HomeLachgas13.6.2 Incidenten

13.6.2 Incidenten

Acute gezondheidsincidenten

Gegevensbronnen

Sinds 2009 houdt de Monitor Drugsincidenten (MDI, zie bijlage B3) actuele gegevens bij over de aard en omvang van acute drugsgerelateerde gezondheidsincidenten bij patiënten die worden behandeld op de spoedeisende eerste hulp (SEH) van een ziekenhuis, door de ambulance, door forensisch artsen, of op de EHBO van een grootschalig evenement. De monitor is niet landelijk dekkend, maar rapporteert vanuit peilstationregio’s in Nederland (vier regio’s in 2009; acht sinds 2011) ​​[1]​​. De gegevens worden aangevuld met die van het Letsel Informatie Systeem (LIS), waarin de behandelingen wegens intoxicaties of letsels na drugsgebruik op 14 SEH’s zijn opgenomen. Daarnaast registreert het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) informatieverzoeken van artsen en andere medisch professionals over vermoede blootstellingen aan middelen. Bij beide bronnen worden intoxicaties niet analytisch/toxicologisch geverifieerd. Tot slot geven cijfers van de politie een beeld van het aantal verkeersincidenten waarbij lachgas vermoedelijk een rol speelde.

Monitor Drugsincidenten

In 2018 en 2019 steeg het aandeel gemelde incidenten met lachgas sterk, maar bleef in 2020 stabiel.

  • In totaal werden 91 meldingen gemaakt. Dit is 2,6% van het totaal aantal meldingen in 2020. In 2019 ging het om 114 (1,8% van het totaal), in 2018 om 51 meldingen (0,8% van het totaal) en in 2017 om 29 meldingen (0,5%). Door veranderingen in de registratie na ingang van de coronamaatregelen in 2020 zijn deze aantallen niet direct met elkaar te vergelijken.
  • In 2020 werd lachgas in 43% van de incidenten gecombineerd met (een) andere drug(s), vooral met cannabis (44%), ecstasy (31%) en/of cocaïne (23%). Ook was er in 48% van de gevallen alcohol geconsumeerd. 

Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum

Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) voorziet artsen en andere hulpverleners van informatie over de mogelijke gezondheidseffecten en behandeling van acute vergiftiging ​[2]​.

Het aantal telefonische meldingen van gezondheidsklachten geregistreerd door het NVIC over ‘recreatief gebruik’ van lachgas bij personen van 13 jaar stijgt al een aantal jaar.

  • In 2020 werden in totaal 144 blootstellingen telefonisch gerapporteerd. Het betrof veelal jongvolwassenen tot 30 jaar en overwegend mannen. In 2019 ging het om 128 meldingen en in 2018 om 54.
  • In minder dan een derde van de meldingen in 2020 was er sprake van gecombineerd gebruik met alcohol, andere drugs en/of medicatie. Bij de meerderheid was er dus alleen lachgas in het spel.
  • Bij 82% van de meldingen (n=118) ging het om het gebruik van lachgas in grote hoeveelheden, meer dan 50 ballonnen in een keer. In 2019 was dit 77%. Ook ging het bij 51% om gebruik van lachgas uit cilinders.
  • Van de 144 patiënten in 2019 hadden er 62 (43%) last van tintelingen of een verdoofd gevoel in armen en/of benen, dit kan wijzen op neurologische stoornissen door een vitamine B12-tekort, dat kan ontstaan door overmatig lachgasgebruik.
  • In vergelijking met 2019, is de frequentie van het aantal patiënten met lachgas gerelateerde neurologische verschijnselen toegenomen.

Verkeersincidenten

Lachgas verstoort de waarneming en het reactievermogen en handelingen met ballonnen in de auto kunnen de aandacht afleiden van het verkeer. Hierdoor is het niet veilig om tijdens en na het gebruik van lachgas deel te nemen aan het verkeer.

  • Volgens cijfers van de politie is het aantal verkeersincidenten waarbij lachgas vermoedelijk een rol speelde de afgelopen jaren flink toegenomen, van 2652 in 2019 naar 5102 in 2020 ​[3–5]​.
  • Ook in 2021 lijken de cijfers stabiel hoog, 4860 incidenten in totaal. Het gaat dan bijvoorbeeld om incidenten waarbij sprake was van het rijden onder invloed, onveilig rijgedrag, maar ook om verkeersongelukken ​[3]​.
  • Het aantal verkeersongelukken waarbij lachgas vermoedelijk een rol speelde nam toe van 2019 naar 2020. Het gaat hierbij om ongelukken met blikschade (213 in 2019; 319 in 2020), maar ook om ongelukken met letsel (100 in 2019; 145 in 2020) en zelfs met dodelijke afloop (16 in 2019; 25 in 2020) ​[3]​.
  • Een belangrijke kanttekening bij deze cijfers is dat niet met een blaas-, bloed- of speekseltest kan worden gemeten of iemand onder invloed is van lachgas. Bij de hierboven genoemde aantallen was er op enigerlei wijze sprake van lachgas. Het kan dan gaan om het daadwerkelijk gebruik, maar bijvoorbeeld ook dat er een tankje en/of ballonnen in een voertuig werden aangetroffen. Er kan dus niet met zekerheid worden vastgesteld of lachgasgebruik de directe aanleiding is geweest van deze incidenten.   
  • Er is momenteel onderzoek gaande om uit te zoeken of lachgas kan worden aangetoond in adem. In opdracht van de politie is een onderzoeksvoorstel ingediend voor het meten van lachgas in adem en het vaststellen van grenswaarden van lachgas. Het onderzoek is halverwege 2021 gestart en duurt maximaal 18 maanden ​[6]​.  

Jongeren komen soms samen met auto’s om lachgas te gebruiken. Uit een enquête uit 2019 van Stichting TeamAlert in samenwerking met de NOS blijkt dat veel jongeren zich niet bewust zijn van de risico’s van het rijden onder invloed. Van de jongeren uit deze enquête die wel eens lachgas in de auto gebruiken, gebruikt 45% als bestuurder (in totaal 193 jongeren). Van hen geeft een meerderheid (57,2%) aan te gebruiken terwijl de auto rijdt. Bijna de helft (47,2%) zegt te gebruiken omdat ze denken dat het hun rijstijl niet beïnvloedt ​[7]​.

De toename van het aantal processen-verbaal van de politie waarbij lachgas werd genoemd, is aanleiding geweest voor de Minister van Infrastructuur en Waterstaat om een campagne “lachgas in het verkeer” te ontwikkelen. Deze campagne www.rijballonvrij.nl is gestart op 19 november 2020. De campagne is specifiek gericht op het gebruik van lachgas in het verkeer. Zie voor meer informatie over de wetgeving rondom lachgasgebruik in het verkeer Hoofdstuk 2 beleid.

Brandwonden

Brandwondencentra in Nederland sloegen in april 2019 alarm vanwege de snelle opkomst van letsel geassocieerd met lachgas gebruik ​[8]​. In korte tijd waren er 14 slachtoffers met bevriezingsverschijnselen van de huid tot op de onderhuidse vetlaag, dat komt overeen met 2e of 3e-graads brandwonden, waarvoor een operatie nodig is en blijvende littekens ontstaan ​[9]​.

  • De bevriezingen ontstonden door het vastklemmen van een cilinder lachgas en dus vrijwel altijd aan de bovenbenen. Doordat de persoon die de ballonnen vult zelf gebruikt, wordt de sterke afkoeling van de fles niet waargenomen en ontstaan de klachten pas later.
  • De gevallen kwamen plots, en in een korte tijd, namelijk  tijdens de eerste periode van het lenteseizoen van 2019. Daarvoor waren er geen meldingen van dit type letsel. Naar verwachting is het aantal ongevallen gestegen, maar cijfers ontbreken. 

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Schürmann L, Croes E, Vercoulen E, Valkenberg H. Monitor drugsincidenten: Factsheet 2020. Utrecht: Trimbos-instituut; 2021.
  2. 2.
    Nugteren-van Lonkhuyzen JJ, Van Velzen AG, Mulder-Spijkerboer HN, Visser CC, Dijkman MA, Kan AA, et al. Acute vergiftigingen bij mens en dier: NVIC Jaaroverzicht 2020: NVIC Rapport 01/2021. Utrecht: Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC), Divisie Vitale Functies, Universitair Medisch Centrum Utrecht; 2021.
  3. 3.
    Politie Nederland. Persoonlijke communicatie met het Trimbos-instituut, februari 2022 (e-mail). 2022.
  4. 4.
    Politie.nl. Lachgas en verkeer een levensgevaarlijke combinatie [Internet]. 2021. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2021/december/2/00-lachgas-en-verkeer-levensgevaarlijke-combinatie.html
  5. 5.
    Van Hulzen D. Lachgas afgelopen jaren gevonden bij 1800 ongelukken met tientallen doden [Internet]. 2021. Available from: https://nos.nl/artikel/2407852-lachgas-afgelopen-jaren-gevonden-bij-1800-ongelukken-met-tientallen-doden
  6. 6.
    T.K. 2021D50789 Antwoord op vragen van de leden Sneller en Hagen over drugsgebruik in het verkeer. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal. [Internet]. 2021. Available from: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2021Z21398&did=2021D50789
  7. 7.
    Hamans H, Timmermans E. Uitkomsten enquête lachgas in het verkeer. Utrecht; 2019.
  8. 8.
    Brandwonden Stichting N. Brandwondencentra slaan alarm: partydrug lachgas eist slachtoffers [Internet]. 2019. Available from: https://brandwondenstichting.nl/nieuws/brandwondencentra-slaan-alarm-partydrug-lachgas-eist-slachtoffers/.
  9. 9.
    Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs. Risicobeoordeling lachgas. Bilthoven: RIVM; 2019.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.