2.3.2 Welke wetten zijn er?

In Nederland zijn er verschillende (nationale) wettelijke kaders die direct invloed hebben op het nationale alcoholbeleid:

• Alcoholwet ​[1]​; voor het stellen van eisen aan de verkoop, verstrekking en promotie van alcohol;
• Wegenverkeerswet ​[2]​: voor het straffen van rijden onder invloed van alcohol;
• Mediawet​[3]​: voor de regulering van alcoholmarketing en -reclame op de radio en de televisie;
• Wet op accijns ​[4]​: voor het heffen van accijns op alcoholhoudende dranken (door het Ministerie van Financiën).

Andere belangrijke beleidsinstrumenten zijn preventie, voorlichting en educatie, toezicht & handhaving en verslavingszorg.

Alcoholwet

De Alcoholwet (voorheen Drank- en Horecawet) trad op 1 juli 2021 in werking en stelt eisen aan verkopers van alcohol en de plaatsen waar alcohol mag worden verkocht ​[1]​. Belangrijke wijzigingen zijn ​[5]​:

• Verbod op prijsacties met meer dan 25% korting voor alcohol die elders dan ter plaatse wordt geconsumeerd. Gemeenten kunnen daarnaast beperkingen stellen aan bijvoorbeeld happy hours.
• Strafbaarstelling van volwassenen die alcohol doorgeven aan minderjarigen in de publieke ruimte (wederverstrekking).
• Aangescherpte regels voor online verkoop van alcohol, waaronder leeftijdscontrole bij bestelling én levering, een vastgelegde werkwijze voor leeftijdsverificatie en toezicht door de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA).
• Mogelijkheid voor slijterijen om betaalde proeverijen te organiseren waardoor een specifieke vorm van blurring met alcohol is toegestaan.
• Gemeenten kunnen alcoholoverlastgebieden aanwijzen en daar verkoop, vergunningverlening en prijsacties beperken.
• Gemeenten mogen eisen stellen aan alcoholverstrekking op vervoersmiddelen, zoals commerciële bierfietsen en partybussen.
• Overbodige inrichtingseisen voor horeca en slijterijen zijn vervallen.

Meer informatie over de Alcoholwet, zie het Expertisecentrum Alcohol.

Alcoholbeleid in het verkeer

De Wegenverkeerswet verbiedt rijden onder invloed (ROI) van alcohol en/of drugs. Voor ervaren bestuurders (≥ 5 jaar in het bezit van rijbewijs) geldt een limiet van 0,5‰ alcohol in het bloed; voor beginnende bestuurders en brom- en snorfietsers 0,2‰.

Alcoholgebruik in het verkeer vormt een belangrijk risico voor de verkeersveiligheid. Naar schatting worden 12-23% van alle verkeersdoden in Nederland veroorzaakt door alcoholgebruik, wat naar schatting neerkomt op 75 tot 140 verkeersdoden ​[6]​ Daarnaast zijn naar schatting 18.300 personen behandeld op de Spoedeisende Hulp (SEH)
voor alcoholgerelateerde verkeersongevallen ​[7]​.

Met het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV 2030) wil de overheid samen met alle mede-overheden en maatschappelijke partijen het aantal bestuurders dat onder invloed van alcohol en/of drugs rijdt verminderen ​[8]​. Maatregelen zijn onder meer monitoring van ROI, versterken van de sociale norm, gerichte aanpak van overtreders en het vergroten van de pakkans ​[9]​. Daarnaast wordt sinds 2001 de BOB-campagne gevoerd, gericht op het versterken van de sociale norm dat bestuurders geen alcohol drinken. Uit een effectonderzoek naar de Nederlandse BOB-campagne in 2024 blijkt dat 98% van de automobilisten de intentie heeft om niet meer te drinken dan is toegestaan wanneer ze nog moeten rijden ​[10]​.

Voor meer informatie over Rijden onder invloed, zie deze pagina.

Voor meer informatie over alcoholbeleid in het verkeer, zie het Expertisecentrum Alcohol.

Alcoholmarketing en -reclame

Alcoholmarketing omvat alle activiteiten gericht op het vergroten van de beschikbaarheid, zichtbaarheid, aantrekkelijkheid en/of verkoop van alcoholhoudende dranken. Alcoholreclame is daarbinnen de commerciële uiting die de aandacht voor alcohol(dranken of merken), een positieve houding daartegenover en het alcoholgebruik stimuleert.

Onderzoek laat zien dat blootstelling aan alcoholreclame leidt ertoe dat jongeren die (nog) geen alcohol drinken eerder beginnen met het drinken van alcohol en
jongeren die al drinken, gaan meer drinken ​[11–13]​. Een beperking of verbod op alcoholmarketing ​is één van de drie best buys of (kosten)effectieve maatregelen voor ​het verminderen van alcoholgebruik ​[14–16]​.

In Nederland wordt alcoholreclame grotendeels gereguleerd door de alcoholindustrie zelf in de Reclamecode voor Alcoholhoudende Dranken (RvA). Bij zelfregulering leggen alcoholproducenten zelf in gedragscodes vast wat volgens hen goede marketingstandaarden zijn voor alcoholreclame en dragen zelf verantwoordelijkheid voor de naleving van deze codes. Zelfregulering beschermt risico- en kwetsbare groepen onvoldoende tegen blootstelling aan alcoholreclame ​[17]​. Daarnaast zijn er twee bepalingen opgenomen in de Mediawet voor uitzendtijden voor alcoholreclame via de traditionele mediakanalen (radio en televisie) (artikel 2.94 en 3.7), productplaatsing (artikel 2.94 en 3.7) en (alcohol)sponsoring (artikel 2.107) én is er één bepaling opgenomen in de Alcoholwet, die de minister van VWS de bevoegdheid heeft om bij algemene maatregel van bestuur beperkingen te stellen aan alcoholreclame (artikel 2). Er is in Nederland geen wetgeving voor de regulering van online alcoholreclame.

De reclame voor alcoholvrije dranken wordt gereguleerd door de alcoholindustrie zelf in de Reclamecode voor Alcoholvrij en Alcoholarm Bier (RvAAB). In deze code is onder andere vastgelegd dat reclame voor alcoholvrij en alcoholarm bier niet gericht mag worden op jongeren onder de 18 jaar en dat reclame voor alcoholarm bier niet gericht mag worden op zwangere vrouwen en op actieve verkeersdeelname.

Voor meer informatie over alcoholmarketing en -reclame, zie het Expertisecentrum Alcohol.

Prijsbeleid alcohol

De prijs van alcoholhoudende drank heeft invloed op het gebruik. Een prijsverhoging van alcoholhoudende drank is één van de drie best buys of (kosten)effectieve maatregelen voor het verminderen van alcoholgebruik ​[14,18]​. De prijs van alcoholhoudende drank kan verhoogd worden door het heffen van accijns, zoals vastgelegd in de Wet op accijns ​[4]​. Daarnaast zijn er twee bepalingen opgenomen in De Alcoholwet ​[1]​ over de prijs van alcohol: een verbod op bepaalde prijsacties (artikel 2a) en een mogelijkheid voor gemeenten om een verbod op happy hours op te leggen (artikel 25d).

Voor meer informatie over prijsbeleid van alcohol, zie het Expertisecentrum Alcohol.

Aanvullende informatie