Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken slaap- en kalmeringsmiddelen?
In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen onder kwetsbare jongeren. Er zijn signalen dat het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen zonder recept in sommige groepen kwetsbare jongeren voorkomt.
Snel naar:
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Jongeren in de jeugdzorg
Lokale groepen met risicojongeren
Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?
Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik [1]. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.
Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken slaap- en kalmeringsmiddelen?
Eén op de twintig jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen gebruikte de laatste maand een medicijn zonder recept
In 2022 rapporteerde 6% van de jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) in de laatste maand medicijnen te hebben gebruikt zonder recept van de dokter [2]. Er is geen informatie beschikbaar over welke specifieke medicijnen er zijn gebruikt. In de vragenlijst zijn de volgende medicijnen als voorbeeld genoemd: benzodiazepinen (kalmerende middelen), ritalin of modafinil (AD(H)D medicatie). Er werden geen gegevens gerapporteerd over het (oneigenlijke) gebruik van medicijnen ooit in het leven.
Hoeveel jongeren in de jeugdzorg gebruiken slaap- en kalmeringsmiddelen?
Op regionaal niveau wordt onder jongeren in de jeugdzorg gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen gesignaleerd
Er zijn geen landelijke gegevens bekend over het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen onder jongeren in de (residentiële) jeugdzorg. In een onderzoek uit 2019 onder jongeren in de brede jeugdzorg in Amsterdam werd gevonden dat 20,4% ooit slaap- of kalmeringsmiddelen had gebruikt (“valium, seresta”). Eén op de zes jongeren (16,3%) gebruikte deze middelen op recept, 7,1% (ook) zonder recept [3]. Deze jongeren worden ambulant begeleid, wonen op een leefgroep of ontvangen pleegzorg.
In 2019 is ook het gebruik onderzocht onder jongeren in de brede jeugdzorg in de Gooi- en Vechtstreek. Van deze jongeren had 31,8% ooit slaap- of kalmeringsmiddelen gebruikt [4]. Meer dan één op de vijf (22,7%) jongeren gebruikte deze middelen met recept, 13,6% (ook) zonder recept. Het ging in deze onderzoeken om een kleine steekproef, waardoor deze resultaten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd.
Hoe ziet het gebruik van slaap en kalmeringsmiddelen in lokale groepen met risicojongeren eruit?
In ongeveer een kwart van de onderzochte groepen met risicojongeren worden medicijnen zonder recept gebruikt
Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld was er in 6 van de 29 onderzochte groepen met risicojongeren sprake van het gebruik van medicijnen zonder recept in 2025 [5]. Het ging hier met name om ADHD-medicatie en benzodiazepinen (zie ook: ADHD-medicatie – Kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen).
In één gebruikersgroep was het gebruik volgens de jongerenwerkers in het afgelopen jaar toegenomen en bij de overige 5 groepen bleef het gebruik voor zover bekend stabiel.
In sommige groepen is er sprake van handel in medicijnen die via een huisarts of op de illegale markt zijn verkregen. Een deel van de middelen wordt ook online ingekocht via websites die designerbenzodiazepinen aanbieden.
Aanvullende informatie
Bronnen
- 1.M. Möhle, D. Spronk, B. Bilderbeek, P. van Iperen. Tool Middelenpreventie voor kwetsbare groepen [Internet]. Trimbos-instituut; 2024. Available from: https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2024/03/AF2161-factsheet-middelenpreventie-voor-kwetsbare-groepen.pdf
- 2.Möhle M, Rombouts M, Van Gelder N, Monshouwer K. Preventie en gebruik van alcohol, tabak, cannabis en andere middelen in de Justitiële Jeugdinrichtingen: Het EXPLORE-onderzoek 2022. Utrecht: Trimbos-insituut; 2022.
- 3.Nabben T, Benschop A. Antenne 2019: Trends in alcohol, tabak en drugs bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Rozenberg Publishers; 2020.
- 4.Benschop A, Nabben T. Antenne Gooi en Vechtstreek 2019: Zicht op middelengebruik onder jonge mensen in de regio. Amsterdam: Hogeschool van Amsterdam/Jellinek; 2020.
- 5.T. Nabben. Regiomonitor Drugs en Risicojongeren. Antenne ’25-’26 Nederland. Hogeschool van Amsterdam; 2026.
Hoe te verwijzen
Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.