8.6.1 Verslavingszorg
Hoeveel mensen worden behandeld in de verslavingszorg voor NPS-problematiek?
In het kort: In 2025 werden 1.100 mensen behandeld in de verslavingszorg voor een primaire stoornis in het gebruik van een NPS, waarbij het bij het merendeel (946 cliënten) ging om een stoornis in het gebruik van 3-MMC. Ongeveer 3% van alle mensen in behandeling in de verslavingszorg voor drugsproblematiek heeft primaire NPS-problematiek. Cliënten met NPS-problematiek behoren tot de jongste groep in de verslavingszorg. Ongeveer de helft van de NPS-cliënten zijn nog niet eerder behandeld in de verslavingszorg. Dit aandeel nieuwkomers is hoog vergeleken met andere middelen. Het aantal cliënten in behandeling voor NPS-problematiek is tussen 2016 en 2025 sterk gestegen, vooral vanwege de toename van 3-MMC-problematiek. Het aandeel ten opzichte van het totaal aantal cliënten in de verslavingszorg vanwege drugs bleef beperkt tot maximaal 3%.
In 2025 werden ongeveer 1.100 mensen behandeld in de verslavingszorg voor NPS-problematiek
In 2025 werden volgens het LADIS 1.100 mensen behandeld in de verslavingszorg voor NPS-problematiek [1]. Dat is 3% van het totaal aantal mensen in behandeling in de verslavingszorg voor drugsproblematiek. Het gaat hierbij alleen om mensen bij wie de NPS-problematiek staat geregistreerd als de enige of de belangrijkste reden voor de behandeling. We noemen dit ook wel ‘primaire’ NPS-cliënten.
NPS vallen in de gegevens van het LADIS onder de restcategorie “overige middelen”. De registratie van de specifieke middelen in deze categorie wordt nog niet bij alle instellingen even goed uitgevoerd, maar verbetert wel over de tijd. Zo werden er in 2025 334 gevallen geregistreerd als “overige drugs”, 988 als “overige opwekkende middelen”, en 84 gevallen als “drugsverslaving”; mogelijk zaten hier ook cliënten met NPS-problematiek tussen.
Daarnaast leveren niet alle verslavingszorg instellingen gegevens aan het LADIS, het genoemde aantal is dus een onderschatting van het totaal aantal cliënten in de verslavingszorg voor NPS-problematiek. Volgens het LADIS leverden in 2024 ongeveer 85-90% van gespecialiseerde verslavingszorginstellingen data aan (zie: Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina).
3-MMC meest voorkomende NPS in de verslavingszorg
3-MMC is het middel dat onder cliënten in de verslavingszorg voor NPS-problematiek het meeste voorkomt. In 2025 stonden in totaal 946 cliënten geregistreerd met een primaire stoornis in het gebruik van 3-MMC, dat is 86% van het totaal aantal cliënten in behandeling voor NPS-problematiek. Andere NPS die in 2025 voorkwamen waren 4-MMC (4%), ongespecificeerde arylcyclohexylaminen (ketamine-achtigen, 3%), ongespecificeerde tryptaminen (3%), ongespecificeerde cathinonen (2%) en enkele gevallen van andere cathinonen (zoals 2-MMC en “flakka”), fenylethylaminen (zoals 4-FA/4-FMP/4F en 2C-B), bromazolam en synthetische cannabinoïden.
Meer mannen dan vrouwen met NPS-problematiek
In 2025 was het grootste deel van de cliënten in behandeling in de verslavingszorg voor NPS-problematiek man (74%) en iets meer dan een kwart was vrouw (26%).
Cliënten met NPS-problematiek zijn relatief jong
In 2025 was de gemiddelde leeftijd van de cliënten in behandeling voor NPS-problematiek 27 jaar. Dit is jonger dan bij cannabis (32 jaar), ecstasy (28 jaar) of ketamine (28 jaar). Veruit de meeste cliënten met primaire NPS-problematiek vielen in de leeftijdscategorie 19-24 jaar (42%).
De helft van de NPS-cliënten zijn nog niet eerder behandeld in de verslavingszorg
In 2025 was ongeveer de helft van de primaire NPS-cliënten (51%) al eens eerder in behandeling in de verslavingszorg, de andere helft (49%) was een nieuwkomer. Vergeleken met andere middelen is het aandeel nieuwkomers hoog onder NPS-cliënten.
Is het aantal mensen dat wordt behandeld in de verslavingszorg voor NPS-problematiek veranderd?
Het aantal NPS-cliënten nam sterk toe tussen 2016 en 2025, vooral vanwege 3-MMC-problematiek
Tussen 2016 en 2025 nam het aantal cliënten dat in behandeling was voor primaire NPS-problematiek sterk toe, van 7 naar 1.100 cliënten. Deze stijging vond vooral plaats tussen 2022 en 2025, toen het aantal cliënten steeg van 121 naar 1.100. In de loop van de jaren zijn er steeds meer instellingen bijgekomen die gegevens aanleveren aan het LADIS. Ook als we alleen kijken naar de instellingen die gedurende de gehele periode tussen 2016 en 2025 gegevens hebben aangeleverd (de constante instellingen), dan stijgt het aantal primaire NPS-cliënten tussen 2016 en 2025, van 7 naar 883. Vergeleken met andere middelenproblematiek is het aantal NPS-cliënten nog steeds erg laag. Het aandeel cliënten met primaire NPS-problematiek onder alle cliënten in de verslavingszorg vanwege drugs bleef in de periode 2016-2025 beperkt tot maximaal 3%. Voor deze berekeningen zijn de gegevens van alle deelnemende instellingen meegenomen.
Tussen 2016 en 2025 is de bevolking van Nederland gegroeid. Om hier rekening mee te houden is ook gekeken naar het aantal cliënten per 100.000 inwoners. Per 100.000 inwoners van 15 jaar en ouder nam het aantal primaire NPS-cliënten toe tussen 2016 (0,05) en 2025 (7,2).
De stijging in het aantal NPS-cliënten is voornamelijk te wijten aan de toename van 3-MMC-problematiek. In 2015 waren er in de verslavingszorg nog geen cliënten in behandeling vanwege 3-MMC. Tussen 2022 en 2024 is dit aantal meer dan vertienvoudigd, van 52 naar 684 cliënten.
De stijging in het aantal NPS-cliënten is voornamelijk te wijten aan de toename van 3-MMC-problematiek. In 2016 waren er in de verslavingszorg nog geen cliënten in behandeling vanwege 3-MMC. Tussen 2022 en 2025 is dit aantal meer dan vertienvoudigd, van 82 naar 946 cliënten.
Mogelijk speelt bij deze stijgende trend ook een verbetering in het registreren van deze specifieke middelen bij de instellingen een rol. Maar de stijging hangt ook samen met aanwijzingen uit andere onderzoeken voor een sterke toename in het gebruik van 3-MMC (uitgaansonderzoek, gezondheidsincidenten, marktgegevens).
Hoe behandelt de verslavingszorg mensen met NPS-problematiek?
De verslavingszorg is onderdeel van de gezondheidszorg. De verslavingszorg helpt mensen die een stoornis hebben in drugs-, alcohol-, of medicatiegebruik, of een gokstoornis of een andere gedragsverslaving. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar de behandeling van stoornissen in het gebruik van NPS. Om de behandeling van NPS in de klinische praktijk te verbeteren, bijvoorbeeld bij acute intoxicatie en afhankelijkheid, werd in 2015 in het Verenigd Koninkrijk de leidraad ‘NEPTUNE’ (Novel Psychoactive Treatment: UK Network) ontwikkelt [2]. De leidraad is bedoeld voor behandelaars die werkzaam zijn in diverse zorginstellingen, zoals de verslavingszorg, spoedeisende hulp, seksuele gezondheidszorg, eerstelijnszorg en geestelijke gezondheidszorg (GGZ) [3]. De klinische behandeling van NPS-problematiek, inclusief afhankelijkheid, ontwenning en acute toxiciteit, lijkt over het algemeen vergelijkbaar met die voor de andere stofgroepen van meer gevestigde (illegale) drugs, (met uitzondering van synthetische cannabinoïden) [4].
Aanvullende informatie
Bronnen
- 1.Wisselink DJ, Van der Slink JB, Regtop VR. Kerncijfers Verslavingszorg 2016 – 2025 [Internet]. Houten: Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS) Stichting IVZ; 2025 p. 1–128. Available from: https://www.ladis.eu/nl/publicaties/kerncijfers
- 2.Health Foundation T. Novel psychoactive treatment: UK network (NEPTUNE) [Internet]. 2015. Available from: https://www.health.org.uk/funding-and-fellowships/projects/novel-psychoactive-treatment-uk-network-neptune
- 3.Abdulrahim D, Bowden-Jones O. Guidance on the Clinical Management of Acute and Chronic Harms of Club Drugs and Novel Psychoactive Substances. 2015. p. 335.
- 4.EUDA. New psychoactive substances: health and social responses [Internet]. 2021. Available from: https://www.euda.europa.eu/publications/mini-guides/new-psychoactive-substances-health-and-social-responses_en
- 5.Van der Pol P, Liebregts N, De Graaf R, Korf DJ, Van den Brink W, Van Laar M. Facilitators and barriers in treatment seeking for cannabis dependence. Vol. 133, Drug and Alcohol Dependence. 2013. p. 776–80.
- 6.Tuithof M. Drinking Distilled: onset, course and treatment of alcohol use disorders in the general population. Amsterdam: Univeristeit van Amsterdam; 2015.
- 7.Vektis. Wachttijden ggz dashboard. [Internet]. Nederlandse Zorgautoriteit; 2026. Available from: https://www.vektis.nl/zorgprisma/geestelijke-gezondheidszorg/wachttijden-ggz-dashboard#field_89008ab359e4a46cf33b2f4c2c662615
Hoe te verwijzen
Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.