Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken lachgas?

In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Lachgasgebruik komt relatief veel voor onder jongeren uit kwetsbare groepen. Zo hebben jongeren in de residentiële jeugdzorg en scholieren van het praktijk- en cluster 4-onderwijs vaker lachgas gebruikt dan leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs. Jongerenwerkers signaleren dat lachgasgebruik sinds het verbod minder zichtbaar is geworden en dat de interesse onder lokale groepen met risicojongeren lijkt af te nemen. Tegelijkertijd zijn er signalen dat het gebruik in sommige kwetsbare jongerengroepen weer toeneemt of intensiever wordt.

Snel naar:
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Jongeren in de residentiële jeugdzorg
Lokale groepen met risicojongeren

Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?

Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik ​[1]​. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.

Hoeveel scholieren in het praktijk- en cluster 4-onderwijs gebruiken lachgas?

Bijna één op de tien scholieren in cluster 4 heeft ooit lachgas gebruikt

In 2025 gebruikte bijna één op de tien scholieren in cluster 4 (9%) ooit lachgas en gebruikte 5% lachgas in het laatste jaar. Onder de scholieren van het praktijkonderwijs lagen deze percentages lager: 5% gebruikte ooit lachgas en 2% gebruikte lachgas in het laatste jaar ​[2]​.  

Het lachgasgebruik is onder leerlingen in het praktijkonderwijs en cluster 4-onderwijs hoger dan onder leerlingen in het vmbo, havo en vwo. Dit geldt voor zowel gebruik ooit in het leven als in de laatste maand. Het gebruik in het laatste jaar is in 2025 niet uitgevraagd op het vmbo, havo en vwo.

Lachgasgebruik afgenomen op het praktijk- en cluster 4-onderwijs

Tussen 2019 en 2025 het gebruik van lachgas (ooit, laatste jaar, laatste maand) afgenomen in zowel het praktijk- als het cluster 4-onderwijs.

Hoeveel jongeren in cluster 3-onderwijs gebruiken lachgas?

De enige landelijke cijfers over leerlingen van cluster 3-onderwijs zijn uit 2019. In 2019 had ongeveer één op de tien leerlingen in cluster 3 ooit lachgas gebruikt (11%) ​[3]​.

Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken lachgas?

Bijna geen van de jongeren die in een Justitiële Jeugdinrichting verblijven gebruiken lachgas

In 2022 had één van de onderzochte jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI) lachgas gebruikt in de laatste maand ​[4]​.

Hoeveel jongeren in de residentiële jeugdzorg gebruiken lachgas?

Lachgasgebruik komt vaker voor onder jongeren in de residentiële jeugdzorg dan onder leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs

Van alle jongeren (12 t/m 25 jaar) in de residentiële jeugdzorg (RJZ) had ruim één derde (36%) in 2020 ooit lachgas gebruikt ​[5]​. Meer dan één op de tien (11%) had in de laatste maand lachgas gebruikt.

Jongeren in de RJZ (12 t/m 15 jaar) hadden vaker ooit lachgas gebruikt (28%) dan hun leeftijdsgenoten in het reguliere voortgezet onderwijs (9%). Ook hadden de jongeren in de RJZ vaker in de laatste maand gebruikt (12%) dan scholieren op het reguliere onderwijs (2%). Deze vergelijking is alleen gemaakt voor de 12- t/m 15-jarigen omdat de groep 16- t/m 17-jarige scholieren uit het landelijk scholierenonderzoek niet representatief is voor de algemene populatie (een deel van hen is al van school/naar andere opleidingen).

Van de jongeren die in de laatste maand lachgas hadden gebruikt (n = 40), gebruikte de helft (50%) 10 ballonnen of meer. Verder gebruikte 28% van de laatste-maand-gebruikers 5-9 ballonnen en 20% gebruikte 2-4 ballonnen.

Geen vergelijking mogelijk met eerdere meting

In het onderzoek van 2008 is het gebruik van lachgas niet gemeten. Om die reden zijn er geen trends voor dit middel beschikbaar in de RJZ. 

Lachgasgebruik verschilt niet tussen jongens en meisjes of verschillende leeftijdsgroepen in de RJZ

Ongeveer evenveel jongens (36%) als meisjes (37%) in de RJZ gebruikten ooit lachgas. Ook wat betreft het gebruik in de laatste maand waren er geen verschillen tussen jongens (11%) en meisjes (12%). Onder de 12- t/m 15-jarigen was het percentage jongeren dat ooit lachgas had gebruikt het laagst, maar dit verschilde niet significant van de oudere leeftijdsgroepen. Er waren ook geen verschillen tussen de verschillende leeftijdsgroepen wat betreft het gebruik in de laatste maand.

Jongeren in de RJZ gebruiken lachgas vanwege het lekkere gevoel en sociale redenen

Jongeren in de RJZ die de laatste maand lachgas hadden gebruikt (n = 40) werden gevraagd naar hun redenen om lachgas te gebruiken. Zij noemden bijna allemaal lachgas te gebruiken omdat ‘het gevoel lekker is’ en ‘omdat het gezellig is’. Coping motieven werden nauwelijks genoemd, in tegenstelling tot bij bijvoorbeeld cannabisgebruik (Zie: Cannabisgebruik onder kwetsbare groepen jongeren en jongvolwassenen).

Hoe ziet het lachgasgebruik in lokale groepen met risicojongeren eruit?

Lachgas wordt in de helft van de onderzochte lokale groepen met risicojongeren gebruikt

Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld werd lachgas in 2025 gebruikt in de helft van de onderzochte groepen (15 van de 29), meestal binnen kleine subgroepen of door enkele jongeren ​[6]​.

Lachgasgebruik minder zichtbaar, maar niet verdwenen

In bijna de helft van de groepen (7 van de 15) is het gebruik volgens de jongerenwerkers afgenomen in het afgelopen jaar, en in 5 groepen bleef het stabiel. Jongerenwerkers signaleren dat het gebruik van lachgas sinds het verbod duidelijk minder zichtbaar is geworden en dat de belangstelling onder jongeren lijkt af te nemen. Tegelijkertijd zijn er aanwijzingen dat het gebruik in sommige groepen risicojongeren opnieuw toeneemt of intensiever wordt, met name onder meer gemarginaliseerde jongeren in stedelijke omgevingen.

Aanvullende informatie