Hoeveel jongeren uit kwetsbare groepen gebruiken psychedelica?

In het kort: Kwetsbare groepen jongeren hebben door een opeenstapeling van risicofactoren, zoals problemen thuis, op school of in hun sociale omgeving, een verhoogde kans op middelengebruik en de gevolgen daarvan. Vergeleken met andere drugs lijkt het gebruik van psychedelica relatief weinig voor te komen onder groepen kwetsbare jongeren. Wel gebruiken jongeren in de residentiële jeugdzorg en jongeren in cluster 4 van het voortgezet speciaal onderwijs (vso) vaker paddo’s dan leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs. Het gebruik van paddo’s lijkt de afgelopen jaren over het algemeen te dalen. In lokale groepen met risicojongeren komt het gebruik van psychedelica ook relatief weinig voor.

Snel naar:
Jongeren in praktijk- en speciaal onderwijs
Jongeren in Justitiële Jeugdinrichtingen
Jongeren in de residentiële jeugdzorg
Lokale groepen met risicojongeren

Wat verstaan we onder kwetsbare groepen jongeren?

 Op deze pagina bespreken we een aantal onderzoeken over het middelengebruik binnen ‘kwetsbare groepen jongeren’. Wij gebruiken de term ‘kwetsbare groepen jongeren’ om aan te duiden dat het hier gaat om groepen jongeren die een grotere kans hebben op problemen met en door middelengebruik ​[1]​. Dit komt door een opeenstapeling van verschillende risicofactoren binnen deze groepen. Omgevingsfactoren spelen hierbij de belangrijkste rol, vaak in wisselwerking met persoonlijke risicofactoren. Het kan bijvoorbeeld gaan om problemen in de gezinssituatie, schoolgerelateerde problemen of gedragsproblemen. Jongeren in de jeugdzorg, in jeugddetentie of in het voorgezet speciaal onderwijs (vso) zijn voorbeelden van groepen waarin vaak zo’n opeenstapeling van risicofactoren speelt.

Hoeveel scholieren in het praktijkonderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs gebruiken psychedelica?

Cluster 4 scholieren hebben de meeste ervaring met paddogebruik

De meest recente landelijkje cijfers over psychedelicagebruik in het praktijk- en voortgezet speciaal onderwijs komen uit 2019. In 2019 gebruikte 3,5% van de scholieren in cluster 4 ooit paddo’s ​[2]​. Dat is hoger dan het gebruik ooit in het leven onder scholieren van het praktijkonderwijs (1,3%) en leeftijdsgenoten op het regulier onderwijs (vmbo-b, 1,1%).

Het gebruik in de laatste maand onder cluster 4 scholieren (0,7%) verschilde niet veel dan dat van hun leeftijdsgenoten op het praktijkonderwijs (0,5%) en het vmbo-b (0,8%).

Er zijn geen cijfers bekend over het gebruik van andere psychedelica dan paddo’s onder scholieren in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs. Ook zijn er geen cijfers bekend over het gebruik van psychedelica onder scholieren in cluster 3.

Paddogebruik neemt af onder scholieren van aan het praktijkonderwijs en cluster 4

Het gebruik van paddo’s ooit in het leven onder scholieren van cluster 4 en het praktijkonderwijs daalde in de periode 2008-2019. In cluster 4 daalde het percentage scholieren dat ooit paddo’s gebruikte van 7,0% naar 3,5%. In het praktijkonderwijs daalde dit percentage van 3,6% naar 1,3%. Op het vmbo-b bleef het aandeel scholieren dat ooit paddo’s had gebruikt in diezelfde periode stabiel. Ook het gebruik in de laatste maand nam in zowel het cluster 4 onderwijs als het praktijkonderwijs af.

Jongens en meisjes gebruiken ongeveer even vaak paddo’s

Er werden geen significante verschillen gevonden tussen jongens en meisjes in het gebruik van paddo’s. Dit gold voor alle schooltypen en voor zowel het gebruik ooit in het leven als in de laatste maand.

Jongeren met een westerse migratieachtergrond meer ervaring met paddo’s dan jongeren met een Nederlandse herkomst

Jongeren met een westerse migratieachtergrond hebben vaker ooit paddo’s gebruikt dan jongeren met een Nederlandse achtergrond. Dit geldt zowel voor jongeren in cluster 4 (8,1% vs. 2,9%) als op het vmbo-b (3,3% vs. 0,5%). Ook hebben de jongeren met een westerse migratieachtergrond meer ervaring met paddo’s dan jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond, maar deze verschillen zijn niet significant.

Ook op het praktijkonderwijs hebben jongeren met een westerse migratieachtergrond de meeste ervaring met paddo’s, maar de verschillen tussen de herkomstgroepen zijn hier kleiner en niet significant.

Hoeveel jongeren in de Justitiële Jeugdinrichtingen gebruiken psychedelica?

Bijna geen van de jongeren die in een Justitiële Jeugdinrichting verblijven gebruikt paddo’s of LSD

In 2022 hadden twee van de onderzochte jongeren die verblijven in Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI, n = 110) paddo’s gebruikt in de laatste maand en geen van de jongeren gebruikte LSD ​[3]​.

Er zijn geen cijfers bekend over het gebruik van andere psychedelica dan paddo’s of LSD onder jongeren in de JJI.

Hoeveel jongeren in de residentiële jeugdzorg gebruiken paddo’s?

Paddogebruik komt vaker voor onder jongeren in de residentiële jeugdzorg dan onder leeftijdsgenoten in het regulier onderwijs

Van alle jongeren (12 t/m 25 jaar) in de residentiële jeugdzorg (RJZ) had ongeveer één op de twaalf (8%) in 2020 ooit paddo’s gebruikt ​[4]​. Eén op de honderd (1%) had in de laatste maand paddo’s gebruikt.

Jongeren in de RJZ (12 t/m 15 jaar) hadden vaker ooit paddo’s gebruikt (6%) dan hun leeftijdsgenoten in het reguliere voortgezet onderwijs (1%). Het gebruik in de laatste maand verschilde niet met het regulier onderwijs en was voor beide groepen 0%. Deze vergelijking is alleen gemaakt voor de 12- t/m 15-jarigen omdat de groep 16- t/m 17-jarige scholieren uit het landelijk scholierenonderzoek niet representatief is voor de algemene populatie (een deel van hen is al van school/naar andere opleidingen).

Er zijn geen cijfers bekend over het gebruik van andere psychedelica dan paddo’s onder jongeren in de RJZ.

Ervaring met paddogebruik onder jongeren in de RJZ gedaald tussen 2008 en 2020

Paddogebruik daalde onder jongeren in de RJZ tussen 2008 en 2020. Het percentage jongeren dan ooit paddo’s had gebruikt daalde van 16% in 2020 naar 8% in 2008 voor de groep 16- en 17-jarigen. Voor de groep 12- t/m 15-jarigen daalde het percentage dat ooit paddo’s had gebruikt van 9% naar 6%, maar dit verschil was niet significant.

Het gebruik van paddo’s in de laatste maand is voor beide leeftijdsgroepen ongeveer gelijk gebleven tussen 2008 en 2020.

Hoe ziet het psychedelicagebruik in lokale groepen met risicojongeren eruit?

Psychedelicagebruik komt relatief weinig voor in lokale groepen met risicojongeren

Volgens observaties van jongerenwerkers uit het veld kwam het gebruik van psychedelica in 8 van de 29 onderzochte lokale groepen risicojongeren voor in 2025. Dit is relatief weinig vergeleken met het gebruik van andere middelen. In bijna al deze groepen risicojongeren gebruikte minder dan de helft van de groepsleden psychedelica. Het gaat daarbij vooral om het gebruik van truffels, paddo’s en soms paddodruppels ​[5]​.

Psychedelicagebruik bleef stabiel in bijna alle groepen risicojongeren

Jongerenwerkers gaven aan dat in 2 van de groepen risicojongeren (van de 8) het gebruik van psychedelica was toegenomen in het afgelopen jaar. In 6 groepen was het gebruik stabiel gebleven.

Aanvullende informatie