Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken cannabis?

In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Jongeren in de jeugdzorg, in Justitiële Jeugdinrichtingen en in cluster 4- en praktijkonderwijs gebruiken vaker cannabis dan leeftijdsgenoten in het vmbo, havo en vwo. Jongerenwerkers zien in bepaalde groepen risicojongeren dat cannabis wordt gecombineerd met andere middelen en dat jongeren de risico’s van combinatiegebruik onderschatten. Cannabisgebruik blijft volgens jongerenwerken grotendeels stabiel in lokale groepen met risicojongeren, al neemt het in sommige groepen toe en neemt het gebruik in het leven van sommige jongeren een steeds grotere plaats in. Ook zijn er steeds meer producten beschikbaar zoals THC-vapes en edibles en lijkt een deel van de jongeren cannabis te gebruiken om met psychische klachten of stress om te gaan.

Snel naar:
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Jongeren in de residentiële jeugdzorg
Lokale groepen met risicojongeren

Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?

Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik ​[1]​. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.

Hoeveel scholieren in het praktijk- en cluster 4-onderwijs gebruiken cannabis?

Cannabisgebruik komt het vaakst voor onder cluster 4 scholieren

In 2025 gebruikte één op de vijf (20%) scholieren in cluster 4 ooit cannabis ​[2]​. Dat is hoger dan het gebruik ooit in het leven onder scholieren van het praktijkonderwijs (11%). Scholieren van het cluster 4- en praktijkonderwijs hebben vaker ooit cannabis gebruikt dan hun leeftijdsgenoten op het regulier voortgezet onderwijs (vmbo, havo, vwo, 7%). Dit geldt ook voor het gebruik in het laatste jaar en in de laatste maand.

Cluster 4 scholieren lijken iets meer joints per keer (2,3 joints) te roken vergeleken met scholieren op het praktijkonderwijs (1,5 joints), maar dit verschil is niet statistisch significant. Het aantal joints per keer is berekend onder de scholieren die in de laatste maand cannabis hadden gebruikt. Van de scholieren in het praktijkonderwijs die in de laatste maand cannabis hadden gebruikt, rookte meer dan de helft (59%) minder dan 1 joint per keer. In het cluster 4-onderwijs gaat het om iets meer dan een derde (35%).

Cannabisgebruik sinds 2008 alléén onder cluster 4-scholieren afgenomen

In cluster 4 daalde het percentage scholieren dat ooit cannabis gebruikte van 40% in 2008 naar 20% in 2025. Ook het gebruik in het laatste jaar en in de laatste maand was in 2025 lager dan in 2008. In het praktijkonderwijs bleef het gebruik van cannabis (ooit, laatste jaar en laatste maand) in diezelfde periode vrij stabiel.

Cannabisgebruik verschilt niet tussen jongens en meisjes van het cluster 4- en praktijkonderwijs

Het gebruik van cannabis (ooit, laatste jaar en laatste maand) verschilt niet tussen jongens en meisjes. Dit geldt zowel voor het cluster 4-onderwijs als voor het praktijkonderwijs.

Cannabisgebruik onder scholieren van het cluster 4- en praktijkonderwijs stijgt met de leeftijd

Het gebruik van cannabis onder scholieren van het cluster 4-onderwijs stijgt sterk tussen 13 en 14 jaar. In het praktijkonderwijs zien we deze stijging tussen 14 en 15 jaar. Tussen 15 en 16 jaar lijkt deze stijging te stabiliseren onder zowel scholieren van het cluster 4-onderwijs als het praktijkonderwijs.

Geen verschillen tussen schooltypen wat betreft gebruik onder schooltijd

Iets minder dan de helft van de scholieren van het cluster 4- (42%) en praktijkonderwijs (46%) die in de laatste maand cannabis hadden gebruikt, gebruikte wel eens wiet of hasj tijdens schooltijd.

Eén op de tien cannabisgebruikers in cluster 4 heeft een verhoogd risico op een cannabisstoornis

Eén op de tien (10%) leerlingen van het cluster 4-onderwijs die in het laatste jaar cannabis hebben gebruikt, heeft een verhoogd risico op een cannabisstoornis. Dit is hoger dan in het praktijkonderwijs (4%).

Dit is gemeten met de CAST. Dit is een korte screeningslijst om na te gaan of iemand een hoger risico heeft op een cannabisstoornis. Een score van 2 of hoger op de CAST kan hierop wijzen. Op basis van de CAST kan géén diagnose van een stoornis worden gesteld.  

Hoeveel jongeren in cluster 3-onderwijs gebruiken cannabis?

De enige landelijke cijfers over leerlingen van cluster 3-onderwijs zijn uit 2019. In 2019 had minder dan één op de tien leerlingen in cluster 3 ooit cannabis gebruikt (8%) ​[3]​.

Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken cannabis?

Jongeren die in een Justitiële Jeugdinrichting verblijven gebruiken relatief vaak cannabis

In 2022 hadden bijna negen op de tien jongeren die verblijven in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) ooit cannabis gebruikt (85%) en bijna de helft deed dit in de laatste maand ​[4]​. Het gebruik van cannabis is onder jongeren in de JJI duidelijk hoger dan onder leeftijdgenoten op  het mbo/hbo (ooit: 30%, laatste maand: 13%)​.

Van de jongeren in een JJI die in 2022 de laatste maand cannabis hebben gebruikt (n = 52), heeft twee derde (67%) dit vier keer of vaker gedaan. De rest van de jongeren gebruikte twee of drie keer (19%) of één keer (14%) in de laatste maand. Gemiddeld rookten de laatste-maand-gebruikers 5,5 joints per keer. Ook dit is relatief veel. Ter vergelijking, onder studenten van het mbo/hbo rookten de laatste-maand-gebruikers in 2021 1,5  joints per keer ​[5]​.

Geen vergelijking mogelijk met eerdere meting

In 2009 werd het middelengebruik onder jongeren in de JJI ook al eens onderzocht. Het gaat hier echter om een ander onderzoek met een andere manier van vraagstelling. Omdat de vraagstelling naar het gebruik van cannabis tussen deze twee onderzoeken te verschillend is, kan er geen vergelijking over de tijd gemaakt worden.

Gebruik van cannabis komt ook binnen instellingsmuren regelmatig voor

Negen op de tien jongeren die in de laatste maand cannabis gebruikten (n = 52), deden dit (ook) in de inrichting (90%). Alle jongeren die in de laatste maand cannabis hebben gebruikt, deden dit ook al voordat ze in de inrichting werden geplaatst. Van deze jongeren gebruikt de meerderheid (67%) minder cannabis dan voordat ze in de inrichting werden geplaatst. Eén op de vijf (19%) geeft aan juist meer cannabis te gebruiken sinds ze in de JJI verblijven.

Veel jongeren in de JJI gebruiken cannabis om met stress en verveling om te gaan

Jongeren in de JJI die de laatste maand cannabis hadden gebruikt, is gevraagd naar hun redenen hiervoor. Jongeren in de JJI noemen vaak coping-motieven als reden om cannabis te gebruiken. Met coping bedoelen we de manier waarop mensen met stress en problemen omgaan. Zo gaven veel jongeren aan cannabis te gebruiken “om minder stress te hebben” (77%) en “tegen de verveling” (77%). De meest voorkomende reden om cannabis te gebruiken was “omdat het gevoel lekker is” (87%).

Hoeveel jongeren in de residentiële jeugdzorg gebruiken cannabis?

Cannabisgebruik komt vaker voor onder jongeren in de residentiële jeugdzorg dan onder leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs

Ruim zes op de tien jongeren (leeftijd: 12-25) in de residentiële jeugdzorg (RJZ) (62%) hebben in 2020 ooit cannabis gebruikt ​[6]​. Bijna vier op de tien (39%) hebben de laatste maand cannabis gebruikt.

Jongeren in de RJZ (12 t/m 15 jaar) hebben vaker ooit cannabis gebruikt (52%) dan hun leeftijdsgenoten in het reguliere voortgezet onderwijs (8%). Ook hebben de jongeren in de RJZ vaker in de laatste maand gebruikt (31%) dan scholieren in het reguliere onderwijs (4%). Deze vergelijking is alleen gemaakt voor de 12- t/m 15-jarigen omdat de groep 16- t/m 17-jarige scholieren uit het landelijk scholierenonderzoek niet representatief is voor de algemene populatie (een deel van hen is al van school/naar andere opleidingen).

De jongeren in de RJZ die in de laatste maand cannabis hebben gebruikt, roken gemiddeld 3,5 joints per keer.

Cannabisgebruik onder jongeren in de RJZ ongeveer gelijk gebleven

Het percentage jongeren dat ooit cannabis heeft gebruikt was in 2020 (12 t/m 15 jaar: 52%, 16 t/m 17 jaar: 65%) iets lager dan in 2008 (12-15 jaar: 57%, 16-17 jaar: 73%), maar dit verschil is niet significant. Het percentage gebruikers in de laatste maand is onder de 12- t/m 15-jarigen tussen 2008 en 2020 gelijk gebleven (31%) en onder de 16- en 17-jarigen (niet significant) gestegen van 38% naar 43%.

Cannabisgebruik verschilt niet tussen jongens en meisjes of verschillende leeftijdsgroepen in de RJZ

Ongeveer evenveel jongens (59%) als meisjes (64%) in de RJZ hebben ooit cannabis gebruikt. Onder de 12- t/m 15-jarigen zijn de percentages het laagst, maar deze zijn niet significant verschillend van de oudere leeftijdsgroepen.

Gebruik onder schooltijd komt bij de helft van de jongeren in de RJZ voor

Van de jongeren die in de laatste maand cannabis hebben gebruikt, antwoordt iets meer dan de helft (54%) dat zij dit in de laatste maand wel eens onder schooltijd hebben gedaan. Dat is ongeveer vergelijkbaar met jongeren in het speciaal voortgezet onderwijs en op het vmbo-b ​[7]​. Ook gebruikt bijna de helft (47%) wel eens cannabis in de jeugdzorginstelling. 

Coping-motieven belangrijk onder jongeren in de RJZ

Jongeren in de RJZ noemen vaak coping-motieven als reden om cannabis te gebruiken. Met coping bedoelen we de manier waarop mensen met stress en problemen omgaan. Jongeren gaven aan vaak cannabis te gebruiken “om minder stress te hebben” (79%) en “om rustiger te worden” (89%). Cannabis lijkt vaker gebruikt te worden tegen de stress dan bijvoorbeeld alcohol (26%) of lachgas (31%). De belangrijkste redenen om cannabis te gebruiken zijn voor jongeren in de RJZ echter “omdat het gevoel lekker is” (92%) en “om stoned te worden” (91%).

Hoe ziet het cannabisgebruik in lokale groepen met risicojongeren eruit?

Gebruik van cannabis komt onder groepen risicojongeren net zoveel voor als gebruik van alcohol en tabak

Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld kwam in 2025 het gebruik van cannabis in bijna alle (28 van de 29) onderzochte lokale groepen risicojongeren voor ​[8]​. Dat is evenveel als het gebruik van alcohol en tabak. In 9 van deze groepen gebruikte meer dan driekwart van de jongeren in de groep.

Cannabisgebruik overwegend stabiel, maar in sommige lokale groepen met risicojongeren toegenomen

Jongerenwerkers zien dat het cannabisgebruik in de meeste groepen risicojongeren stabiel is gebleven in het afgelopen jaar (in 17 van de 28 groepen), al wordt in sommige groepen een toename gesignaleerd (in 9 groepen). Deze ontwikkeling hangt onder meer samen met het ouder worden van jongeren, waardoor volgens de jongerewerkers meer groepsleden gaan experimenteren en gebruik binnen de groep geleidelijk toeneemt. Daarnaast lijkt cannabis bij sommige jongeren een grotere rol te krijgen in het dagelijks leven en wordt het soms gebruikt om met stress of psychische klachten om te gaan. Tegelijkertijd blijft het gebruik in veel groepen vooral recreatief en worden ook voorbeelden genoemd van jongeren die stoppen. Jongerenwerkers wijzen er bovendien op dat nieuwe producten, zoals THC-vapes en eetbare cannabisproducten. Dit zou mogelijk invloed kunnen hebben op de volgorde van middelengebruik tijdens de experimenteerfase, waarbij jongeren bijvoorbeeld eerder beginnen met vapen of roken en daarna pas gaan experimenteren met alcohol en andere middelen.

Aanvullende informatie