NPS
Home ❯ NPS ❯ 8.3.5 NPS-gebruik onder kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen

8.3.5 NPS-gebruik onder kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen

Wijzigingsdatum: 05 | 11 | 2026

In deze paragraaf:

Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken NPS?

In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Er is nog maar weinig bekend over het gebruik van NPS onder groepen kwetsbare jongeren. In 2025 had 2,7% van de leerlingen van het cluster 4-onderwijs ooit 3-MMC gebruikt. Dat is hoger dan onder leerlingen in het praktijkonderwijs (0,3%). Jongerenwerkers signaleren een toename en verdere normalisering van 3-MMC-gebruik in lokale groepen met risicojongeren, waarbij het middel in uiteenlopende sociale situaties wordt gebruikt. Tegelijkertijd neemt het gebruik in sommige groepen af door negatieve ervaringen en een verslechterd imago.

Snel naar:
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Lokale groepen met risicojongeren

Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?

Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik ​[1]​. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.

Hoeveel scholieren in het praktijk- en cluster 4-onderwijs gebruiken 3-MMC?

3-MMC-gebruik hoger in het cluster 4-onderwijs dan in het praktijkonderwijs

Het percentage scholieren uit het cluster 4-onderwijs (2,7%) dat ooit 3-MMC heeft gebruikt is hoger dan onder scholieren uit het praktijkonderwijs (0,3%). Dit geldt ook voor het gebruik in het laatste jaar (1,6% versus 0,1%) ​[2]​. Er is niet gevraagd naar het gebruik van andere NPS.

Over het gebruik van 3-MMC in het cluster 4- en praktijkonderwijs zijn geen trends beschikbaar omdat vragen hierover voor het eerst in 2025 zijn meegenomen in de vragenlijst.

Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken NPS?

Gebruik van synthetische cannabis komt sporadisch voor onder jongeren in de JJI

Van de jongeren die in de Justitiële Jeugdinrichting (JJI) verblijven (n=110) gaven drie jongeren aan in de afgelopen maand synthetische cannabis te hebben gebruikt ​[3]​. Er is niet gevraagd naar het gebruik ooit in het leven voor dit middel. Ook is er niet gevraagd naar het gebruik van andere NPS.  

Hoe ziet het gebruik van NPS in lokale groepen met risicojongeren eruit?

NPS-gebruik relatief laag, maar 3-MMC wordt in ruim de helft van de onderzochte lokale groepen met risicojongeren gebruikt

Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld worden NPS weinig gebruikt door groepen risicojongeren. Een uitzondering hierop is 3-MMC: in 2025 werd in ruim de helft van de onderzochte groepen risicojongeren (16 van de 28) 3-MMC gebruikt. Het aandeel jongeren binnen deze groepen dat 3-MMC gebruikt wisselt sterk. In 5 groepen gebruikte meer dan de helft van de groepsleden 3-MMC en in 7 groepen een enkeling ​[4]​.

Zowel gebruikers als jongerenwerkers gebruiken verschillende bijnamen voor 3-MMC, zoals ‘miauw’, ‘3M’ en ‘poes’. Hoewel men denkt 3-MMC te gebruiken, blijkt uit testresultaten dat het vaak om andere stoffen uit dezelfde stofgroep (cathinonen) gaat (zie ook: NPS – Samenstelling). De term ‘3-MMC’ blijft echter dominant in de gebruikersscene.

3-MMC-gebruik neemt in veel lokale groepen met risicojongeren toe

Jongerenwerkers signaleren in 2025 dat het gebruik van 3-MMC in een meerderheid van de jongerengroepen is toegenomen (10 van de 16) in het afgelopen jaar. Het middel lijkt verder te normaliseren en wordt in uiteenlopende situaties gebruikt, zoals tijdens het uitgaan, op festivals en thuis. Tegelijkertijd zijn er 4 groepen waarin het gebruik is afgenomen, onder meer door negatieve ervaringen, ouderlijke invloed en een verslechterd imago van het middel. Naarmate jongeren ouder worden, lijkt het gebruik bovendien vaker af te nemen of gebruiken zij 3-MMC minder in groepsverband en vaker alleen.

Meer informatie over de onderzoeken op deze pagina
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs

In 2025 werd in het kader van het EXPLORE-onderzoek met een vragenlijst het middelengebruik in het praktijkonderwijs en cluster 4 van het voortgezet speciaal onderwijs (vso) onderzocht ​[2]​. De resultaten van cluster 4 en het praktijkonderwijs worden vergeleken met het vmbo/havo/vwo. In 2025 waren deze cijfers afkomstig uit het HBSC-onderzoek. Omdat het om verschillende onderzoeken gaat, geven de cijfers alleen een indicatie van de verschillen tussen de groepen. De meest recente gegevens van cluster 3-onderwijs zijn uit 2019 ​[5]​. Vanwege het lagere niveau van de scholieren is het onderzoek op een andere manier uitgevoerd dan in cluster 4 en het praktijkonderwijs. Dit bemoeilijkt een directe vergelijking.

Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI)

In 2022 werd in EXPLORE met een vragenlijst het gebruik van synthetische cannabinoïden onder jongeren die in een instelling voor jeugddetentie (Justitiële Jeugdinrichting, JJI) verblijven onderzocht ​[3]​. Aan het onderzoek deden alleen jongens mee omdat de groep meisjes in de JJI klein is. Onderzoekers konden daardoor de privacy van de meisjes onvoldoende beschermen. Om de cijfers in perspectief te plaatsen is een vergelijking gemaakt met het gebruik onder studenten van het mbo/hbo. Deze vergelijking moet voorzichtig worden geïnterpreteerd omdat de onderzoeken niet op dezelfde manier zijn uitgevoerd en de studenten gemiddeld iets jonger zijn. In totaal deden 110 jongeren tussen de 14 en 24 jaar mee aan dit onderzoek. 

Lokale groepen met risicojongeren

De Antenne Regiomonitor onderzoekt het middelengebruik onder groepen risicojongeren in verschillende regio’s in Nederland. Dit gebeurt door middel van interviews met jongerenwerkers uit het veld. Daarmee is de Antenne Regiomonitor een kwalitatief onderzoek. Het gaat hier dus niet om het gebruik van individuele jongeren, maar over de inschatting van de jongerenwerkers over het gebruik binnen de groep. Dat is anders dan bij de andere op deze pagina beschreven onderzoeken, waarbij het middelengebruik bij de jongeren zelf is gemeten met vragenlijsten. Alle jongerenwerkers die meededen aan dit onderzoek gaven verdiepende informatie over het alcoholgebruik in ‘hun’ jongerengroep (o.a. over setting, gebruikspatronen en risico’s).

De Antenne Regiomonitor ziet groepen risicojongeren als vrienden- of hanggroepen bij wie er al sprake is van middelengebruik en die bij jongerenwerkers in beeld zijn. Binnen deze groepen speelt minstens één van de volgende problemen:

  • problematisch drugsgebruik
  • meervoudige problematiek in de omgeving van de jongeren (bijvoorbeeld binnen de familie, schoolsituatie of vriendengroep)
  • overlast en criminaliteit

De Antenne Regiomonitor heeft een paar beperkingen. De onderzochte jongerengroepen vormen geen representatieve steekproef voor alle jongerengroepen in de regio. Ook zijn er soms sterke verschillen tussen en binnen de jongerengroepen. Tenslotte onderzoekt de Antenne Regiomonitor bij verschillende metingen andere groepen. Dit maakt dat generalisaties of directe vergelijkingen met andere groepen of eerdere metingen niet goed mogelijk zijn. Een sterk punt van de Antenne Regiomonitor is dat dit onderzoek jongeren in risicogroepen bereikt. Andere onderzoeken bereiken deze jongeren vaak niet.

De laatste meting van de Antenne Regiomonitor was in 2025 ​[4]​. Hierin beschreven jongerenwerkers in totaal 29 groepen risicojongeren uit verschillende regio’s in Nederland (19 steden en 10 dorpen/streken). Het gaat in totaal om ongeveer 725 jongeren. Gemiddeld zaten er ongeveer 25 jongeren in een jongerengroep. De meeste groepen bestaan uit jonge mannen; 6 groepen bestaan uitsluitend uit jongens, 2 groepen hebben een gelijke verdeling tussen jongens en meisjes en in 3 groepen bestaat de meerderheid uit meisjes. De leeftijd varieert van 12 tot 27 jaar, waarbij 24 groepen vooral minderjarigen bevatten (15-17 jaar) en 5 groepen voornamelijk jongvolwassenen (19-24 jaar). Van de 29 groepen zijn er 13 overwegend van Nederlandse komaf, 9 voornamelijk van niet-Nederlandse komaf en 7 gemengd.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    M. Möhle, D. Spronk, B. Bilderbeek, P. van Iperen. Tool Middelenpreventie voor kwetsbare groepen [Internet]. Trimbos-instituut; 2024. Available from: https://www.trimbos.nl/wp-content/uploads/2024/03/AF2161-factsheet-middelenpreventie-voor-kwetsbare-groepen.pdf
  2. 2.
    S. Korteling, H. Garritsen, K. Morren, M. Rombouts, F. Cerfontaine, K. Monshouwer. Preventie en gebruik van tabak, vapes, alcohol, drugs, digitale media en gokken in het praktijkonderwijs en cluster 4-onderwijs. Resultaten uit het EXPLORE-onderzoek 2025. Trimbos-instituut; 2026.
  3. 3.
    Möhle M, Rombouts M, Van Gelder N, Monshouwer K. Preventie en gebruik van alcohol, tabak, cannabis en andere middelen in de Justitiële Jeugdinrichtingen: Het EXPLORE-onderzoek 2022. Utrecht: Trimbos-insituut; 2022.
  4. 4.
    T. Nabben. Regiomonitor Drugs en Risicojongeren. Antenne ’25-’26 Nederland. Hogeschool van Amsterdam; 2026.
  5. 5.
    M Rombouts, D Visser, S Onrust, M Tuithof, T Scheffers-van Schayk, J Simon, et al. Preventie en gebruik van tabak, alcohol, cannabis en andere middelen onder jongeren met een licht verstandelijke beperking in het cluster 3-onderwijs: Kerngegevens uit het EXPLORE-onderzoek 2019. Trimbos-instituut; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2026. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

In deze paragraaf:

Start met typen en klik op zoeken

Accessibility by WAH