HomeNPS8.6.2 Incidenten

8.6.2 Incidenten

Acute gezondheidsincidenten

De Monitor Drugsincidenten (MDI) en het Letsel Informatie Systeem (LIS) (zie bijlage B3) houden gegevens bij over de aard en omvang van acute drugsgerelateerde gezondheidsincidenten ​[1]​. De informatie wordt verzameld in een aantal regio’s en geeft geen totaaloverzicht van het absolute aantal drugsgerelateerde gezondheidsincidenten in heel Nederland.

Aan NPS gerelateerde incidenten hadden vooral betrekking op 4-FA. In 2012 werden voor het eerst enkele 4-FA-incidenten geregistreerd, in het vrije invoerveld van de categorie “overige drugs.” Sinds 2015 is 4-FA als apart te coderen variabele opgenomen in de MDI. In 2019 was bij 95 meldingen van het totaal van 6.629 door de deelnemers geregistreerde drugsincidenten 4-FA betrokken (1%). Bij 46 incidenten was 4-FA de enige gebruikte drug. De stof werd wegens ernstige gezondheidsverstoringen op 25 mei 2017 op lijst I van de Opiumwet geplaatst. Sindsdien is er een afname zichtbaar in het aantal door DIMS geteste 4-FA monsters (zie § 8.8), als ook in het aandeel drugsincidenten na gebruik van 4-FA. De gegevens over de gebruikte drugs zijn grotendeels afkomstig van zelfrapportage.

  • Op EHBO-posten steeg het aandeel incidenten na gebruik van 4-FA (als enige drug of in combinatie met andere drugs) van 2012 (< 1%) tot en met 2016 (15%). Na het verbod op 4-FA in mei 2017 daalde het aandeel incidenten met 4-FA van 17% in het eerste half jaar van 2017 naar 9% in het tweede half jaar. In 2018 en 2019 zette deze trend door en kwam het aandeel incidenten op de EHBO’s van grootschalige evenementen dat samenhing met het gebruik van 4-FA (als enige drug of in combinatie met één of meerdere andere drugs) uit op 4%.
  • De overige diensten zien weinig incidenten gerelateerd aan 4-FA; in 2019 was 4-FA betrokken bij minder dan 1% van de drugsgerelateerde incidenten bij SEH’s in ziekenhuizen, ambulancediensten en forensisch artsen.
  • Bij 52% van de geregistreerde incidenten met 4-FA in 2019 was naast 4-FA ook een andere drug gebruikt, meestal ecstasy (49%).
  • In 2019 waren de meeste intoxicaties bij EHBO-posten na gebruik van 4-FA als enige drug licht van aard (95%). Het aandeel matige (2%) en ernstige (2%) intoxicaties in 2019 nam af ten opzichte van 2018 en 2017 en was laagst van alle geregistreerde drugs.

De onderstaande tabel en figuur geven een overzicht over alle incidenten met 4-FA geregistreerd door EHBO-posten op grootschalige evenementen in het registratiejaar 2019. Vanwege het lage aantal geregistreerde incidenten bij de andere medische diensten worden gegevens uit deze diensten niet gepresenteerd.

  • De helft (50%) van de patiënten die een EHBO-post bezochten vanwege problemen na gebruik van 4-FA (als enige drug of in combinatie) was vrouw. Dit is relatief hoog vergeleken met incidenten met andere typen drugs, waar het percentage vrouwen gemiddeld rond de 30% ligt.
  • De mediane leeftijd van patiënten met 4-FA als enige drug op EHBO-posten steeg met twee jaar tussen 2015 (21 jaar) en 2019 (23 jaar) en is nu vergelijkbaar met die van ecstasy en cocaïne.

Tabel 8.6.1     Incidenten met 4-FA geregistreerd door de Monitor Drugs Incidenten (MDI) op EHBO- posten van grootschalige evenementen. Peiljaar 2019

Figuur 8.6.1           Aandeel incidenten met 4-FA op EHBO-posten tussen 2009 en 2019

Incidenten gerelateerd aan andere NPS worden veel minder vaak geregistreerd. Daarbij moet wel worden aangetekend dat het niet mogelijk is om zonder toxicologische analyses een goed beeld van deze incidenten te verkrijgen.

  • In 2019 registreerde de MDI incidenten gerelateerd aan de volgende overige NPS: 2C-B (30 keer in 2019; 30 in 2018), 3/4-MMC (26 keer in 2019; 11 in 2018), en 6-APB (6 keer in 2019; 1 in 2018).

Informatieverzoeken over acute vergiftigingen

Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) voorziet artsen en andere hulpverleners van informatie over de mogelijke gezondheidseffecten en behandeling van acute vergiftigingen ​[2]​. Er bestaat geen meldingsplicht voor acute vergiftigingen. Daarom is de daadwerkelijke omvang van het NPS-gebruik in Nederland dat resulteert in gezondheidsincidenten waarschijnlijk groter.

  • In 2020 ontving het NVIC 212 telefonische meldingen over NPS. Dat was 15,6% van alle drugsgerelateerde blootstellingen in 2020 en bijna een verdubbeling van het aantal meldingen in 2019 (111 meldingen; 8,2%). Deze toename wordt vooral veroorzaakt door meer informatieverzoeken over 3-MMC en over designer en niet-geregistreerde benzodiazepinen.
  • Tussen 2013 en 2017 is het aantal informatieverzoeken bij het NVIC over NPS bijna verviervoudigd (van 36 naar 135), gevolgd door een stabilisatie in 2018 en 2019.
  • In 2020 is het aandeel van NPS vergiftigingen in vergelijking met het totale aantal drugsmeldingen bij het NVIC hoger dan ooit (15,6%): tussen 2013 en 2019 varieerde het tussen 4-11%.
  • In 2019 ontving het NVIC voor het eerst meer meldingen over synthetische cathinonen dan over synthetische fenethylaminen. Deze trend zette in 2020 door. Het totale aantal informatieverzoeken voor vergiftigingen met synthetische cathinonen is tussen 2017 en 2020 bijna verviervoudigd.
  • In 2020 werden de meeste informatieverzoeken gedaan voor designer en niet-geregistreerde benzodiazepinen, gevolgd door 3-MMC. Het aantal informatieverzoeken voor blootstellingen aan 3-MMC en het verwante 4-MMC is de afgelopen jaren toegenomen. Dit komt enigszins overeen met signalen uit ander onderzoek dat het gebruik van 3-MMC (en 4-MMC) is toegenomen (zie § 8.3 en § 8.8). De toename van designer en niet-geregistreerde benzodiazepinen is in lijn met de trend die recent in heel Europa te zien is ​[3]​
  • Het aantal informatieverzoeken aan 2C-B schommelt door de jaren heen en het aantal gemelde informatieverzoeken aan 4-FA is in 2020 verder naar een zeer laag niveau gedaald. Dit komt overeen met signalen uit andere surveys en monitoren (zie § 8.3 en § 8.8).
  • Meldingen over synthetische tryptaminen fluctueren de afgelopen jaren. Voor synthetische cannabinoïden en overige NPS zijn het aantal informatieverzoeken continu laag. In 2020 werd geen blootstelling aan synthetische opioïden gemeld.

Tabel 8.6.2             Aantal telefonisch gemelde blootstellingen van personen van 13 jaar en ouder aan NPS

NPS-intoxicaties in Europa

Het EURO-DEN Plus project verzamelt gegevens over drugsgerelateerde spoedgevallen van een netwerk van ziekenhuizen in Europa. Gegevens werden verzameld in 32 ziekenhuizen in 20 Europese landen (exclusief Nederland) over een periode van 4 jaar (2014-2017) ​[4]​. Nederland is in 2018 begonnen in 2 centra gegevens te verzamelen, maar de gegevens zijn nog niet gepubliceerd.

  • NPS maakten een kleiner deel uit (6,2%) van alle drugsgerelateerde spoedgevallen dan de klassieke illegale drugs (64,6%) en geneesmiddelen (26,5%).
  • Er was aanzienlijke geografische variatie: sommige centra meldden geen NPS-incidenten, terwijl in andere centra meer dan 20% van de incidenten te wijten waren aan NPS.
  • De meeste incidenten gebeurden in 2014-2015 met cathinonen en in 2016-2017 met synthetische cannabinoïden.
  • Synthetische cannabinoïden waren betrokken bij 727 incidenten (3,1% van alle incidenten) in slechts 13 centra (minder dan de helft van alle centra). Ter vergelijking: cannabis was betrokken bij 4153 incidenten (17% van alle incidenten) en werd in alle 31 Euro-DEN Plus centra aangetroffen.
  • NPS was betrokken bij 10 sterfgevallen (over de periode van 4 jaar) en de meest voorkomende NPS was mefedrone, die betrokken was bij 5 sterfgevallen.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Schürmann L, Croes E, Vercoulen E, Valkenberg H. Monitor drugsincidenten: Factsheet 2019. Utrecht: Trimbos-instituut; 2020.
  2. 2.
    Nugteren–van Lonkhuyzen JJ, Van Velzen AG, Mulder-Spijkerboer HN, Visser CC, Dijkman MA, Kan AA, et al. NVIC Jaaroverzicht 2021. Acute vergiftigingen bij mens en dier. Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum, Universitair Medisch Centrum Utrecht. 2021.
  3. 3.
    EMCDDA. European Drug Report 2021: Trends and Developments. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2021.
  4. 4.
    Monitoring Centre for Drugs E, Addiction D. Drug-related hospital emergency presentations in Europe: update from the Euro-DEN Plus expert network: Technical report. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype