Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken alcohol?

In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Voor alcohol lijken de verschillen tussen kwetsbare groepen en andere leeftijdsgenoten beperkt. Onder leerlingen van cluster 4-onderwijs lag het gebruik van alcohol wat hoger dan onder leeftijdgenoten in het regulier voortgezet onderwijs. Jongeren in de residentiële jeugdzorg (RJZ) en justitiële jeugdinrichtingen (JJI) verschilden wat betreft alcoholgebruik weinig van hun leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs. Wel hadden meer 12-15-jarigen in de RJZ ooit alcohol gedronken dan hun leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs.

Snel naar:
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Jongeren in de residentiële jeugdzorg
Lokale groepen met risicojongeren

Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?

Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik ​[1]​. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.

Hoeveel scholieren in het praktijkonderwijs en het cluster 4-onderwijs gebruiken alcohol?

Leerlingen van cluster 4-onderwijs hebben de meeste ervaring met alcoholgebruik

In 2025 had ongeveer de helft (53%) van de scholieren in cluster 4 ooit alcohol gedronken. Ongeveer vier op de tien (42%) cluster 4-leerlingen dronk alcohol in het laatste jaar en een kwart (24%) deed dit in de laatste maand. Dit is hoger dan in het praktijkonderwijs en vmbo/havo/vwo (verschil in gebruik laatste maand met vmbo/havo/vwo niet significant) ​[2]​.

Binge drinken verschilt niet tussen de onderwijstypen

In 2025 had 17% van de cluster 4-scholieren in de laatste maand weleens 5 glazen of meer gedronken bij één gelegenheid (binge drinken). Dit percentage was vergelijkbaar met het praktijkonderwijs (16%) en vmbo/havo/vwo (17%).

Binge drinken komt onder laatste-maand-gebruikers veel voor

Van de scholieren die in de laatste maand alcohol hadden gedronken, had een groot aandeel ervaring met binge drinken. In het praktijkonderwijs ging het om 85%. In het cluster 4-onderwijs (70%) en het vmbo/havo/vwo was dit percentage lager (79%).

Alcoholgebruik in praktijk- en cluster 4-onderwijs na 2019 niet verder gedaald

Tussen 2008 en 2025 daalde het gebruik van alcohol (ooit, laatste jaar, laatste maand en binge drinken) sterk, zowel in het praktijkonderwijs als cluster 4. De daling heeft plaatsgevonden tussen 2008 en 2019. Daarna blijft het ongeveer gelijk. Met uitzondering van het gebruik ooit in het leven dat tussen 2019 en 2025 significant is toegenomen onder leerlingen in het praktijkonderwijs.

In cluster 4- en praktijkonderwijs drinken ongeveer net zo veel jongens als meisjes

In 2025 verschillen jongens en meisjes op het praktijk- en cluster 4-onderwijs niet in het gebruik van alcohol (ooit, laatste jaar, laatste maand en binge drinken). Uitzondering is het praktijkonderwijs waar meer jongens (21%) dan meisjes (17%) in de laatste maand alcohol hebben gedronken.

Alcoholgebruik stijgt met de leeftijd

Het alcoholgebruik (ooit, laatste jaar, laatste maand en binge-drinken) neemt in zowel praktijk als cluster 4-onderwijs duidelijk toe met de leeftijd. Dit geldt vooral voor het gebruik in de laatste maand en binge-drinken.

Hoeveel jongeren in cluster 3-onderwijs gebruiken alcohol?

Bijna de helft van de cluster 3-leerlingen heeft ooit alcohol gedronken

De enige landelijke cijfers over leerlingen van cluster 3-onderwijs zijn uit 2019 ​[3]​. In 2019 had bijna de helft van de leerlingen in cluster 3 ooit alcohol gedronken (46%) en 13% dronk alcohol in de laatste maand. Binge drinken is in cluster 3 niet onderzocht.

Meer jongens dan meisjes in cluster 3-onderwijs hebben ooit alcohol gedronken

In het cluster 3-onderwijs hadden in 2019 meer jongens (53%) ooit alcohol gedronken dan meisjes (33%). Ook hadden jongens uit cluster 3 vaker in de laatste maand alcohol gedronken dan meisjes (15% tegenover 8%), maar dat verschil is niet significant.

Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken alcohol?

Negen op de tien jongeren in JJI dronken ooit alcohol

Bijna negen op de tien jongeren (86%) in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) hadden in 2022 ooit alcohol gedronken ​[4]​. Eén op de tien (10%) deed dit in de laatste maand.

Het gebruik van alcohol ooit in het leven lijkt onder jongeren in de JJI iets hoger (86%) dan bij studenten van het mbo/hbo (80%). Daarentegen hadden meer studenten van het mbo/hbo in de laatste maand alcohol gedronken (68%) dan jongeren in de JJI (10%).

Geen vergelijking mogelijk met eerdere meting

In 2009 werd het middelengebruik onder jongeren in de JJI ook al eens onderzocht. Het gaat hier echter om een ander onderzoek met een andere manier van vraagstelling. Omdat de vraagstelling naar het gebruik van alcohol tussen deze twee onderzoeken te verschillend is, kan er geen vergelijking over de tijd gemaakt worden.

Van de jongeren die in de laatste maand alcohol dronken, deed de helft dit in de inrichting

Ongeveer de helft van de jongeren in de JJI die in de laatste maand nog alcohol dronk (n=11), deed dit ook wel eens in de inrichting.

Alle jongeren die in de laatste maand hebben gedronken, deden dit al voordat zij in de inrichting werden geplaatst. Ook gaven zij bijna allemaal aan dat ze minder zijn gaan drinken sinds ze in de inrichting zitten.

Hoeveel jongeren in de residentiële jeugdzorg gebruiken alcohol?

Jongeren in de jeugdzorg hebben meer ervaring met alcoholgebruik dan leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs

Onder jongeren (leeftijd 12-25) in de RJZ had 83% in 2020 ooit alcohol gedronken en 44% deed dit in de laatste maand. Daarnaast had 30% in de laatste maand ten minste één keer vijf of meer glazen tijdens één gelegenheid gedronken (binge drinken) ​[5]​.

Er zijn geen grote verschillen in alcoholgebruik in de laatste maand en binge drinken tussen 12-15-jarige jongeren in de RJZ en in het regulier onderwijs​. Het ooitgebruik van alcohol was in de RJZ wel hoger (72% versus 42%).

Jongeren in de RJZ die in de laatste maand alcohol hadden gedronken, dronken gemiddeld 6,7 glazen op een weekenddag (vrijdag, zaterdag, zondag) en 2,6 glazen op een doordeweekse dag.

Alcoholgebruik onder jongeren in de RJZ is gedaald

In de periode 2008-2020 daalde het alcoholgebruik onder jongeren in de RJZ. Onder 12-15-jarigen daalde het gebruik in de laatste maand van 57% naar 26%, onder 16- en 17-jarigen daalde het van 72% naar 49%.

Ook het binge drinken in de laatste maand onder jongeren in de residentiële jeugdzorg was in 2020 lager dan in 2008: zowel onder 12-15-jarigen (15% versus 47%) als onder 16- en 17-jarigen (35% versus 60%).

Meisjes in de RJZ hebben meer ervaring met alcohol dan jongens

Meisjes (89%) hadden vaker ooit alcohol gedronken dan jongens (76%). Ter vergelijking, in het praktijkonderwijs was het alcoholgebruik onder jongens juist hoger ​[6]​ en in het regulier voortgezet onderwijs was er geen verschil tussen jongens en meisjes ​[7]​.

Waarom gebruiken jongeren in de RJZ alcohol?

De redenen om alcohol te gebruiken zijn ook uitgevraagd. De belangrijkste redenen waren: omdat het gezellig is, omdat het gevoel lekker is en omdat de smaak lekker is. Coping-motieven komen voor alcohol veel minder vaak voor, in tegenstelling tot bijvoorbeeld bij cannabis.

Hoe ziet het alcoholgebruik in lokale groepen met risicojongeren eruit?

In bijna alle onderzochte lokale groepen met risicojongeren wordt alcohol gebruikt

Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld werd in 2025 in bijna alle (28 van de 29) onderzochte groepen risicojongeren alcohol gebruikt ​[8]​. In iets minder dan de helft (12) van de groepen gebruikte meer dan driekwart van de jongeren alcohol.

Overwegend stabiel alcoholgebruik

Jongerenwerkers zien het alcoholgebruik in veel groepen risicojongeren als relatief stabiel in het afgelopen jaar (in 23 van de 28 groepen). Wel wordt genoemd dat het gebruik mogelijk minder zichtbaar wordt doordat jongeren ouder worden en zich vaker buiten het zicht van jongerenwerk begeven.

Aanvullende informatie