HomeNPS8.4 Problematisch gebruik

8.4 Problematisch gebruik

Gegevensbronnen

Het is onbekend hoeveel probleemgebruikers van NPS er in Nederland zijn, dus mensen die in hun dagelijks functioneren last krijgen van hun drugsgebruik of zelfs verslaafd raken. De belangrijkste indicaties hiervoor komen uit onderzoeken en monitoren over acute gezondheidsincidenten, zoals de Monitor Drugsincidenten (MDI) en het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) (zie § 8.6). Deze paragraaf beschrijft gegevens over problematisch gebruik van NPS en afhankelijkheid op basis van zeer beperkte informatie die beschikbaar is uit uiteenlopende nationale en internationale studies.

De situatie is in 2020 door de coronacrisis mogelijk veranderd. De impact is nog moeilijk in te schatten. In tijden van crisis en stress kan problematisch drugsgebruik verergeren.

Problematisch gebruik van 3-MMC

Hoewel er nog geen wetenschappelijk onderzoek is over het problematisch gebruik van 3-MMC in Nederland, zijn er signalen van verschillende (verslavingszorg) professionals, drugmonitoren, en de media dat het gebruik en problematisch gebruik van 3-MMC toeneemt, althans in bepaalde regio’s en groepen jongeren.

  • Diverse onderzoeken in 2019 laten een toename zien van het gebruik van 3-MMC en gerelateerde vergiftigingen (zie § 8.3, § 8.6, § 8.8).
  • Uit een informele rondvraag van het Trimbos Instituut onder (verslavingszorg) professionals in Nederland blijkt dat er verontrustende signalen zijn over problematisch gebruik van 3-MMC. Professionals zien dat gebruikers het middel vaker gebruiken dan ze willen; er zijn jongeren die steeds vaker en meer 3-MMC nemen; en sommige gebruikers rapporteren heftige cravings (hunkering of onweerstaanbare zin om opnieuw te gebruiken). Er ontstaan rijen vóór de smartshops die 3-MMC verkopen, en professionals nemen waar dat de gebruikersgroep vrij jong is. Er wordt ook een toename gerapporteerd van het aantal zoekopdrachten naar 3-MMC op verschillende websites, die informatie en voorlichting geven over drugs.
  • Sommige jongeren in de verslavingszorg kampen met problemen met 3-MMC ​[1]​, hoewel het niet duidelijk is of deze jongeren primair voor 3-MMC in behandeling zijn.
  • De Antenne-monitor Amsterdam van 2019 bevat kwalitatieve gegevens van interviews met jonge drugsgebruikers ​[2]​. Een gebruiker geeft aan dat ze elk half uur 3-MMC bijnemen vanwege de korte duur van de effecten. Ze noemt het “duivelsspul dat doet denken aan een soort ‘methcoke’”. Een andere gebruiker zegt dat 3-MMC verslavend kan zijn en dat “sommigen behalve het weekend ook door de week” gebruiken.
  • Het lijkt erop dat 3-MMC het potentieel voor misbruik heeft, vergelijkbaar met traditionele illegale stimulantia zoals amfetamine. De sterke cravings die gebruikers ervaren, en het potentieel om afhankelijk te worden, worden ook in de wetenschappelijke literatuur genoemd ​[3]​.
  • Van belang is dat dit tot nu toe slechts anekdotische rapporten zijn van professionals en gebruikers over problematisch gebruik van 3-MMC in Nederland.

Problematisch gebruik van 4-FA

In 2017 is in Nederland onderzoek gedaan naar het problematisch gebruik van 4-FA ​[4]​ (zie ook § 8.3). De kans is groot dat problematisch beruik nu minder voorkomt aangezien ook veel minder 4-FA wordt gebruikt (zie ook § 8.2).

  • Een groot deel (80%) van de ondervraagde 4-FA gebruikers rapporteerde (wel eens) gezondheidsproblemen.
  • Gewenning en craving kwamen weinig voor maar werden wel door frequente gebruikers gerapporteerd. Volgens de Severity of Dependence Scale zou circa 2% van de gebruikers een risico op afhankelijkheid lopen.
  • Een op de tien gebruikers zei (bijna) altijd te hebben willen stoppen met 4-FA, en één op de vijf maakte zich (enigszins) zorgen over het 4-FA gebruik.
  • Het is nog niet duidelijk of 4-FA verslavend kan zijn, maar het risico lijkt beperkt.
  • 4-FA gebruikers zijn in Nederland in doorsnee hoog opgeleid. Er zijn echter risicogroepen van lager opgeleide gebruikers die mogelijk minder maatregelen treffen om risico’s te beperken, weinig actief informatie zoeken over doseringen, en vooral afgaan op wat de dealer hen aanraadt qua dosering en/of geen enkele notie lijken te hebben van doseringen. Er zijn ook risicogroepen die in weerwil van gezondheidswaarschuwingen blijven doorgebruiken.

Problematisch gebruik onder kwetsbare groepen

Er zijn aanwijzingen in Europa voor een toenemende beschikbaarheid en problematisch gebruik van NPS onder kwetsbare, gemarginaliseerde groepen, zoals chronische en gemarginaliseerde drugsgebruikers, daklozen en gevangenen ​[5,6]​. Ook mannen die chemsex hebben met mannen hebben een hoger NPS-gebruik dan de algemene bevolking ​[6]​. In een internationale studie kon voor Nederland in 2016 slechts één ‘gemarginaliseerde’ NPS-gebruiker geïncludeerd worden. Dit suggereert dat deze gebruikersgroep hier, in tegendeel tot andere landen, beperkt is ​[7]​. Er moet echter worden opgemerkt dat dit onderzoek vier jaar geleden is uitgevoerd en dat de situatie sindsdien mogelijk is veranderd.

  • In Nederland lijkt onder mensen die chemsex hebben het gebruik van NPS vrij laag te zijn (4% 4-MMC) en veel lager te zijn dan het gebruik van andere meer traditionele middelen (bijv. 85% ecstasy) ​[8]​.
  • Vooral nieuwe synthetische opioïden, benzodiazepines en cannabinoïden lijken aantrekkelijker voor mensen met langdurig problematisch drugsgebruik dan voor degenen die op zoek zijn naar een legaal middel voor recreatief gebruik ​[6]​.
  • Het roken van synthetische cannabinoïden in gemarginaliseerde groepen, waaronder daklozen en gevangenen, wordt in een aantal Europese landen als een probleem beschouwd ​[5]​).
  • Synthetische cannabinoïden kunnen zeer verslavend zijn en er is vraag naar gespecialiseerde behandelingen. Sommige synthetische cannabinoïden (bijv. Black Mamba, AM-2201 met oleamide) lijken zelfs verslavender te zijn dan heroïne ​[9]​. Deze middelen zijn in Nederland echter niet populair.
  • Het NPS-gebruik in gevangenissen is in sommige Europese landen (zoals Duitsland, het VK, en Finland) zorgwekkend. Voor Nederland zijn geen gegevens beschikbaar ​[5]​.
  • Injectie van synthetische cathinonen is in verband gebracht met hiv-uitbraken in Europa. Dit komt waarschijnlijk omdat het injecteren van stimulerende middelen wordt geassocieerd met een hoge injectiefrequentie en meer chaotisch gedrag. Cathinonen-injectie komt bijvoorbeeld voor bij sommige groepen mannen die seks hebben met mannen ​[10]​.
  • Over het algemeen gaan er momenteel maar weinig mensen in Europa in behandeling voor problematisch gebruik van NPS ​[5]​.
  • Een uitzondering hierop is de NPS-groep van synthetische opioïden. In 2018 noemden 16% van alle opioïdepatiënten in gespecialiseerde verslavingszorg andere opioïden dan heroïne als hun primaire drug. In sommige landen, zoals Estonia, vormen andere opioïden dan heroïne zelfs de meest voorkomende vorm van opioïdengebruik bij nieuwe patiënten ​[5]​.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Radar. Designerdrug 3-MMC vrij verkrijgbaar, maar gebruik is niet zonder gevaar [Internet]. 2019. Available from: https://radar.avrotros.nl/uitzendingen/gemist/item/designerdrug-3-mmc-vrij-verkrijgbaar-maar-gebruik-is-niet-zonder-gevaar/
  2. 2.
    Nabben T, Benschop A. Antenne 2019: Trends in alcohol, tabak en drugs bij jonge Amsterdammers. Amsterdam: Rozenberg Publishers; 2020.
  3. 3.
    Ferreira B, Silva D Dias da, Carvalho F, de Lourdes Bastos M, Carmo H. The novel psychoactive substance 3-methylmethcathinone (3-MMC or metaphedrone): A review [Internet]. Vol. 295, Forensic Science International. Elsevier Ireland Ltd; 2019. p. 54–63. Available from: https://doi.org/10.1016/j.forsciint.2018.11.024
  4. 4.
    Van der Pol P, Nijkamp L, Nabben T, Van Laar MW. 4 – Fluoramfetamine: gebruikers en gebruik in beeld. Utrecht: Trimbos-instituut; 2017.
  5. 5.
    Monitoring Centre for Drugs E, Addiction D. European Drug Report 2019: Trends and Developments. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2019.
  6. 6.
    Peacock A, Bruno R, Gisev N, Degenhardt L, Hall W, Sedefov R, et al. New psychoactive substances: challenges for drug surveillance, control, and public health responses. Vol. 394, The Lancet. 2019. p. 1668–1684.
  7. 7.
    Benschop WJ, Bujalski M, Dabrowska K, Demetrovics Z, Egger D, Felinczi K, et al. New Psychoactive Substances: transnational project on different user groups, user characteristics, extent and patterns of use, market dynamics, and best practices in prevention. Amsterdam: University of Amsterdam; 2017.
  8. 8.
    Evers YJ, Geraets JJH, Van Liere GAFS, Hoebe CJPA, Dukers-Muijrers NHTM. Attitude and beliefs about the social environment associated with chemsex among MSM visiting STI clinics in the Netherlands: An observational study. Vol. 15, PLoS ONE. 2020. p. e0235467.
  9. 9.
  10. 10.
    Monitoring Centre for Drugs E, Addiction D, Europol. EU Drug Markets Report 2019. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2019.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype