  • In 2019 besliste het OM in ruim 2.100 zaken tot een financiële sanctie. In 2018 deed het OM dat in ongeveer 2.000 zaken. Dit is de eerste (lichte) stijging sinds een daling van het aantal financiële sancties door het OM in 2012 inzette. In 2012 betrof het nog ruim 3.600 zaken.
  • De rechter legde in 2019 in bijna 900 zaken een geldboete op. Dit is een daling van ruim 20% ten opzichte van 2018, toen de rechter nog bij ruim 1.100 zaken een geldboete oplegde. Dit aantal was in de periode 2010-2014 gedaald om in 2015-2018 weer te stijgen.
  • In 2019 daalde het aantal zaken waarin het OM tot een taakstraf besliste naar 785. Daarmee zet de geleidelijke daling vanaf 2014 door. Tussen 2011 en 2014 steeg dit aantal naar 1.200 zaken.
  • De rechter legde in 2019 in ruim 3.300 zaken een taakstraf op. Dat is een afname ten opzichte van 2018 toen het nog ruim 3.600 zaken waren. In 2018 daalde voor het eerst sinds 2011 het aantal zaken waarin de rechter een taakstraf oplegde.
  • In Opiumwetzaken werden in 2019 bijna 2.800 (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen opgelegd. Dat is vrijwel evenveel als in de drie jaren daarvoor. Sinds 2010 is dit aantal nagenoeg continu afgenomen, tot het aantal in 2017 stabiliseerde.
  • In 2019 nam het aantal zaken waarin de rechter een geheel voorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde net als voorgaande jaren af. In 2015 ging het om 1.800 zaken waarna het aantal afnam tot bijna 1.300 zaken in 2019.
  • In 2019 is het aandeel zaken waarin het OM besluit tot een financiële sanctie 13%. Sinds 2016 schommelde dit aandeel rond 13%. Het aandeel zaken waarin de rechter in 2019 een geldboete oplegde is 12%, Sinds 2012 schommelde dit aandeel tussen de 11% (in 2014) en 14% (in 2018).
  • Het aandeel zaken waarin het OM besloot tot een taakstraf is 5% in 2019, even hoog als in 2016, 2017 en 2018. Het aandeel zaken waarin de rechter een taakstraf oplegde, ligt in de periode 2010-2013 tussen de 41% en 44%. Vanaf 2014 tot en met 2018 ligt dit aandeel tussen de 47% en 51%. In 2019 is dit 47%.
  • Het aandeel zaken waarin de rechter een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde, schommelde in 2010-2013 ruwweg rond de 40%, maar daalde daarna naar 33% in 2017. In 2019 zette de stijging van 2018 door naar 39% van de zaken waarin de rechter een (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde voor Opiumwetdelicten. Het aandeel zaken waarin de rechter een voorwaardelijke vrijheidsstraf oplegde, was in 2019 gedaald tot 18%. In 2014-2018 lag dit rond 21%.

Onderstaande figuur geeft weer in hoeveel zaken de verschillende typen sancties werden opgelegd voor hard- en softdrugszaken afzonderlijk en voor combinatiezaken van hard- én softdrugs.

  • Taakstraffen werden vooral opgelegd in softdrugszaken en (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen vooral in harddrugszaken.
  • Voorwaardelijke vrijheidsstraffen werden voornamelijk opgelegd bij softdrugszaken en in mindere mate bij harddrugszaken.
  • Bij harddrugszaken en softdrugszaken was er ook in 2019 weinig verandering in het sanctiebeeld. Bij de gecombineerde hard- en softdrugszaken speelden OM-sancties (zowel de financiële sanctie als de taakstraf) een betrekkelijk geringe rol. In deze zaken werden voornamelijk (deels) onvoorwaardelijke vrijheidsstraffen opgelegd, gevolgd door taakstraffen opgelegd door de rechter.

[1] De sanctiecategorieën bestaan uit: ‘OM Financieel’: zaken met aangeboden financiële transacties en opgelegde financiële strafbeschikkingen; ‘Rechter–Geldboete’: zaken met (deels) onvoorwaardelijke geldboetes; ‘Taakstraf–OM’: zaken door het OM afgedaan met een taakstraf; ‘Taakstraf–Rechter’: zaken door een rechter afgedaan met een taakstraf; ‘Vrijheidsstraf–onvoorwaardelijk’: zaken afgedaan met vrijheidsstraffen, inclusief de deels onvoorwaardelijke straffe; ‘Vrijheidsstraf–voorwaardelijk’: zaken afgedaan met een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf. In één zaak kunnen meerdere typen sancties voorkomen.

Aanvullende informatie

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype