HomeWetgeving en beleid2.1.1.2 Wettelijke kaders en beleid: Coffeeshopbeleid

2.1.1.2 Wettelijke kaders en beleid: Coffeeshopbeleid

In deze paragraaf wordt ingegaan op het bestaande landelijk beleid ten aanzien van coffeeshops, aan de hand van monitoren. In de volgende paragraaf zal een nieuwe wending in het beleid besproken worden, namelijk het op te zetten experiment met een gesloten coffeeshopketen.

De verkoop van cannabis in coffeeshops wordt ‘gedoogd’: politie en justitie laten coffeeshops ongemoeid, als ze zich houden aan bepaalde criteria. De landelijke gedoogcriteria staan in de Aanwijzing Opiumwet: coffeeshops mogen geen reclame maken (geen affichering), geen harddrugs voorhanden hebben of verkopen, geen overlast veroorzaken, niet toegankelijk zijn voor en niet verkopen aan jeugdigen onder de 18 jaar, niet meer dan 5 gram verkopen per transactie en niet meer dan 500 gram handelsvoorraad hebben, en niet toegankelijk zijn voor en niet verkopen aan anderen dan ingezetenen van Nederland (de AHOJGI-criteria). Gemeenten kunnen aanvullende criteria vastleggen in het lokale coffeeshopbeleid. Onderdeel van dit beleid is ook een handhavingsplan (met sancties) dat in het lokale overleg van burgemeester, Officier van Justitie en chef van de politie is afgestemd.

  • Wat betreft het beleid dat gemeenten voeren is er in 2018,  blijkens de tweejaarlijkse monitor met betrekking tot de aantallen coffeeshops en aantallen gemeenten die een coffeeshopbeleid voeren, nauwelijks iets veranderd ten opzichte van de vorige meting over 2016 ​[1]​. Zie voor aantallen coffeeshops hoofdstuk 3. Eind 2018 voerde 70% van de gemeenten een ‘nulbeleid’ (verkooppunten worden niet gedoogd),  27%  voerde een gedoogbeleid , waarin het maximum aantal coffeeshops is vastgelegd (27%), en 3% gaf aan geen formeel beleid te voeren (er zijn in die gemeenten geen coffeeshops gevestigd, maar er zijn ook geen concrete afspraken dat ze niet gedoogd zouden worden). Veel coffeeshopgemeenten die een gedoogbeleid voeren hebben  ten minste één lokaal vestigingscriterium naast de landelijk geldende AHOJGI-criteria in hun coffeeshopbeleid opgenomen, veelal een afstandscriterium (afstand van de coffeeshop tot een onderwijsinstelling). Gemeenten kunnen het ingezetenencriterium (het I-criterium, geen toegang tot coffeeshops voor en verkoop van softdrugs aan anderen dan ingezetenen van Nederland) wel of niet in hun beleid opnemen. In 85% van de gemeenten met een gedoogbeleid is het in het beleid opgenomen, en het wordt in zeven van de gemeenten die het in hun beleid hebben opgenomen met hoge prioriteit gehandhaafd.  In de andere gemeenten wordt er in de praktijk niet gehandhaafd ​[1]​. Zie voor een uitgebreidere beschrijving het NDM Jaarbericht 2019 ​[2]​.
  • Gegevens in verband met overlast van coffeeshops en drugstoerisme zijn beschreven in § 15.3.
  • Voor zover er zicht op is, lijken softdrugs steeds vaker illegaal verkocht te worden: op bestelling via Whatsapp, Instagram, Telegram, en via internet worden ze in pakketjes per post gestuurd.  Volgens  lokale experts – vooral politiefunctionarissen – worden illegale verkopers vindingrijker.  Volgens coffeeshophouders, die zelf aangeven alleen te kunnen spreken over de (zeer) directe omgeving van hun shop,  komt de illegale verkoop van drugs daar weinig voor. Dit blijkt uit een monitor over 31 gemeenten ​[3]​.

Bestrijding van criminele praktijken in relatie tot coffeeshops

  • De wet Bibob (Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur), die tevens van toepassing is op coffeeshops, biedt de overheid de mogelijkheid om de achtergrond van een persoon of bedrijf te (laten) screenen in het kader van een vergunning- of subsidieverlening. Zo kan voorkomen worden dat de overheid door het verlenen of in stand houden van vergunningen onverhoopt meewerkt aan het ontstaan of voortbestaan van criminele praktijken. In het geval van coffeeshops gaat het om vergunningverlening door de gemeente. Als het gevaar bestaat dat de coffeeshophouder (of zijn zakelijke omgeving) crimineel vermogen aanwendt of andere strafbare feiten gaat plegen in het licht van zijn bedrijfsvoering, kan de burgemeester weigeren hem de vergunning te verlenen.
  • Gemeenten kunnen zich bij het nemen van beslissingen daarover laten adviseren door het landelijk Bureau Bibob. Sinds 2013 kunnen zij ook zelf politie‐ en justitiële informatie raadplegen in het kader van een Bibob‐onderzoek en beter afwegen of ze een advies aanvragen bij het Bureau Bibob.
  • Sinds 1 augustus 2020 hebben overheden de mogelijkheid om ook justitiële gegevens op te vragen over de zakelijke relaties van degene die een aanvraag tot een vergunning of subsidie doet (Stb, 2020, 278 en 279). Met zakelijke relaties worden bedoeld beheerders, bestuurders, aandeelhouders, of financiers. Er kan namelijk sprake zijn van een zogeheten stroman-constructie, of een poging van een financier om crimineel geld wit te wassen.
  • In 2019 werden er bij het Landelijk Bureau Bibob in totaal  277 reguliere adviezen aangevraagd; 2% van het totale aantal adviesaanvragen betrof coffeeshops ​[4]​. In 2018 werden er in totaal 305 adviezen aangevraagd, waarvan 5% betrekking had op coffeeshops ​[5]​.

Coffeeshopbeleid: experiment gesloten coffeeshopketen

Zoals eerder vermeld, wordt de verkoop van cannabis in coffeeshops gedoogd, maar is de illegale teelt strafbaar volgens artikel 3, onder B, van de Opiumwet. Politie en Openbaar Ministerie geven prioriteit aan de opsporing en vervolging van de grootschalige en beroeps- of bedrijfsmatige teelt. Andere teelt, die niet beroeps- of bedrijfsmatig is en een geringe hoeveelheid voor eigen gebruik betreft, heeft geen prioriteit in de opsporing en vervolging (Aanwijzing Opiumwet, 2015; zie ook NDM Jaarbericht 2016 ​[6]​).

De verkoop van cannabis in coffeeshops wordt dus gedoogd (voordeur), maar teelt en aanvoer (achterdeur) zijn strafbaar en worden opgespoord en vervolgd. Dit levert problemen op, zowel voor gemeenten als voor de rechtspraak ​[7]​.

Experiment gesloten coffeeshopketen

In het regeerakkoord van oktober 2017 is opgenomen dat er een ‘experiment gesloten coffeeshopketen’ wordt opgezet ​[8]​. Door op kleine schaal te experimenteren met de regulering van de hele coffeeshopketen en te kijken of deze gesloten kan zijn en de kwaliteit van cannabis  kan worden gecontroleerd, wordt ervaring opgedaan en informatie verkregen voor beleidskeuzes. Een andere reden om een experiment uit te voeren is het feit dat de opvattingen over het legaliseren van cannabis voor recreatief gebruik internationaal gezien aan het veranderen zijn, onder andere in Canada, de VS en Uruguay ​[7]​.

Hieronder wordt ingegaan op een aantal aspecten van het experiment (zie voor een uitgebreidere beschrijving  en de voorwaarden waaraan telers en coffeeshops moeten voldoen het Jaarbericht NDM 2019 ​[2]​) [1].

  • Om het experiment mogelijk te maken zijn de  ‘Wet experiment gesloten coffeeshopketen’, het bijbehorende besluit,  en de ministeriële regeling op 1 juli 2020 in werking getreden (Stb 216, 2020) [2].
  • Een ‘gesloten coffeeshopketen’ houdt in dat aangewezen telers hun hennep uitsluitend leveren aan de coffeeshops in de aan het experiment deelnemende gemeenten en dat die coffeeshops uitsluitend de door de aangewezen telers geteelde hennep mogen verkopen.
  • Het is een beperkt experiment, met een wettelijk gewaarborgde evaluatie met een wetenschappelijk karakter.
  • Het experiment heeft een looptijd van vier jaar. Na afloop van het experiment en de evaluatie neemt de regering een besluit over het al dan niet omzetten van het experiment in landelijk beleid.
  • Tien gemeenten zullen deel nemen aan het experiment, namelijk Arnhem, Almere, Breda, Groningen, Heerlen, Hellevoetsluis, Maastricht, Nijmegen, Tilburg en Zaanstad ​[9]​. In beide Kamers zijn vragen gesteld over de waarde van het experiment nu geen van de vier grote steden er aan mee  doet ​[10–12]​.
  • Burgemeesters van gemeenten die aan het experiment meedoen, wordt ondersteuning gegeven, zowel financieel als juridisch ​[13]​. Er is een werkgroep Veiligheid ingericht (met de deelnemende gemeenten en de betrokken diensten) die zich bezig houdt met veiligheidsaspecten rondom het experiment: voorkomen moet namelijk worden dat de georganiseerde misdaad vat krijgt op het experiment.
  • Er hebben zich (juli 2020) 149 telers aangemeld om een vergunning aan te vragen voor het telen van hennep in  het kader van het experiment ​[14]​. Er zullen maximaal 10 telers van hennep of hasjiesj aangewezen worden door de ministers van VWS en Justitie en Veiligheid . Zij zullen gescreend worden op grond van de wet Bibob en er zal een zwaarwegend advies gevraagd worden aan de betreffende burgemeesters over de veiligheid en openbare orde. Gelet op het aantal ingediende aanvragen is het streven de telers begin 2021 aan te wijzen.
  • Het Trimbos-instituut  heeft rapporten uitgebracht  over het aanbod van cannabisproducten in coffeeshops en de gebruikswijzen daarvan ​[15,16]​. Deze worden gebruikt bij de ontwikkeling van een preventie-aanpak door het Ministerie van VWS en het Ministerie van Justitie en Veiligheid ​[17]​.
  • Het Trimbos instituut heeft een advies uitgebracht (Advies preventieaanpak Experiment gesloten coffeeshopketen) om te helpen voorkomen dat cannabisgebruik gaat toenemen door het experiment ​[18]​.

[1] Zie ook: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/experiment-gesloten-coffeeshopketen-wietexperiment.

[2] Met uitzondering van artikel 2, eerste lid, onderdelen a en j, van het Besluit experiment gesloten coffeeshopketen, die de aanwijzing van Almere en Zaanstad als deelnemende gemeente regelen, omdat daar op die datum nog bestuurlijk overleg gaande was.

Aanvullende informatie

Bronnen

  1. 1.
    Mennes R, Schoonbeek I, Van der Molen J, Bieleman B. Coffeeshops in Nederland 2018: Aantallen coffeeshops en gemeentelijk beleid 1999-2018 [Internet]. Groningen-Rotterdam/Den Haag: Breuer&Intraval/WODC; 2019. Available from: http://www.intraval.nl/pdf/b134_MCN15.pdf
  2. 2.
    Van Laar MW, Cruts AAN, Van Miltenburg CJA, Strada L, Ketelaars APM, Croes EA, et al. Nationale Drug Monitor: Jaarbericht 2019 [Netherlands National Drug Monitor: 2019 Annual Report]. Utrecht/Den Haag: Trimbos-instituut/WODC; 2020.
  3. 3.
    Mennes R, Schoonbeek I, Pieper R, Bieleman B. Monitor ontwikkelingen coffeeshopbeleid: meting 2018. 2020. p.
  4. 4.
    BIBOB. Jaarverslag 2019. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid; 2020.
  5. 5.
    BIBOB. Jaarverslag 2018. Den Haag: Ministerie van Justitie en Veiligheid; 2019.
  6. 6.
    Van Laar MW, Van Ooyen-Houben M, Meijer R, Croes E, Ketelaars A, van der Pol P. Nationale Drug Monitor: Jaarbericht 2016. Utrecht: Trimbos-instituut; 2016.
  7. 7.
    T.K.34997-3. Regels inzake een uniform experiment met teelt en verkoop van hennep en hasjiesj voor recreatief gebruik in een gesloten coffeeshopketen (Wet experiment gesloten coffeeshopketen): Memorie van toelichting. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2018.
  8. 8.
    T.K.34700-34. Vertrouwen in de toekomst, Regeerakkoord 2017-2021 VVD, CDA, D66 en Christen Unie. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2017.
  9. 9.
    T.K.34997-29. Bijlage: Tweede rapportage van de adviescommissie Experiment gesloten cannabisketen. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  10. 10.
    E.K.34997-M. Regels inzake een uniform experiment met teelt en verkoop van hennep en hasjiesj voor recreatief gebruik in een gesloten coffeeshopketen (Wet experiment gesloten coffeeshopketen); Verslag. Den Haag: Eerste Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  11. 11.
    E.K.34997-R. Regels inzake een uniform experiment met teelt en verkoop van hennep en hasjiesj voor recreatief gebruik in een gesloten coffeeshopketen; Brief van de ministers van J&V en voor MZS. Den Haag: Eerste Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  12. 12.
    T.K.34997-31. Regels inzake een uniform experiment met teelt en verkoop van hennep en hasjiesj voor recreatief gebruik in een gesloten coffeeshopketen (Wet experiment gesloten coffeeshopketen): Verslag van een schriftelijk overleg. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  13. 13.
    E.K.34997-T. Regels inzake een uniform experiment met teelt en verkoop van hennep en hasjiesj voor recreatief gebruik in een gesloten coffeeshopketen (Wet experiment gesloten coffeeshopketen); Brief van de ministers voor MZS en van J&V. Den Haag: Eerste Kamer der Staten-Generaal; 2020.
  14. 14.
    Rijksoverheid.nl. 149 aanvragen ingediend door aspirant telers voor het wietexperiment: Nieuwsbericht | 29-07-2020 | 13:00 [Internet]. 2020. Available from: https://web.archive.org/web/20200801035906/https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/07/29/149-aanvragen-ingediend-door-aspirant-telers-voor-het-wietexperiment.
  15. 15.
    Rigter S, Van Laar M, Bossong M. Aanbod en gebruik van cannabisproducten in de coffeeshop. Utrecht: Trimbos-instituut; 2019.
  16. 16.
    Strada L, Rigter S, Van Laar M, Bossong M. Gebruikswijzen van cannabis en hun effecten en gezondheidsrisico’s. Utrecht: Trimbos-instituut. 2019.
  17. 17.
    T.K.24077-451. Drugbeleid: Brief regering: THC-monitor 2018-2019 en drie cannabisrapporten, 3 december 2019. Den Haag: Tweede Kamer der Staten-Generaal; 2019.
  18. 18.
    Möhle M, Spronk D, Van Leeuwen L. Advies preventieaanpak Experiment gesloten coffeeshopketen. Utrecht: Trimbos-instituut; 2020.

Hoe te verwijzen

    Nationale Drug Monitor, editie 2022. . . Geraadpleegd op: . Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

Vergroot lettertype