HomeLachgas13.6.2 Incidenten

13.6.2 Incidenten

Monitor Drugsincidenten

De Monitor Drugsincidenten (MDI) en het Letsel Informatie Systeem (LIS) (zie bijlage B3) houden gegevens bij over de aard en omvang van acute drugsgerelateerde gezondheidsincidenten ​[1]​. De informatie wordt verzameld in een aantal regio’s en geeft geen totaaloverzicht van het absolute aantal drugsgerelateerde gezondheidsincidenten in heel Nederland. Daarnaast registreert het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) informatieverzoeken van artsen en andere medisch professionals over vermoede blootstellingen aan middelen. Bij beide bronnen worden intoxicaties niet analytisch/toxicologisch geverifieerd.

In 2019 werd opnieuw een stijging van het aantal lachgas meldingen waargenomen.

  • In totaal werden 114 meldingen gemaakt. Dit is 1,7% van het totaal aantal meldingen in 2019. In 2018 ging het om 51 meldingen (0,8% van het totaal) en in 2017 om 29 meldingen (0,5%). Omdat ook het absolute aantal drugsmeldingen is gestegen de afgelopen jaren, vanwege een toename van het aantal instanties dat incidenten meldt, is het percentage informatiever dan het absolute aantal.
  • In 2019 werd lachgas in een kwart van de incidenten gecombineerd met (een) andere drug(s), vooral met ecstasy (37%), cocaïne (33%) en/of cannabis (22%). Ook was er in de helft van de gevallen alcohol geconsumeerd. 

Informatieverzoeken bij lachgasintoxicaties

Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) voorziet artsen en andere hulpverleners van informatie over de mogelijke gezondheidseffecten en behandeling van acute vergiftiging ​[2]​.

Het aantal telefonische meldingen van gezondheidsklachten geregistreerd door het NVIC over ‘recreatief gebruik’ van lachgas bij personen van 13 jaar stijgt al een aantal jaar.

  • In 2020 werden in totaal 144 blootstellingen telefonisch gerapporteerd. Het betrof veelal jongvolwassenen tot 30 jaar en overwegend mannen. In 2019 ging het om 128 meldingen en in 2018 om 54.
  • In minder een derde van de meldingen in 2020 was er sprake van gecombineerd gebruik met alcohol, andere drugs en/of medicatie. Bij de meerderheid was er dus alleen lachgas in het spel.
  • Bij 82% van de meldingen (n=118) ging het om het gebruik van lachgas in grote hoeveelheden, meer dan 50 ballonnen in een keer. In 2019 was dit 77%. Ook ging het bij 51% om gebruik van lachgas uit cilinders.
  • Van de 144 patiënten in 2019 hadden er 62 (43%) last van tintelingen of een verdoofd gevoel in armen en/of benen, dit kan wijzen op neurologische stoornissen door een vitamine B12-tekort, dat kan ontstaan door overmatig lachgasgebruik.
  • In vergelijking met 2019, is de frequentie van het aantal patiënten met lachgas gerelateerde neurologische verschijnselen toegenomen.

Gebruik van lachgas in het verkeer

Problematisch gebruik kan ook beschouwd worden als het gebruik van lachgas in risicovolle situaties, zoals het verkeer. Rijden onder invloed van lachgas heeft negatieve effecten op de rijvaardigheid, of een gebruiker kan zelfs tijdelijk bewusteloos raken. Daarnaast kunnen de effecten van lachgas nog ‘na-ijlen’ (zie ziekte en sterfte), terwijl de gebruiker denkt dat het al is uitgewerkt. Maar ook de afleidende handelingen met ballonnen kunnen een rol spelen. 

  • Het aantal aan lachgasgebruik gerelateerde incidenten in het verkeer  is afgelopen jaren sterk toegenomen, aldus een nieuwsbericht van de politie.
  • Voor deze cijfers heeft de politie processen-verbaal doorzocht op de term “lachgas” in combinatie met de woorden “ballon”, “gasfles” of “cilinder”. In 2016 ging het om 60 ‘incidenten’, in 2018 om 380 en in 2019 waren het er tot aan juli 960. Het ging bijvoorbeeld om rijden onder invloed, ongevallen en gevaarlijk rijgedrag. Volgens de politie zijn deze cijfers een ondergrens van het werkelijk aantal verkeersincidenten met lachgas. Cijfers over het aantal doden en gewonden ontbreken ​[3,4]​.

Jongeren komen soms samen met auto’s om lachgas te gebruiken. Uit een enquête van Stichting TeamAlert in samenwerking met de NOS blijkt dat veel jongeren zich niet bewust zijn van de risico’s van het rijden onder invloed. Van de jongeren uit deze enquête die wel eens lachgas in de auto gebruiken, gebruikt 45% als bestuurder (in totaal 193 jongeren). Van hen geeft een meerderheid (57,2%) aan te gebruiken terwijl de auto rijdt. Bijna de helft (47,2%) zegt te gebruiken omdat ze denken dat het hun rijstijl niet beïnvloedt ​[5]​.

De toename van het aantal processen-verbaal van de politie waarbij lachgas werd genoemd, is aanleiding geweest voor de Minister van Infrastructuur en Waterstaat om een campagne “lachgas in het verkeer” te ontwikkelen. Deze campagne www.rijballonvrij.nl is gestart op 19 november. De campagne is specifiek gericht op het gebruik van lachgas in het verkeer. Zie voor meer informatie over de wetgeving rondom lachgasgebruik in het verkeer Hoofdstuk 2 beleid.

Brandwonden

Brandwondencentra in Nederland sloegen in april 2019 alarm vanwege de snelle opkomst van letsel geassocieerd met lachgas gebruik (Brandwondenstichting, 2019). In korte tijd waren er 14 slachtoffers met bevriezingsverschijnselen van de huid tot op de onderhuidse vetlaag, dat komt overeen met 2e of 3e-graads brandwonden, waarvoor een operatie nodig is en blijvende littekens ontstaan ​[6]​.

  • De bevriezingen ontstonden door het vastklemmen van een cilinder lachgas en dus vrijwel altijd aan de bovenbenen. Doordat de persoon die de ballonnen vult zelf gebruikt, wordt de sterke afkoeling van de fles niet waargenomen en ontstaan de klachten pas later.
  • De gevallen kwamen plots, en in een korte tijd, namelijk  tijdens de eerste periode van het lenteseizoen van 2019. Daarvoor waren er geen meldingen van dit type letsel. Naar verwachting is het aantal ongevallen gestegen, maar cijfers ontbreken. 

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Schürmann L, Croes E, Vercoulen E, Valkenberg H. Monitor drugsincidenten: Factsheet 2019. Utrecht: Trimbos-instituut; 2020.
  2. 2.
    Nugteren-van Lonkhuyzen JJ, Van Velzen AG, Mulder-Spijkerboer HN, Visser CC, Dijkman MA, Kan AA, et al. Acute vergiftigingen bij mens en dier: NVIC Jaaroverzicht 2020: NVIC Rapport 01/2021. Utrecht: Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC), Divisie Vitale Functies, Universitair Medisch Centrum Utrecht; 2021.
  3. 3.
    Politie.nl. Steeds meer incidenten met lachgas in het verkeer [Internet]. 2019. Available from: https://www.politie.nl/nieuws/2019/augustus/9/00-steeds-meer-incidenten-met-lachgas-in-het-verkeer.html
  4. 4.
    Van Hulzen D. https://nos.nl/artikel/2297180-toename-lachgas-incidenten-in-verkeer-ballonnetje-moet-kunnen-zegt-bestuurder.html [Internet]. 2019. Available from: https://nos.nl/artikel/2297180-toename-lachgas-incidenten-in-verkeer-ballonnetje-moet-kunnen-zegt-bestuurder.html
  5. 5.
    Hamans H, Timmermans E. Uitkomsten enquête lachgas in het verkeer. Utrecht; 2019.
  6. 6.
    Coördinatiepunt Assessment en Monitoring nieuwe drugs. Risicobeoordeling lachgas. Bilthoven: RIVM; 2019.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype