Home ❯ ADHD-medicatie ❯ 15.3.4 ADHD-medicatiegebruik onder kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen

15.3.4 ADHD-medicatiegebruik onder kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen

Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken ADHD-medicatie (zonder voorschrift)?

In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Er is nog weinig bekend over het gebruik van ADHD-medicatie zonder doktersrecept in groepen kwetsbare jongeren. Wel laat onderzoek zien dat in 2025 in het cluster 4-onderwijs 8,2% ooit ADHD-medicatie heeft gebruikt zonder doktersrecept. In het praktijkonderwijs ligt dit wat lager (5,4%). Regionaal onderzoek laat zien dat het gebruik van ADHD-medicatie ook voorkomt onder jongeren in de jeugdzorg, maar landelijke gegevens zijn niet beschikbaar.

Snel naar:
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Jongeren in de jeugdzorg
Lokale groepen met risicojongeren

Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?

Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik ​[1]​. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.

Hoeveel scholieren in het praktijk- en cluster 4-onderwijs gebruiken ADHD-medicatie?

Gebruik van ADHD-medicatie zonder doktersrecept hoger in het cluster 4-onderwijs dan in het praktijkonderwijs

Het percentage scholieren uit het cluster-4 onderwijs (8,2%) dat ooit ADHD-medicatie zonder doktersrecept heeft gebruikt is in 2025 hoger dan onder scholieren uit het praktijkonderwijs (5,4%) ​[2]​.

Over het gebruik van ADHD-medicatie zonder doktersrecept in het cluster 4- en praktijkonderwijs zijn geen trends beschikbaar, omdat vragen hierover pas sinds 2025 in de vragenlijst zijn opgenomen.

Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken ADHD-medicatie?

Eén op de twintig jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen gebruikte de laatste maand een medicijn zonder recept

In 2022 rapporteerde 6% van de jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) in de laatste maand medicijnen te hebben gebruikt zonder recept van de dokter ​[3]​. In de vragenlijst zijn de volgende medicijnen als voorbeeld genoemd: benzodiazepinen (kalmerende middelen), ritalin of modafinil (AD(H)D medicatie). Er werden geen gegevens gerapporteerd over het gebruik van medicijnen zonder recept ooit in het leven.

Hoeveel jongeren in de jeugdzorg gebruiken ADHD-medicatie?

Geen landelijke gegevens bekend over gebruik van ADHD-medicatie onder jongeren in de jeugdzorg

Er zijn geen landelijke gegevens bekend over het gebruik van ADHD-medicatie onder jongeren in de (residentiële) jeugdzorg. Wel zijn er op regionaal niveau gegevens over het gebruik van ADHD-medicatie onder jongeren in de brede jeugdzorg. Deze jongeren worden ambulant begeleid, wonen op een leefgroep of ontvangen pleegzorg. In 2019 had 21% van de jongeren in de jeugdzorg uit Amsterdam wel eens ADHD-medicijnen gebruikt. Ongeveer één op de zes jongeren had dit ooit van een arts voorgeschreven gekregen (Ritalin of Concerta, 15%). Minder jongeren gebruikten deze ADHD-medicijnen (ook) zonder voorschrift (7%) ​[4]​.

In de Gooi- en Vechtstreek was het percentage jongeren in de jeugdzorg dat in 2019 wel eens ADHD-medicijnen had gebruikt iets hoger (27%), maar niemand deed dit zonder doktersrecept ​[5]​. Het ging in deze onderzoeken om een kleine steekproef, waardoor deze resultaten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. 

Hoe ziet het gebruik van ADHD-medicatie in lokale groepen met risicojongeren eruit?

In ongeveer een kwart van de onderzochte lokale groepen met risicojongeren worden medicijnen zonder recept gebruikt

Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld was er in 2025 in 6 (van de 29) onderzochte lokale groepen met risicojongeren sprake van het gebruik van medicijnen zonder recept ​[6]​. Het ging hier met name om ADHD-medicatie en benzodiazepinen (zie ook: Slaap- en kalmeringsmiddelen – Kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen).

In één gebruikersgroep was het gebruik volgens de jongerenwerkers in het afgelopen jaar toegenomen en bij de overige 5 groepen bleef het gebruik voor zover bekend stabiel.

In sommige groepen is er sprake van handel in medicijnen die via een huisarts of op de illegale markt zijn verkregen.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Möhle M, Spronk D, Bilderbeek B, van Iperen P. Tool Middelenpreventie voor kwetsbare groepen [Internet]. Trimbos-instituut; 2024. Available from: https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2024/03/AF2161-factsheet-middelenpreventie-voor-kwetsbare-groepen.pdf
  2. 2.
    S. Korteling, H. Garritsen, K. Morren, M. Rombouts, F. Cerfontaine, K. Monshouwer. Preventie en gebruik van tabak, vapes, alcohol, drugs, digitale media en gokken in het praktijkonderwijs en cluster 4-onderwijs. Resultaten uit het EXPLORE-onderzoek 2025. Trimbos-instituut; 2026.
  3. 3.
    Möhle M, Rombouts M, van Gelder N, Monshouwer K. Preventie en gebruik van alcohol, tabak, cannabis en andere middelen in de Justitiële Jeugdinrichtingen. Het EXPLORE-onderzoek 2022. Utrecht: Trimbos-instituut; 2022.
  4. 4.
    Nabben T, Benschop A. Antenne 2019: Trends in alcohol, tabak en drugs bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Rozenberg Publishers; 2020.
  5. 5.
    Benschop A, Nabben T. Antenne Gooi en Vechtstreek 2019: Zicht op middelengebruik onder jonge mensen in de regio. Amsterdam: Hogeschool van Amsterdam/Jellinek; 2020.
  6. 6.
    T. Nabben. Regiomonitor Drugs en Risicojongeren. Antenne ’25-’26 Nederland. Hogeschool van Amsterdam; 2026.
  7. 7.
    M Rombouts, D Visser, S Onrust, M Tuithof, T Scheffers-van Schayk, J Simon, et al. Preventie en gebruik van tabak, alcohol, cannabis en andere middelen onder jongeren met een licht verstandelijke beperking in het cluster 3-onderwijs: Kerngegevens uit het EXPLORE-onderzoek 2019. Trimbos-instituut; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.